همچنان اراده مذاکره وجود دارد

تلاش ایران و عربستان برای حفظ فضای گفتگو

ایران در دولت سیزدهم رویکرد صحیح گسترش روابط با همسایگان را در پیش گرفته، رویکردی که کاملا منطبق با منافع راهبردی و استراتژیک کلان ایران است و می‌تواند بهره‌های بسیاری را برای آن به دنبال داشته باشد.

کد خبر: ۱۶۳۹۹۷

تاریخ: ۲۹ تير ۱۴۰۱ - ۱۲:۱۰

اقتصاد۲۴- در مذاکرات ایران و عربستان وقفه‌ای ایجاد شده است. اگرچه دو طرف پالس‌های مثبت می‌فرستند و یکدیگر را به مذاکره و توافق دعوت می‌کنند و صحبت از گسترش روابط و اطمینان دادن به یکدیگر برای حل اختلافات می‌کنند. به نظر می‌رسد هنوز دو طرف آمادگی لازم برای انجام یک دیدار در سطح عالی دیپلماتیک ندارند. اما همچنان زمینه برای تداوم گفتگو‌ها فراهم است و فضای حاکم بر روابط دو کشور کاملا مثبت است. فصل حج نیز به پایان خود نزدیک می‌شود و تا کنون بسیار خوب برگزار شده است؛ نه ایرانی‌ها از وضعیت حج شکایتی دارند نه طرف عربستانی. این موضوع خود شاهدی بر مهیا بودن فضا برای تداوم تماس‌ها برای بهبود و ارتقای روابط است.

انتظاراتی وجود داشت که قبل از آغاز نشست جده و سفر جو بایدن، رئیس جمهوری ایالات متحده گام‌های عملی از سوی ایران و عربستان برای گسترش روابط برداشته شود، حتی سفر مصطفی کاظمی، نخست وزیر عراق به ایران که چند ساعت قبل از آن به عربستان سعودی رفته بود نیز در همین رابطه ارزیابی می‌شد، اما تا این لحظه چنین اتفاقی نیفتاده است. به نظر می‌رسد دو طرف همچنان بر تداوم مذاکرات فنی برای رسیدن به مرحله دیپلماتیک اصرار دارند. این موضوع را از لابه لای یادداشت‌ها و تحلیل‌هایی که روزنامه نگاران و کارشناسان عربستانی نوشته اند نیز می‌توان دریافت؛ مثلا محمد السلمی که ارتباطات نزدیکی با نهاد‌های دولتی عربستان دارد، در یادداشتی با عنوان "نقش راه عربستان سعودی و ایران برای آینده" در ایندیپندنت به این موضوع اشاره کرده و با ذکر سه گامی که از نگاه او می‌تواند به گسترش روابط ایران و عربستان بینجامد، نوشته است که "مقام‌های مسئول در وزارتخانه‌های هر دو کشور و سایر نهاد‌های درگیر باید چارچوب راهبردی پیشنهادی تیم‌های دیپلماسی رسمی و غیررسمی و همچنین نتایج حاصل از تلاش‌های دیپلماسی غیررسمی را بررسی و ارزیابی کنند و به نتیجه برسند. تنها در این مرحله است که ما می‌توانیم واقعا امیدوار باشیم بین نمایندگان دو کشور ملاقات‌های دیپلماتیک معنادار صورت بگیرد تا مذاکرات از سطح امنیتی فنی به سطح دیپلماتیک ارتقا یابد. در این مسیر دیپلماتیک، دو طرف باید بر سر یک طرح راهبردی مشترک برای روند مذاکرات به توافق برسند. این مرحله می‌تواند به پیشرفت‌های سریع با هدف اعتمادسازی بین دو طرف منجر شود. "

در این میان به نظر می‌رسد آنچه برای عربستانی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و اصرار دارند قبل از هر چیز بر سر آن به توافق برسند، پرونده یمن است. یمن که در حقیقت حیات خلوت سیاسی عربستان سعودی محسوب می‌شود، از چنان اهمیتی برخوردار است که عربستانی‌ها گمان می‌کنند می‌تواند سنگ بنای روابط جدید ایران و عربستان باشد. اگر چه ایرانی‌ها در هر دور از مذاکرات تاکید کرده اند که پرونده یمن، موضوعی است که ایران در آن دخالت نمی‌کند و این عربستان است که باید با یمنی‌ها بر سر آن به توافق برسد، اما عربستانی‌ها معتقدند که انصار الله که صنعا و بخش بزرگ و عمده‌ای از یمن را در کنترل خود دارد و در حال جنگ با عربستانی هاست، تحت نفوذ ایران عمل می‌کند و می‌تواند بر آن‌ها اثر بگذارد. در حالی که واقعیت امر این است که حوثی‌ها یا انصار الله چندان هم تحت نفوذ ایران نیستند، آن‌ها بسیاری از تصمیمات خود را مستقل اتخاذ می‌کنند.

این صحیح است که ایران در آتش بس یمن موثر بود و توانست انصارالله را راضی کند که به آتش بس تن دهد، اما واقعیت این است که انصار الله همچنان اعتمادی به عربستانی‌ها ندارند و می‌گویند آن‌ها حاضرند وضعیت فعلی را در همین سطح کنونی ادامه دهند ت وضعیت فرسایشی شود به امید روزی که علیهشان وارد عمل شوند و آن‌ها را کاملا شکست دهند، برای همین نسبت به آتش بس فعلی هم خوش بین نیستند حتی اگر ایران هم برای حفظ آن تلاش کند. اظهارات اخیر مقامات حوثی تاییدی بر این ادعاست.

بیشتر بخوانید: رانده شدن گاز ایران بیش از پیش به حاشیه

مثلا محمدعلی الحوثی، عضو شورای سیاسی یمن وابسته به انصارالله در ۱۷ ژوئیه با بیان اینکه آتش بس فعلی از سوی رهبری انقلاب یمن مورد بررسی قرار گرفته و تاکنون ثمری نداشته، گفت که انصارالله از این آتش بس ناراضی است. یا در ۲۷ ژوئن حسین العزی، معاون وزیر امور خارجه دولت وابسته به انصار الله یمن در توئیتی نوشت که "انتظار نمی‌رود آتش بس اعلام شده در یمن از سوی سازمان ملل بین گروه انصار الله و ائتلاف عربی به رهبری عربستان تمدید شود. " بنابراین بی اعتمادی عمیقی از جانب انصارالله نسبت به عربستانی‌ها وجود دارد که رفع این بی اعتمادی بیش از همه باید از جانب عربستانی‌ها انجام شود. یمنی‌ها تا پیش از جنگ عربستانی‌ها را به مثابه برادر بزرگتر می‌دیدند و با آغاز جنگ از جانب آن‌ها احساس خیانت بزرگی می‌کنند. البته شکی نیست که آتش بس کنونی فرصتی طلایی است که باید از آن نهایت استفاده را برد تا به آتش بس و صلح دائمی رسید تا مصائب هزاران یمنی بی گناه و مصیبت زده پایان یابد.

البته آقای السلمی به درستی اشاره کرده که بسیار مهم است که "ملاقات و تبادل نظری بین روشنفکران و اندیشکده‌های طرفین انجام شود و تیم‌ها متخصصانی در زمینه‌های مختلف داشته باشند تا بتوانند استراتژی‌های لازم در زمینه امور امنیتی، سیاسی، ایدئولوژیکی، فکری، رسانه‌ای و سایر موضوع‌ها را تدوین کنند. این تیم‌ها باید برای همه موضوع‌های راهبردی در ارتباط با هر یک از مسائل و همچنین مجموعه‌ای از گزینه‌ها و راهکار‌های راهبردی راه‌حل‌ها و توصیه‌هایی ارائه کنند. " این موضوع کاملا صحیح است و می‌تواند در تعمیق روابط میان دو کشور در ابعاد اجتماعی و علمی موثر باشد. در این رابطه اقداماتی نیز تا کنون انجام شده که یکی از آن‌ها نشست مرکز مطالعات الجزیره با همکاری شورای راهبردی روابط خارجی ایران بود که اوایل خرداد ماه در دوحه، پایتخت قطر برگزار شد.

در آخر اینکه، با همه این احوال دو طرف تلاش دارند فضای مثبت مذاکرات را حفظ کنند تا در سایه آن فضای گفتگو‌های دوجانبه را پیش ببرند. حتی دو طرف تلاش می‌کنند تا حد ممکن نگرانی‌های یکدیگر را برطرف کنند، بارزترین آن نشست جده بود که عربستان سعودی و متحدان عربش در این نشست از جمله امارات متحده عربی، مصر و اردن رویکردی کاملا دوستانه حتی در تضاد با خواسته‌های ایالات متحده اتخاذ کردند که با اظهارات وزرای امور خارجه دو کشور تکمیل شد. فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی در گفتگو با سی ان ان گفت: "همه اعضای شورای همکاری با ایران گفتگو می‌کنند، چون می‌خواهند که اختلافات از راه مذاکره حل شود و ابراز امیدواری کرد که ایران نیز با استفاده از مشوق‌های ارائه شده که شامل ادغام بهتر در منطقه و همکاری اقتصادی با همسایگان می‌شود و منافع بسیاری برای ملت ایران دارد، از این فرصت استفاده کند. " ساعاتی پس از آن حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان در توئیتی نوشت: «ایران دست‌های گشوده شده به سوی خود را می‌فشارد و در اولویت بخشی به همسایگان در سیاست خارجی خود، به سوی تحکیم روابط با همسایگان به پیش می‌رود»؛ که به روشنی از پاسخ وی به همتای عربستانی اش حکایت دارد.

ایران در دولت سیزدهم رویکرد صحیح گسترش روابط با همسایگان را در پیش گرفته، رویکردی که کاملا منطبق با منافع راهبردی و استراتژیک کلان ایران است و می‌تواند بهره‌های بسیاری را برای آن به دنبال داشته باشد. عربستان سعودی و دیگر کشور‌های عربی همسایگان منطقه‌ای ایران هستند که ارتقای روابط با آن‌ها می‌تواند جایگاه ویژه‌ای به ایران به عنوان یکی از قدرت‌های مهم منطقه بدهد و ثقل منطقه‌ای و بین المللی ایران را به شدت ارتقا دهد.

منبع: دیپلماسی ایرانی