ریاض مثل سابق گوش به فرمان امریکا نیست

افشای واقعیت‌های تازه از توافق ایران و عربستان

توافق ایران و عربستان برای عادی سازی روابط، یک واقعیت را نشان داد، و آن اینکه کشور‌های عربی، در راس آن‌ها عربستان سعودی و امارات متحده عربی، چندان هم گوش به فرامین ایالات متحده و قدرت‌های اروپایی نیستند و منافع خود را با منافع آن‌ها تنظیم نمی‌کنند

کد خبر: ۱۹۳۵۵۷

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۱۶:۰۰

اقتصاد۲۴ - توافق ایران و عربستان سعودی برای عادی سازی روابط اتفاق مهمی است که با واکنش مثبت کشور‌های جهان مواجه شده است. بسیاری از کشور‌های غربی و حتی ایالات متحده – علی رغم مواضع دوگانه – از این توافق استقبال کرده اند. حالا ایران و عربستان با گام‌های مطمئن و با سرعت به سمت عادی سازی روابط مبتنی بر اعتماد و احترام متقابل پیش می‌روند.

این توافق، اما یک واقعیت دیگری را نیز نشان داد، و آن اینکه کشور‌های عربی، در راس آن‌ها عربستان سعودی و امارات متحده عربی، چندان هم گوش به فرامین ایالات متحده و قدرت‌های اروپایی نیستند و منافع خود را با منافع آن‌ها تنظیم نمی‌کنند. بعد از مماشات عربستان و امارات با روسیه بعد از جنگ اوکراین و در حالی که غربی‌ها شدیدترین تحریم‌ها را علیه مسکو اعمال کردند، و همچنین توافق مسکو با ریاض و ابوظبی برای تنظیم بازار نفت مطابق با منافعشان و بی توجه به منافع غرب از جمله ایالات متحده که صدای دولت امریکا را در آورد و مقامات این کشور در مناسبت‌های مختلف به انتقاد صریح از عربستان سعودی پرداختند، توافق ایران و عربستان برای از سرگیری روابط شاهد دیگری است بر استقلال بیش از پیش عربستان سعودی و امارات متحده عربی از تصمیمات غرب و امریکایی ها، البته در چارچوب ملاحظات روابطشان با آنها.

در این شکی نیست که عربستان و امارات هر دو متحدان استراتژیک ایالات متحده هستند و هیچ گاه از منظومه هم پیمانان غرب و امریکا نه خارج شده اند و نه خارج می‌شوند، اما در همین چارچوب تلاش دارند با توجه به منافع ملی خودشان روابط خود را با کشور‌های مختلف تنظیم کنند.

بیشتر بخوانید: عربستان با ذخیره طلا به جنگ با دلار می‌رود

حالا کسانی که عربستان را به همدستی با غربی‌ها و وابستگی به آن‌ها متهم می‌کردند، به روشنی می‌بینند که ریاض منافع خود را در راس اولویت هایش قرار داده و بی توجه به فشار‌های غرب و خواسته‌های ایالات متحده، عالی‌ترین روابط را با ایران و روسیه تنظیم می‌کند. ایرانی که تحت شدیدترین فشار‌های غرب است و غربی‌ها تلاش دارند با سفت کردن پیچ و مهره‌های تحریم‌های موجود به ویژه بعد از بن بست و تعلیق مذاکرات هسته ای، آن را منزوی کنند و به گوشه رینگ ببرند؛ و روسیه‌ای که بعد از جنگ اوکراین تلاش می‌شود در سخت‌ترین موقعیت قرار بگیرد و بیشترین فشار‌ها به آن بیاید، تا جایی که غرب ابایی ندارد بگوید به فکر فروپاشی روسیه و حتی تجزیه آن است.

دنیا به سمت یک بلوک بندی جدید پیش می‌رود. بلوکی که یک طرف آن روسیه و چین ایستاده اند و طرف دیگر آن اروپا و امریکا و متحدانشان در منظومه غربی. هر دو طرف اصرار دارند که کشور‌ها را وادار کنند تکلیف خود را با این بلوک بندی‌ها روشن کنند. آنچه مشهود است، فشار غربی‌ها بر کشور‌های جهان به مراتب بیشتر از بلوک روسیه و چین برای تعیین تکلیف انتخاب نهایی شان است. این وضعیت شاید مشابه دوره جنگ سرد باشد، اما به دلایل متعدد جنگ سرد نیست، یکی از مهمترین دلایل آن یا شاید بگوییم مهمترین دلیل آن موضوع اقتصاد است که سبب شده است تا بلوک بندی جدید کاملا متفاوت از عصر جنگ سرد باشد. در حال حاضر تصمیم‌گیران سیاسی در کشور‌های مختلف به خوبی درک کرده اند که آنچه شاهدیم فاقد ایدئولوژی است و فاکتور اقتصاد در آن نقش اساسی دارد؛ بنابراین با ذهنیت و عینک "جنگ سردی" نمی‌توان به تحولات نگریست. این مساله سبب شده است تا فضایی به وجود بیاید که کشور‌ها بتوانند مطابق با منافع کلان ملی و اقتصادی خود تصمیم بگیرند. برای همین کشور‌ها سعی می‌کنند تا آنجا که ممکن است فشاری را نپذیرند و در برابر فشار‌ها از ابزار‌هایی که در اختیار دارند نهایت استفاده را ببرند و در این چارچوب به منافع خود برسند. عادی سازی روابط ایران و عربستان را می‌توان در این چارچوب دید. توافقی که نه ایالات متحده بلکه چین ضامن اصلی اجرای آن است و در آن نقش آفرینی می‌کند. آنچه چین و عربستان را به هم پیوند می‌دهد، مسائل ایدئولوژیک نیست، بلکه اقتصاد است که آن‌ها را به هم نزدیک کرده است.

بنابراین، می‌بینیم که کشور‌ها برای تحقق منافع خود از ضعف و کاستی‌های کشور‌های دیگر نهایت استفاده را می‌برند که در این میان استفاده از خلاء‌هایی که ایالات متحده مسبب آن است، جزء اولویت کشورهاست. امریکایی که دیگر همانند سابق برای دفاع از متحدانش در غرب آسیا خود را متعهد نمی‌داند، نیروهایش را از کشور‌های این منطقه خارج کرده و نسبت به تهدید‌های احتمالی که متوجه کشور‌های متحدش است احساس مسئولیت نمی‌کند.

تا قبل از توافق ایران و عربستان، بسیاری پیش بینی می‌کردند اگر برجام احیا نشود و مذاکرات وین برای رفع تحریم‌ها به نتیجه نرسد، روابط ایران و عربستان نیز عادی نخواهد شد چرا که عربستان مناسبات خود را مطابق با خواسته‌های امریکا تنظیم می‌کند، در حالی که الآن به روشنی عکس این پیش بینی را شاهدیم و می‌بینیم عربستان و دیگر کشور‌های عربی بی‌توجه به آنچه میان ایران و غرب بر سر میز مذاکرات هسته‌ای می‌گذرد، به عادی سازی و گسترش روابط با ایران و متحدان آن به ویژه سوریه اقدام کرده اند. به روشنی می‌بینیم در حالی که کشور‌های اروپایی و امریکا نسبت به هر گونه عادی سازی روابط با سوریه هشدار می‌دهند، کشور‌های عربی از جمله عربستان سعودی یک به یک به دنبال احیای روابطشان با سوریه هستند.

وضعیت دنیای جدید شرایط جدیدی را به وجود آورده است که کشور‌ها تلاش دارند در چارچوب آن منافع کلان خود را جست وجو کنند تا در عصر جدید حرفی برای گفتن داشته باشند. روشن است که در دنیای جدید اقتصاد حرف اول را می‌زند و آن کشوری می‌تواند بیش از همه نقش آفرینی کند که سهم در خور توجهی در اقتصاد جهانی داشته باشد. در این چارچوب تهدید‌ها باید به حداقل برسند و استفاده از پتانسیل‌ها حداکثری باشد.

منبع: دیپلماسی ایرانی