کاهش سرعت افزایش قیمت اجاره مسکن در کل کشور

آبان امسال، اجاره بهای مسکن در شهر تهران در مقایسه با ماه قبل یعنی مهرماه ۱۴۰۱ معادل ۱/ ۴ درصد رشد کرد. این میزان رشد در همین بازه زمانی در کشور معادل ۵‌درصد بود. رشد ۱/ ۴ درصدی اجاره بها در تهران و ۵‌درصدی اجاره بها در کشور در حالی آبان امسال رقم خورده و به ثبت رسید که در ماه قبل یعنی مهرماه، تورم ماهانه اجاره هم در تهران و هم در کشور به اوج قله تورمی رسید.   بررسی‌ها درباره خزان تورم اجاره، سه علت را شناسایی می‌کند.

کد خبر: ۱۷۷۲۰۶

تاریخ: ۱۵ آذر ۱۴۰۱ - ۱۰:۳۰

اقتصاد۲۴- خزان تورم اجاره در ماه میانی پاییز رقم خورد و سرعت رشد اجاره بها در تهران و کشور در آبان ماه به صورت سراسری کاهش یافت. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» با استناد به آمار‌های رسمی منتشر شده از سوی بانک مرکزی نشان‌دهنده کاهش محسوس سرعت رشد اجاره بها به صورت سراسری هم در تهران و هم در کشور است. این خزان تورم اجاره، خود را در شکل کاهش سرعت رشد اجاره بها هم به لحاظ تحولات ماهانه و هم از نظر تغییرات شاخص اجاره بهای مسکن در آبان سال‌جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل (تورم نقطه به نقطه)، در آمار‌های رسمی نشان داده است.

آبان امسال، اجاره بهای مسکن در شهر تهران در مقایسه با ماه قبل یعنی مهرماه ۱۴۰۱ معادل ۱/ ۴ درصد رشد کرد. این میزان رشد در همین بازه زمانی در کشور معادل ۵‌درصد بود. رشد ۱/ ۴ درصدی اجاره بها در تهران و ۵‌درصدی اجاره بها در کشور در حالی آبان امسال رقم خورده و به ثبت رسید که در ماه قبل یعنی مهرماه، تورم ماهانه اجاره هم در تهران و هم در کشور به اوج قله تورمی رسید. تورم ماهانه ۷‌درصدی در بازار اجاره مسکن شهر تهران و کشور، در حالی در مهرماه به ثبت رسید که این میزان تورم ماهانه اجاره نه تنها بالاترین تورم ماهانه در این بازار در سال ۱۴۰۱ بود بلکه مطابق بررسی‌ها از وضعیت تورم ماهانه اجاره مسکن، از سال ۹۲ این میزان جهش ماهانه پاییزی اجاره بها بی سابقه بوده است.

«دنیای‌اقتصاد» در گزارشی که آبان امسال و بعد از انتشار آمار مربوط به تحولات بازار اجاره مسکن در مهرماه ۱۴۰۱، با عنوان «شوک سوم به اجاره بها»، در همین صفحه منتشر کرد، با اعلام خبر قله پیمایی تورم اجاره در ماه ابتدایی پاییز امسال، از دخالت عامل سوم در اوج گیری تورم ماهانه اجاره خبر داد. در این گزارش سه عامل مهم و موثر در قله پیمایی تورم اجاره مسکن معرفی شد که یک عامل به عنوان، دلیل جدید و اصلی در ثبت بالاترین تورم ماهانه در این بازار، شناسایی شد.

نوسانات قیمت در بازار اجاره مسکن همواره تحت‌تاثیر دو عامل مهم یعنی سطح تورم عمومی و سطح تورم مسکن قرار دارد. در واقع با افزایش تورم عمومی و تورم مسکن، تورم اجاره نیز بالاتر می‌رود و سرعت رشد اجاره بها بیشتر می‌شود. مهرماه امسال، این بازار نه تنها تحت‌تاثیر تورم عمومی حول وحوش ۵۰‌درصدی و تورم مسکن واقع در مرز ۵۰‌درصد، قرار داشت بلکه اثر شوک ارزی، به بازار اجاره نیز سرایت کرد و خود را در رشد بی سابقه تورم ماهانه پاییزی در این بازار از سال ۹۲ تاکنون نشان داد.

در این گزارش، به این موضوع اشاره شد که پای دلار در کفش اجاره بهای پاییزی نیز قرار گرفته است و مانند برخی دیگر از بازارها، بازار اجاره هم از شوک پاییزی ارزی ۱۴۰۱، اثر گرفته است. در واقع مهرماه امسال و در شرایطی که بازار از مقطع اوج جابه جایی مستاجر‌ها یعنی تابستان خارج شده، تحت‌تاثیر تغییر فصل، تقاضا برای اجاره مسکن نیز کمتر شده است و به دنبال افزایش وزن خرید‌های سرمایه ای، عرضه بخشی از فایل‌های خریداری شده به بازار اجاره رخ داده است، دلیلی برای قله پیمایی تورم اجاره در کشور و تهران وجود نداشت.

اما تورم عمومی نزدیک به ۵۰‌درصد، تورم نقطه به نقطه حول وحوش ۵۰‌درصدی مسکن و از سوی دیگر اثر جهش ارزی، منجر به رشد ماهانه ۷‌درصدی اجاره مسکن در تهران و کشور شد. در واقع علاوه بر تورم عمومی و تورم مسکن بالا، جهش ارزی نیز به دنبال رشد قابل‌توجه قیمت دلار به بازار اجاره سیگنال داده و آن را تحت‌تاثیر قرار داد.

اما آبان ماه، به طور همزمان و سراسری، تورم اجاره مسکن تهران و کشور خزان زده شد و در فاز کاهش قرار گرفت. تورم ماهانه اجاره مسکن در مهر امسال هم در تهران و هم در کشور برابر ۷‌درصد بود؛ این میزان در تهران وکشور در آبان ماه به میزان محسوس افت داشته است. این موضوع به معنای کم شدن سرعت رشد اجاره بها و سرازیر شدن تورم اجاره از قله تورمی ماهانه است.

تورم ماهانه اجاره مسکن در تهران و کشور در حالی در آبان ماه نسبت به مهرماه امسال کاهش یافته است که این خزان تورمی به لحاظ تحولات نقطه به نقطه در بازار اجاره نیز به ثبت رسیده است. تورم نقطه به نقطه اجاره بهای مسکن در شهر تهران از ۴۱‌درصد در مهرماه به ۸/ ۳۹‌درصد در آبان رسید. این میزان در این بازه زمانی در کشور (مهرماه به آبان ۱۴۰۱) از ۸/ ۴۶‌درصد به ۴۵‌درصد کاهش یافت. در واقع این خزان تورمی در بازار اجاره آبان ماه نه تنها در تهران که در کشور و نه تنها به لحاظ تورم ماهانه که از نظر تورم نقطه به نقطه نیز در این بازار رصد شد.

ادامه شرایط سخت مستاجر‌ها

بررسی‌ها نشان می‌دهد، اگر چه سرعت رشد اجاره بهای مسکن در میانه پاییز کاهش یافت، اما این موضوع به معنای کاهش اجاره بها در آبان یا بهتر شدن شرایط مستاجر‌ها در این بازار نیست. هم سطح ریالی اجاره بها و هم تورم (سرعت رشد) اجاره، کماکان بالا و در شرایطی قرار دارد که از سطح استطاعت مالی بسیاری از خانوار‌های مستاجر فراتر است.

به عبارت دیگر شرایط در بازار اجاره به‌رغم کاهش سرعت رشد اجاره بها در آبان ماه همچنان برای مستاجر‌ها سخت است و رشد اجاره بها هم از توان مستاجر‌ها خارج است و هم از سطح متعارف سال‌های معمول بازار مسکن بالاتر است. این بالا بودن نیز تحت‌تاثیر بالا بودن نرخ تورم عمومی و سطح تورم مسکن قابل توضیح است ضمن آنکه عواملی همچون انتظارات تورمی به دنبال جهش ارزی بر این بازار اثرگذار بوده است.

بیشتر بخوانید: رشد معاملات در بازار مسکن

به همین دلیل حتی در شرایطی که آبان ماه، تورم اجاره از قله مهرماه پایین‌تر آمده و از سوی دیگر به دلیل تغییر فصل، تقاضا در این بازار کاهش یافته است، اما کماکان، متقاضیان این بازار با اجاره بهای پیشنهادی غالبا بالاتر از توان مالی واقتصادی خود روبه‌رو هستند. با این حال، کاهش سرعت رشد اجاره بها در آبان ماه به هر حال یک علامت مثبت در این بازار برای مستاجر‌ها محسوب شده و نشان می‌دهد دست کم به لحاظ سرعت رشد اجاره بها، شرایط میانه پاییز نسبت به ابتدای این فصل بدتر نشده است.

سه دلیل خزان اجاره مسکن

بررسی‌ها و تحقیقات میدانی صورت گرفته در این زمینه از شناسایی سه علت مهم در خزان تورم اجاره در آبان ماه خبر می‌دهد. در حالی که آمار‌های رسمی نشان‌دهنده کاهش سرعت رشد اجاره بها در آبان ماه است، نتایج تحقیقات میدانی نشان می‌دهد، «کم شدن قدرت مداخله دستوری در سازوکار معاملات اجاره مسکن» مهم‌ترین دلیل کاهش تورم اجاره بها در آبان ماه است.

از تیرماه امسال، با هدف مهار تورم در بازار اجاره، مصوبه‌ای به تصویب رسید، اما عملا معادله طبیعی رابطه موجر ومستاجر در بازار را به هم ریخت. این مصوبه دو رکن مهم داشت. اول آنکه حق تمدید قرارداد اجاره بها به صورت یک طرفه را برای مستاجر به رسمیت شناخته بود و رعایت سقف ۲۵‌درصدی رشد اجاره بها در تهران و ۲۰‌درصدی اجاره بها در کشور را الزامی کرده بود.

به لحاظ سقف افزایش اجاره بها، عملا بازار از این سقف دستوری تبعیت نکرد و در تمام ماه ها، اجاره بها رشد بیش از ۴۰‌درصدی را تجربه کرد. اما تعیین ضابطه امکان تمدید یک طرفه قرارداد‌های سال قبل برای مستاجران منجر به ایجاد نوعی ترس و نگرانی در موجران شد.

این نگرانی هم منجر به عدم‌عرضه بخشی از واحد‌های خریداری شده از سوی سرمایه‌گذاران به بازار اجاره شد و هم باعث شد برخی از افرادی که در سال‌های قبل واحد‌های خود را به بازار اجاره عرضه کرده بودند، از ترس اینکه مبادا دیگر موفق به تخلیه ملک خود نشوند، از عرضه واحدشان به بازار صرف نظر کردند.

کاهش اثر مصوبه دستوری

تحقیقات میدانی نشان می‌دهد در آبان‌ماه، هر دو سمت فعال در بازار اجاره، یعنی موجر و مستاجر، بیش از آنکه روی این مصوبه ناموفق حساب کنند، بر واقعیت بازار تکیه کرده و همین موضوع نگرانی مالکان برای عرضه به بازار اجاره را کاهش داده و در نهایت همین افزایش عرضه، به عنوان مهم‌ترین عامل کاهش سرعت رشد اجاره بها در میانه پاییز رصد شد.

در واقع در میانه پاییز هر دو طرف پذیرفتند که با واقعیت بازار و بر اساس آن رفتار کنند نه با مصوبه‌ای که با واقعیت بازار سازگاری ندارد. واسطه‌های بازار اجاره در این باره نیز اعلام کردند: نگاه دو طرف بازار (موجر و مستاجر) به این مصوبه کمرنگ‌تر شده است و برخلاف تصور سیاستگذار که عدم‌تصویب این مصوبه را منجر به وقوع سونامی تورمی در بازاراجاره می‌دانست، همین کمرنگ شدن اثر آن در بازار از مسیر افزایش عرضه و از بین رفتن نگرانی مالکان، در سرازیری تورم اجاره موثر بود. عامل دوم به کم شدن تقاضا در پاییز به دلیل تغییر فصل و عبور از فصل اوج جابه جایی مستاجران یعنی تابستان مربوط می‌شود.

به طوری که واسطه‌ها اعلام می‌کنند هم اکنون در برخی از محله‌های شهر تهران تعداد فایل از میزان تقاضا برای اجاره بیشتر شده است و این موضوع ناشی از اثر تغییر فصل و ورود به فصل سرماست. عامل سوم به انتظار از بابت بازگشت تورم ماهانه اجاره از قله تاریخی مربوط می‌شود.

از آنجا که در مهرماه امسال، تورم ماهانه اجاره قله پیمایی کرد و رکورد تاریخی زد، به دلیل آنکه سرعت رشد اجاره در این ماه بیش از حد انتظار بالا رفته بود، انتظار کاهش تورم اجاره در آبان ماه وجود داشت و این رخداد نیز در میانه پاییز عملی شد. البته در این زمینه به برخی دیگر از عوامل از جمله کاهش وزن فایل‌های مرغوب در بازار پاییزی اجاره نیز می‌توان اشاره کرد.

خزان اجاره ادامه دارد؟

اما در شرایط فعلی یک سوال مهم آن است که آیا این خزان تورمی در بازار اجاره ادامه خواهد داشت؟ پاسخ به این سوال به سرنوشت سه مولفه اساسی در تحولات اخیر بازار اجاره مسکن بستگی دارد و سیاستگذار باید در این زمینه تمهیدات لازم را به کار بگیرد. سیاستگذار باید متوجه این موضوع باشد که مسیر بازگشت تورم اجاره به سطح متعارف در گرو مهار انتظارات تورمی، ثبات‌بخشی به بازار ارز و همچنین اجرای سیاست‌های موثر برای ثبات بخشی به تورم عمومی و تورم مسکن است. در غیر‌این صورت نمی‌توان امیدواری چندانی برای بازگشت تورم اجاره به سطح متعارف و پایین‌تر از سطح فعلی داشت.