توضیحات سمیع آذر در مورد حراج تهران

علیرضا سمیع‌آذر رییس حراج تهران درباره همه، اما و اگر‌های دوره اخیر این رویداد هنری و حاشیه‌هایی که همیشه درباره حراج وجود داشته است، پاسخ داد.

کد خبر: ۱۴۶۶۳۲

تاریخ: ۱۵ بهمن ۱۴۰۰ - ۲۲:۰۱

اقتصاد۲۴- پانزدهمین دوره حراج تهران ۲۴ دی ماه با مجموع فروش ۱۵۸ میلیارد و ۸۹۰ میلیون تومان به کار خود پایان داد و اثر برنز «شاعر نشسته» پرویز تناولی با قیمت ۱۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان عنوان گران‌ترین اثر این دوره از حراج را نیز به خود اختصاص داد.

*باتوجه به حواشی که پانزدهمین دوره حراج تهران به همراه داشت، شاهد افزایش فروش تقریبا ۳-۴ برابری نسبت به دوره قبل بودیم و رکورد فروش نیز شکسته شد. آیا پیش‌بینی چنین اتفاقی را داشتید؟

-حراج قبلی که در مردادماه سال جاری برگزار شد به آثار هنرمندان معاصر اختصاص داشت و در آن هیچ‌یک از استادان مدرنیست ایران مثل سهراب سپهری، پرویز تناولی، حسین زنده‌رودی، سید محمد احصایی و منیر فرمانفرمائیان حضور نداشتند. به‌نظرم این قیاس صحیح نیست و باید نتایج این حراج را که دربرگیرنده هنر مدرن ایران بود با حراج هنر مدرن در دی‌ماه ۹۹ مقایسه کنید. در آن حراج ۸۰ اثر جمعا به قیمت حدود ۸۸ میلیارد تومان به فروش رسید و در حراج اخیر همین تعداد آثار به قیمت حدود ۱۵۹ میلیارد تومان فروش رفت که این مبلغ رشدی بالغ‌بر ۸۰ درصد را نشان می‌دهد، اما در پاسخ به پرسش شما باید بگویم که این نتایج با توجه به برآورد کمینه و حتی بیشینه آثار ارائه شده، بیشتر از انتظار ما بود و از این بابت بسیار خرسندیم. این نشان می‌دهد که اقتصاد هنر ایران همچنان در حال پیشرفت و شکوفایی است و پیوسته متقاضیان بیشتری را جذب خرید آثار هنری می‌کند. در این دوره رکورد گرانترین اثر در تاریخ مارکت هنر ایران دو بار شکسته شد و بسیاری از هنرمندان رکورد ملی خود را تقویت کردند، البته هنوز با رکورد‌های بین‌المللی فاصله زیادی داریم.

بیشتر بدانید: فیلم/ رقم باورنکردنی در حراجی تهران

*چطور شد که بندی به قرارداد حراج اضافه شد مبنی بر اینکه اصالت آثار را برعهده داشته باشد؟ می‌شود درباره روند کارشناسی آثار و اینکه چه کسانی این مسئولیت را برعهده داشتند، توضیح دهید؟

-حراج تهران به عنوان یک موسسه تبادلات آثار هنری به صورت مزایده‌ای، همانند تمامی حراج‌های بین‌المللی تضمین‌کننده اصالت اثری است که برای فروش عرضه می‌کند. ما هرگاه اطمینان ۱۰۰درصدی از اصالت اثر پیدا کردیم آن را برای ارائه در حراج انتخاب می‌کنیم و هیچ‌گاه اعتبار حراج را با انتخاب‌های شبهه‌برانگیز خدشه‌دار نمی‌کنیم، اما روند کارشناسی آثار هنری همواره یکی از پیچیده‌ترین کار‌هایی است که تمامی حراج‌های دنیا با آن دست به گریبان هستند. کارشناسی اولیه ما در حراج بر اساس مستنداتی است که مالک اثر به ما نشان می‌دهد. در مرحله بعدی با تماس با هنرمند و در مورد هنرمندان فقید با خانواده هنرمند و یا دوستان و همکاران او و یا افراد صاحب‌نظر دیگر ارتباط برقرار می‌کنیم تا با بررسی اثر، اصالت آن را تایید کنند. در روند کارشناسی آثار هنرمندانی که در قید حیات نیستند و ما نمی‌توانیم نظر شخص هنرمند را داشته باشیم، همواره چندین نفر دخیل هستند و این روند در تمامی حراج‌های بین‌المللی امری متداول است. در این موارد ما هیچگاه بر اساس تشخیص کارشناسان خود حراج تصمیم‌گیری نمی‌کنیم، بلکه به افراد ذی‌صلاح در هر مورد مراجعه می‌کنیم. هیچ کس متخصص تشخیص اصالت آثار همه هنرمندان نیست، بلکه افرادی ممکن است در مورد یکی دو هنرمند نظری صائب داشته باشند و پس از اطمینان صددرصدی از اصالت یک اثر شرایط حضور اثری را در حراج تهران مهیا می‌کنیم.

ما به موجب قرارداد فی‌مابین حراج و خریدار اصالت اثر هنری را تضمین می‌کنیم، اما با این حال ممکن است خریدارانی بعد از حراج داعیه تقلبی بودن اثر را داشته باشند، در این صورت از طرف ما فروش اثر منتفی و وجه اثر چنانچه دریافت شده به خریدار مسترد می‌شود. لیکن مالک اثر ممکن است به خاطر زیانی که از بابت این ادعا متوجه او شده است، قصد طرح شکایت از خریدار را داشته باشد. آن بند بر آن بود که شرایط پیگرد حقوقی هرگونه ادعای خسارت را تسهیل کند.

*آیا قیمت آثار در بازار بین‌المللی مبنای قیمت‌گذاری اثر در حراج تهران است؟ یا اینکه قصد دارید آثار را به قیمت بین‌المللی خود نزدیک کنید؟

-هر دو. برای هنرمندانی که در بازار بین‌المللی حضور دارند، قیمت به‌دست آمده در آنجا برای ما مبناست، همان‌طور که بعدا قیمت‌های حاصله در حراج تهران هم برای آن‌ها مبنای برآورد خواهد شد، اما اینکه بتوانیم قیمت آثار هنرمندان ایرانی در داخل کشور را با قیمت جهانی آن‌ها به توازن برسانیم، هدف اولیه حراج تهران بود که تاکنون تا حدی موفق به انجام این امر شده‌ایم. هرچند که نبود تعادل در اقتصاد کشور گاهی ما را برای دست یافتن به اهداف‌مان با مشکل مواجه کرده است. زیرا با همه افزایش قیمت‌ها در ایران باز هم شاهد هستیم چهره‌های محوری هنر ایران، قیمت دلاری آثارشان در خارج بیشتر از قیمت ریالی آن‌ها در داخل است، گو اینکه نسبت به گذشته این فاصله خیلی کم شده است. در پانزدهمین حراج تهران بیش از ۱۰ اثر به بهایی بیشتر از قیمت رایج‌شان در حراج‌های بین‌المللی به فروش رسیدند، ولی اگر قیمت ریال در برابر ارز‌های خارجی دوباره سقوط کند، باز هم قیمت آثار این هنرمندان در ایران کمتر از خارج خواهد شد.

حراج تهران در این دوره توانست با فروش حدود ۶ میلیون دلاری به رقمی نزدیک دو برابر مجموع فروش معمول در حراج کریستیز خاورمیانه دست یابد. این دستاورد با توجه به اینکه در کریستیز آثار هنرمندان قریب ۲۰ کشور ارائه می‌شود، بسیار قابل توجه است.

*فکر می‌کنید دلیل حواشی زیاد حراج حتی بعد از گذشت پانزده دوره چیست؟ آیا می‌شود گفت یکی از دلایل حواشی موجود این است که با شفافیت نسبت به قیمت‌گذاری و کارشناسان و… صحبت نمی‌شود؟ یا اقناع عمومی در این زمینه رخ نمی‌دهد؟

-همه چیز در مراحل مختلف برگزاری حراج در نهایت شفافیت انجام می‌شود و اساس حراج فرصتی برای انجام خریدی شفاف در حضور جمع وسیعی است و جایگزین خرید‌های خصوصی و بعضا پنهان می‌شود. همه کسانی که در جریان حراج هستند این را به خوبی مشاهده می‌کنند. این ادعا‌ها معمولا از سوی کسانی مطرح می‌شود که نه می‌دانند حراج آثار هنری چگونه صورت می‌گیرد و نه هرگز در روند کار ما حضور داشته‌اند، بلکه صرفا از دور توهماتی را مطرح می‌کنند. حراج تهران در هر دوره با حضور صد‌ها تن از خریداران آثار هنری، مدیران گالری‌ها، مسئولان دولتی، نمایندگان رسانه‌ها و شخصیت‌های فرهنگی برپا می‌شود. کاتالوگ آثار با مشخصات و قیمت‌ها از مدت‌ها قبل در اختیار همگان قرار می‌گیرد و مراسم حراج به‌طور زنده و در برابر دوربین‌ها، از جمله دوربین‌های صدا و سیما، برگزار می‌شود. تمام مبادلات از طریق شبکه بانکی کشور صورت می‌گیرد و در داخل جامعه هنری بعدا تقریبا همه می‌فهمند فلان اثر را چه کسی خریده، چون آثار بالاخره دیده می‌شوند.

*چرا معمولا در دوره‌های حراج یک حلقه محدودی از هنرمندان حضور دارند؟

-اگر به سایت حراج تهران مراجعه کنید با مرور این ۱۵ دوره می‌بینید که تاکنون نزدیک به ۴۰۰ هنرمند از نسل‌های مختلف آثارشان در این رویداد ارائه شده است. وقتی ما کار خود را آغاز کردیم کمتر از ۵۰ هنرمند ایرانی در حراج‌های بین‌المللی مثل کریستیز، بونامز و ساتبیز معرفی شده بودند، ولی ما این تعداد را حالا ۸ برابر کرده‌ایم. اغلب مجموعه‌داران در همه جای دنیا دنبال آثار هنرمندان مطرح و تثبیت شده هستند، با این حال حراج تهران توانسته است طی یک دهه فعالیت هربار هنرمندان جدیدی را به مارکت هنر معرفی کند؛ از کمال‌الملک تا هنرمندان جوان و معاصر. ولی باید در نظر داشته باشید که وظیفه کشف و معرفی هنرمند با گالری‌هاست که مارکت اولیه هنر به‌شمار می‌روند و حراج‌ها مطابق طبیعت خود که یک مارکت ثانویه هستند، آثار هنرمندان تثبیت شده در مارکت را ارائه می‌کنند.