شوک کرونا به جریان سرمایه

حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در جهان به کف ۱۵ساله سقوط کرد. آخرین گزارش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۰ میلادی به ۸۴۶میلیارد دلار رسیده که کمترین رقم از سال ۲۰۰۵ است.

کد خبر: ۱۰۶۵۹۰

تاریخ: ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۰ - ۰۸:۴۳

اقتصاد ۲۴- ارزیابی این سازمان بین المللی حاکی از این است که شیوع کرونا به جریان سرمایه ضربه زده است. مطابق این گزارش، شیوع کرونا کشور‌های اروپایی را در زمینه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بیش از همه متضرر کرده؛ به‌طوری‌که جریان ورودی سرمایه به این کشور‌ها حدود ۷۰درصد کاهش داشته است. با وجود این، در سال ۲۰۲۰ جریان سرمایه تنها در کشور‌های چین و هند کاهشی نبوده؛ به‌طوری‌که در این کشور‌ها سرمایه‌گذاری خارجی به ترتیب افزایش ۱۴ و ۲۷درصدی را در سال گذشته میلادی ثبت کرده است. پیش‌بینی سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه این است که وضعیت در سال ۲۰۲۱ بهبود یابد و حجم سرمایه‌گذاری خارجی در جهان افزایش پیدا کند.

سرمایه‌گذاری خارجی جهان در سال ۲۰۲۰ از رونق افتاد. چین هم با سبقت از ایالات‌متحده آمریکا صدرنشین جدول جذب سرمایه مستقیم خارجی شد. گزارش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه نشان می‌دهد شرایط برای سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۲۰ به حدی بد بوده که ارقام جهانی را به کمترین سطح ممکن در ۱۵ سال اخیر بازگردانده است. برمبنای تحلیلی که این سازمان بین‌المللی ارائه کرده، سرمایه‌گذاری خارجی در سال کرونا با ۳۸ درصد کاهش به سطح ۸۴۶ میلیارد دلار رسیده است. عددی که نشان می‌دهد پاندمی سیل شتابان ورود سرمایه‌گذاری خارجی به کشور‌های مختلف را متوقف کرده است. البته بدترین شرایط را در بین کشور‌های مختلف، اعضای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و نیز اعضای گروه ۲۰ تجربه کرده‌اند. افت این کشور‌ها در زمینه جذب سرمایه مستقیم خارجی به ترتیب ۵۱ و ۴۸ درصد بوده که به معنی عقبگرد شدید این کشور‌ها به فضای پیش از سال ۲۰۰۵ میلادی است. کل جریان ورودی سرمایه خارجی به کشور‌های عضو OECD معادل ۳۸۹ میلیارد دلار بوده که این عدد معادل ۳۸ درصد از کل جریان سرمایه ورودی خارجی در سال ۲۰۲۰ است. در عین حال درآمد‌ها و عایدات ناشی از سرمایه‌گذاری خارجی نیز در این سال افتی ۱۵ درصدی را تجربه کرده است. به نظر می‌رسد چین و تا حدی هند دو برنده بزرگ افت ورود سرمایه خارجی به کشور‌های صنعتی هستند. در بین کشور‌های اروپایی، وضعیت هلند و سوئیس تا حدی بدتر است هرچند همه ۲۷ کشور اروپایی از این جریان متضرر شده و افتی ۷۰ درصدی در زمینه جذب سرمایه خارجی را تجربه کرده‌اند. بررسی دقیق‌تر گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان می‌دهد نسبت سرمایه‌گذاری خارجی به تولید ناخالص داخلی جهان با تنزل به سطح یک درصد در سال ۲۰۲۰، یکی از کمترین مقادیر خود را طی ۲۰ سال اخیر تجربه کرده است. موضوعی که در سال ۲۰۲۰ که سال افت جدی اقتصاد جهان بود، تاثیر بالای سرمایه‌گذاری خارجی به‌عنوان موتور رشد اقتصاد جهان را اثبات کرد. این نرخ که در همه دو دهه اخیر در محدوده ۵/ ۱ تا ۴ درصد قرار داشته، در سال ۲۰۲۰ به کمترین مقدار خود در دو دهه اخیر تنزل یافته است. البته پیش‌بینی خود سازمان همکاری و توسعه اقتصادی این است که وضعیت در سال ۲۰۲۱ تا حدی برمی‌گردد و جریان سرمایه‌گذاری خارجی در جهان شدت می‌گیرد.

بیشتر بخوانید: شاخص بورس منفی شد

اما از آنجا که سرمایه‌گذاری خارجی از دو جز جریان ورودی (inflow) و جریان خروجی (outflow) تشکیل می‌شود، ورود و خروج سرمایه خارجی در سال ۲۰۲۰ را نیز بررسی کرد. در این قاب، حجم جریان ورودی سرمایه خارجی ۱۰۱۱ میلیارد دلار است که به‌دلیل افت ۵۱۹ میلیارد دلاری، در سال گذشته به شدت تضعیف شده است. از این میزان افت، چیزی بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار به کشور‌های OECD تعلق دارد که ۲۶۵ میلیارد دلار از این میزان افت به کشور‌های اروپایی برمی‌گردد. از بین کشور‌هایی که همچنان جریان ورود سرمایه خارجی به آن‌ها مثبت است، چین و آمریکا با اختلاف پیش هستند و در رتبه‌های بعدی، هند، لوکزامبورگ، آلمان، ایرلند، مکزیک، سوئد، برزیل و رژیم صهیونیستی قرار دارند. استرالیا، کانادا، انگلستان و روسیه از دیگر کشور‌هایی هستند که جریان ورود سرمایه خارجی برای آن‌ها در سال ۲۰۲۰ کماکان مثبت بوده است. اتریش، سوئیس، هلند و ایتالیا هم وضعیت بسیار بدی را در این زمینه تجربه کرده‌اند.

بازخوانی گزارش OECD از زاویه آمار

آمار‌های گزارش تازه این سازمان مشهور حاوی نکات جالبی است. این سازمان که در شصتمین سالگرد خود، وظیفه‌اش را ارائه گزارش‌های بهتر برای سیاستگذاری بهتر در راستای زندگی بهتر اعلام کرده در آخرین گزارش خود روایت تلخی از ضربه پاندمی کرونا به جریان سرمایه‌گذاری خارجی ارائه کرده است. گزارش این سازمان از جریان سرمایه‌گذاری مستقیم در جهان نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در سال گذشته میلادی ۳۸ درصد کاهش یافته و از حدود ۱۱۵۰ میلیارد دلار به سطح ۸۴۶ میلیارد دلار رسیده است. وضعیتی که گویای کمترین رقم از پایان سال ۲۰۰۵ تا امروز است. بر اساس آخرین گزارش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) همه‌گیری کرونا روند نزولی در سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را تسریع کرده و به کاهش سرمایه‌گذاری خارجی به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۰۵ کمک کرده است؛ به‌طوری که در سال ۲۰۲۰ جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تنها یک درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل داده است.

عددی که در مقایسه با نرخ ۴ درصدی سال ۲۰۰۰، کمترین میزان از نسبت سرمایه‌گذاری خارجی به GDP جهان را طی دو دهه اخیر نشان می‌دهد. کاهش جدی آمار FDI در سال ۲۰۲۰ نشان‌دهنده اثر پاندمی بر چشم‌انداز اقتصاد جهانی است. نزول ارقام گزارش‌شده در بین کشور‌های عضو OECD به پایین‌ترین سطح ممکن از سال ۲۰۰۵ که بیشتر ناشی از خروج سرمایه از کشور‌های سوئیس و هلند بوده، قاب دیگری از فشاری است که کرونا بر بخش‌های خاصی از جهان وارد کرده است. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی دلیل این موضوع واگذاری بخش بزرگی از سهام نمایندگان شرکت‌های آمریکایی حاضر در این دو کشور است که در سال ۲۰۲۰ شدت گرفته است. در واقع فروش سهام موجود در شرکت‌های ساکن در این کشور‌ها به وسیله سرمایه‌گذاران خارجی، و کاهش شدید در جریان ورودی سرمایه‌گذاری خارجی به ایالات‌متحده آمریکا و سایر کشور‌های عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بوده است.

جریانات منفی بدهی‌های درون سازمانی نیز در کاهش جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۰ دخیل بوده‌اند. بازگشت فعالیت‌های ادغام و تملیک (M&A) فرامرزی که در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ آغاز شده است و در نیمه اول سال ۲۰۲۱ نیز در کشور‌های پیشرفته ادامه یافته، می‌تواند ارزش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را افزایش داده و جریان کلی را در سال ۲۰۲۱ افزایش دهد. در عین حال این وضعیت، تقویت جریان خروج سرمایه جدید و بزرگ در سال ۲۰۲۱ را در پی خواهد داشت و به پایین نگه‌داشتن جریانات سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی منجر می‌شود.

نمودار بالا جریانات سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی سالانه از سال ۱۹۹۹ تا سال ۲۰۲۰ و روند‌های فصلی و نیم‌سالی را از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. نگاهی به ارزش سرمایه‌گذاری‌ها در نیمه سال نشان می‌دهد جریانات سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در نیمه اول سال ۲۰۲۰ حدود ۳۷ درصد کاهش یافته و به کمترین سطح نیم سال از سال ۲۰۱۳ رسیده است. حتی قبل از اینکه در نیمه دوم سال ۱۷ درصد دیگر کاهش پیدا کند. از سوی دیگر نگاهی به ارزش‌های سرمایه‌گذاری فصلی نیز نشان می‌دهد جریانات سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به جز در سه ماه سوم سال که ۱۱ درصد افزایش یافته است در سراسر سال ۲۰۲۰ کاهشی بوده است.

سقوط جریانات ورودی سرمایه‌گذاری خارجی در ۲۰۲۰

جریانات ورودی سرمایه‌گذاری خارجی در سال ۲۰۲۰ در بیشتر کشور‌ها سقوط کرده است؛ در کشور‌های عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه جریانات ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی با ۵۱ درصد کاهش به ۳۹۸ میلیارد دلار رسیده که کمترین میزان از سال ۲۰۰۵ بوده است. گفتنی است ورودی سرمایه‌گذاری خارجی به کشور‌های عضو این سازمان تنها ۳۸ درصد از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جهانی را در سال ۲۰۲۰ تشکیل داده است. این در حالی است که این سهم در سال ۲۰۱۹ حدود ۵۲ درصد و در سال ۲۰۱۸ حدود ۵۸ درصد بود. بخشی از این افت را می‌توان به کاهش قابل‌ملاحظه در ورود سرمایه‌گذاری خارجی به ایالات‌متحده آمریکا و جریان ورودی سرمایه منفی قابل‌ملاحظه کشور هلند نسبت داد؛ در مورد هلند جریانات ورودی منفی به سرمایه‌گذاری‌های بورسی همچون فروش سهام شرکت‌های ساکن هلند و سوئیس توسط سرمایه‌گذاران خارجی و تغییرات در بدهی‌های درون سازمانی، مربوط است.

از سوی دیگر علاوه‌بر کشور‌های آمریکا و هلند، جریان ورودی سرمایه‌گذاری خارجی به ایرلند (۴۸ میلیارد دلار)، انگلستان (۲۶ میلیارد دلار) و کانادا (۲۴ میلیارد دلار) کاهش داشته است. از سوی دیگر با وجودی که بسیاری از کشور‌های «سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه» با کاهش در ورودی سرمایه‌گذاری خارجی در سال گذشته مواجه بوده‌اند کشور‌های اتریش، نروژ و سوئیس با جریان ورودی سرمایه منفی مواجه بوده‌اند. با این وجود جریانات ورودی سرمایه‌گذاری خارجی در لوکزامبورگ و سوئد ۱۰ میلیارد دلار افزایش داشته است.

در کل و مطابق گزارش «سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه» جریانات ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به کشور‌های ۲۷ گانه اتحادیه اروپا حدود ۷۰ درصد کاهش داشته است که عمدتا به‌دلیل خروج سرمایه از کشور هلند (۱۱۲ میلیارد دلار) و افت بیش از ۱۰ میلیارد دلاری در سرمایه‌گذاری خارجی در برخی از کشور‌های اروپایی است. از آنجا که از ۳۷ عضو اصلی OECD، ۲۵ کشور اروپایی هستند، اروپا را باید بزرگ‌ترین قربانی پاندمی سرمایه‌گذاری خارجی دانست. البته در یک چارچوب دقیق‌تر باید قربانی بزرگ این وضعیت از نظر جذب سرمایه خارجی را کشور‌های صنعتی بلوک دانست.

آمار‌های «سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه» نشان می‌دهد جریان ورودی سرمایه خارجی به کشور‌های G۲۰ در این دوره ۲۸ درصد کاهش داشته است. با این وجود در سال ۲۰۲۰ جریانات ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نه‌تن‌ها در کشور‌های چین و هند کاهشی نبوده است، به‌طوری که این کشور‌ها به ترتیب افزایش ۱۴ درصدی و ۲۷ درصدی در سال ۲۰۲۰ ثبت کرده‌اند. موردی که بنابر این گزارش، تا حدی به‌دلیل افزایش در فعالیت‌های ادغام و تملیک در نیمه دوم سال در این کشور‌ها بوده است. چین برای دومین بار ایالات‌متحده را به‌عنوان اصلی‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی پشت سر گذاشته است. کشور‌های چین و آمریکا در سال گذشته به ترتیب ۲۱۲ و ۱۷۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کرده‌اند. هند و لوکزامبورگ نیز پس از چین و آمریکا بیشترین میزان ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را در سال گذشته داشته‌اند.

کاهش در جریان خروجی سرمایه‌گذاری خارجی

کل جریان خروجی سرمایه خارجی جهان ۶۸۲ میلیارد دلار بوده است. بر اساس گزارش OECD خروجی سرمایه‌گذاری از کشور‌های عضو این سازمان در سال ۲۰۲۰ حدود ۴۸ درصد کاهش داشته و به ۴۲۵ میلیارد دلار رسیده که کمترین میزان از ۲۰۰۵ بوده است. به‌طوری که این میزان ۶۲ درصد از جریانات خروجی سرمایه‌گذاری در جهان را تشکیل داده است. درحالی‌که در سال ۲۰۱۹ این نسبت ۷۰ درصد بوده است؛ این کاهش عمدتا به‌دلیل جریانات خروجی منفی از هلند و کاهش قابل‌ملاحظه جریان خروجی سرمایه از کشور‌های آلمان و ژاپن نسبت به سال ۲۰۱۹ بوده است. ۱۸ کشور دیگر عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز کاهش در جریانات خروجی ثبت کرده‌اند به‌طوری که این کاهش در کانادا ۳۰ میلیارد دلار بوده است. شواهد این گزارش نشان می‌دهد خروجی سرمایه در کشور ایرلند منفی بوده است. کشور‌های اتریش، نروژ و انگلستان نیز جریانات خروجی سرمایه منفی داشته‌اند. ولی جریان خروجی سرمایه در لوکزامبورک در سال گذشته رکورد زده است، در سوئد دو برابر شده و در سوئد از منفی به مثبت تغییر کرده است. با این وجود جریان خروجی سرمایه از ایالات‌متحده آمریکا حدودا ثابت بوده است.

از سوی دیگر بنابر این گزارش، جریانات خروجی از کشور‌های اروپایی EU۲۷ در سال گذشته میلادی حدود ۷۷ درصد کاهش یافته؛ به‌طوری که تنها ۱۳ درصد از جریانات خروجی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در جهان مربوط به این کشور‌ها بوده درحالی‌که این سهم در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ حدود ۳۰ درصد بوده است. جریان خروجی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از کشور‌های G۲۰ نیز در این دوره ۴۳ درصد کاهش یافته است. با این وجود جریان خروجی سرمایه در کشوری نظیر اندونزی ۳۳ درصد افزایش داشته است.

اصلی‌ترین کانون جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۰ کشور‌های لوکزامبورگ، ایالات‌متحده آمریکا، ژاپن و چین بوده‌اند. درحالی‌که کشور‌های ژاپن و چین در سال گذشته همچنان به‌عنوان سرمایه‌گذاران ارشد خارجی باقی مانده‌اند، ولی جریان خروجی سرمایه از این کشور‌ها در سال ۲۰۲۰ کاهش داشته است.