دپوی خودرو افزایش یافت

گزارش جدید پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی نشان می‌دهد پدیده دپوی خودرو‌های داخلی بار دیگر بروز کرده است؛ اتفاقی که ریشه آن در تداوم و تشدید قیمت‌گذاری دستوری است. طبق این گزارش، دپوی خودرو از اسفندماه سال گذشته کلید خورده و در فروردین ماه شارژ دوباره شده است. شورای رقابت قرار بود در اسفند ماه قیمت خودرو‌ها را اعلام کند.

کد خبر: ۱۹۵۱۶۶

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۱۱:۲۸

اقتصاد۲۴- آخرین گزارش پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی نشان می‌دهد پدیده دپوی خودرو‌های داخلی بار دیگر بروز کرده، اتفاقی که ریشه آن را باید تداوم و تشدید سیاست‌های دستوری در حوزه قیمت جست‌وجو کرد.

این پژوهشکده در گزارش فروردین خود از تولید صنعتی کشور (با استفاده از اطلاعات شرکت‌های بورسی)، به بررسی روند تولید، فروش و سودآوری شرکت‌ها به ویژه خودروسازان پرداخته است. طبق این گزارش، خودروسازی کشور در کنار بهبود تولید در فروردین امسال (نسبت به ماه مشابه ۱۴۰۱)، با کاهش زیاندهی در سال گذشته نیز مواجه بوده است. نکته بسیار مهم دیگر در این گزارش، اما شارژ دوباره انبار خودروسازان در فروردین امسال است. در واقع در بین اتفاقات فروردین‌ماه خودروسازی که بازوی پژوهشی بانک مرکزی آن‌ها را مرور کرده، رشد موجودی انبار شرکت‌های خودروساز بزرگ نشان می‌دهد با وجود حذف محصولات ناقص، بار دیگر و این بار به دلیل تداوم و تشدید سیاست‌های دستوری، موجودی انبار آن‌ها بالا رفته است.

طبق گزارش منتشره، موجودی انبار خودروسازان در فروردین بالغ بر ۶۰درصد رشد کرده است. همچنین در سه‌ماهه منتهی به فروردین امسال نیز موجودی انبار خودروسازان ۶/ ۱۳رشد را نشان می‌دهد. این در حالی است که در بازه زمانی یک‌ساله منتهی به فروردین ۱۴۰۲، موجودی انبار خودروسازان رشد منفی بالغ بر ۲۴ درصد را ثبت کرده است. این موضوع نشان می‌دهد در بیشتر مقاطع سال گذشته که موضوع تغییر قیمت رسمی خودرو‌ها جدی نبوده، خودروسازان انگیزه‌ای برای دپوی محصولاتشان نداشته‌اند و در اسفند و فروردین با توجه به فراهم شدن شرایط تغییر قیمت، ورق برگشته و رفتار آن‌ها نیز عوض شده است. اتفاقا در گزارشی که چند روز پیش در همین صفحه به چاپ رسید، مشخص شد فروش خودروسازان در فروردین امسال افت ۴۰درصدی داشته است.

خودروسازان تا چندین ماه پیش گرفتار ماجرای خودرو‌های ناقص بودند و با وجود این محصولات، موجودی انبارشان معمولا بالا می‌رفت. خودروسازان مدعی بودند بخشی از محصولاتشان را به دلیل کسری قطعه نمی‌توانند تجاری‌سازی کنند، بنابراین تا زمان تامین قطعات باید منتظر بمانند و در این مدت، «ناقص»‌ها روانه انبار می‌شوند. این ماجرا در نهایت با تغییر سیاست‌های وزارت صمت، به پایان رسید و گفته می‌شود خودروسازان مدت‌هاست دیگر محصول ناقص تولید نمی‌کنند.

مرور همین گزارش‌های ماهانه پژوهشکده پولی و بانکی نشان می‌دهد خودروسازان در بیشتر مقاطع سال گذشته با کاهش موجودی انبار مواجه بوده‌اند، اما این رویه در اسفند سال قبل (به واسطه کاهش نرخ خروجی انبار خودروسازان) تغییر کرده و دامنه آن به فروردین هم رسیده است. در این زمینه دو سناریو مطرح است: سناریوی اول اینکه این ماجرا با قیمت‌گذاری خودرو‌ها که در اسفند سال گذشته جدی شد، در ارتباط است و سناریو دوم اینکه احتمال می‌رود خودروسازان بار دیگر با تولید محصولات ناقص، آن‌ها را روانه پارکینگ‌های خود کرده‌اند.

البته خودروسازان مدعی‌اند که پرونده خودرو‌های ناقص را بسته‌اند و تمام محصولاتشان را به صورت کامل و به‌اصطلاح «عبور مستقیم» به تولید می‌رسانند. با‌این‌حال، با توجه به رشد تیراژ در سال گذشته و چالش‌های موجود بر سر راه تولید (تحریم و کمبود نقدینگی) بعید نیست تولید محصولات ناقص بار دیگر از سر گرفته شده باشد. خودروسازان از آذر سال ۱۴۰۰ تا همین یک ماه پیش، با فریز قیمت دست‌و‌پنجه نرم می‌کردند. در اوایل اسفند، اما افزایش قیمت رسمی خودرو‌ها جدی شد و حتی صحبت از صعود قیمت‌ها تا مرز ۷۰ درصد هم به میان آمد. با توجه به اینکه خودروسازان می‌دانستند افزایش قیمت رسمی محصولاتشان قطعی است، بخشی از خودرو‌های حاضر و آماده جهت تحویل به مشتریان را راهی انبار کردند تا پس از افزایش قیمت، آن‌ها را با قیمت‌های جدید عرضه کنند.

بیشتر بخوانید: کرمان موتور شرایط فروش KMC T۸ را اعلام کرد

از همین رو گزارش پژوهشکده پولی و بانکی نیز نشان می‌دهد موجودی انبار خودروسازان در آخرین ماه سال گذشته تغییر رویه داده و در فروردین رو به افزایش رفته است. این اتفاق در فروردین امسال، با توجه به اینکه تا واپسین روز‌های این ماه تکلیف قیمت خودرو‌ها مشخص نبود، رخ داده است؛ بنابراین موجودی انبار خودروسازان در نخستین ماه امسال روندی افزایشی را به خود دیده است. هرچند طبق گمانه‌زنی‌ها و حتی اعلام برخی فعالان صنعت خودرو، قرار بود تا سقف ۷۰ درصد به قیمت رسمی خودرو‌های تولید داخل اضافه شود؛ با‌این‌حال، به دلیل نامگذاری امسال به نام مهار تورم، شورای رقابت و وزارت صمت این سقف را کوتاه کرده و به ۴۲ درصد رساندند. حالا با توجه به رشد قیمت کارخانه‌ای خودرو‌ها تا سقف ۴۲ درصد از یک سو و همچنین احتمال اندک تغییر قیمت به این زودی‌ها (با توجه به شعار امسال)، به نظر می‌رسد در ماه‌های پس از فروردین شاهد کاهش موجودی انبار خودروسازان خواهیم بود.

این البته در حالی است که با توجه به ورود سیاستگذار به قیمت خودرو‌های مونتاژی، سرایت ایده دپوی عمدی خودرو‌ها از خودروسازان وابسته به دولت به مونتاژکاران بعید نیست. اخیرا شورای رقابت با همکاری سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، قیمت جدید بخشی از محصولات مونتاژی را که توأم با کاهش بود، اعلام کرد. با این حال مونتاژکاران هنوز زیر بار قیمت‌های جدید نرفته‌اند و به دنبال تغییر شرایط هستند. از همین رو به احتمال زیاد، آن‌ها نیز دست به دپوی عمدی محصولات خود تا وقتی سرنوشت نهایی و قطعی قیمت‌ها مشخص شود، خواهند زد.

رشد تولید در فروردین

در بخش دیگری از گزارش پژوهشکده پولی و بانکی، شاخص تولید خودرو و قطعات نیز مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس، رشد شاخص تولید صنایع خودرو و قطعه همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. طبق گزارش منتشره، رشد شاخص تولید این صنعت در فروردین‌ماه امسال و نسبت به ماه مشابه سال گذشته به ۳۴ درصد رسیده است. گزارش پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی نشان می‌دهد شاخص تولید در اسفند سال گذشته اوضاع بهتری از منظر نرخ رشد نسبت به فروردین داشته است. در آخرین ماه ۱۴۰۱، شاخص تولید خودرو و قطعات نسبت به ماه مشابه سال قبل از آن، ۷/ ۴۱ درصد رشد کرده بود. این البته در حالی است که شاخص تولید خودرو و قطعات در اسفندماه ۱۴۰۱ و نسبت به بهمن همان سال رشد منفی داشته است. طبق آمار، شاخص موردنظر حدود ۱۲ درصد افت کرده است.

وزارت صمت مدعی است در سال گذشته بالغ بر یک‌میلیون و ۳۵۰ هزار دستگاه خودرو در کشور تولید شده، ادعایی که البته اماواگر‌هایی در مورد آن وجود دارد. البته با فرض صحت آمار موردنظر، باز هم برنامه صمتی‌ها برای تولید خودرو طی سال ۱۴۰۱ محقق نشد. طبق برنامه‌ریزی این وزارتخانه، قرار بود در سال گذشته یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه خودرو به تولید برسد که طبعا اگر حتی آمار یک‌میلیون و ۳۵۰ هزار دستگاهی نیز صحت داشته باشد، باز هم کسری ۲۵۰ هزار دستگاهی در برنامه موردنظر رخ داده است.

وزارت صمت برای امسال نیز برنامه تولیدی دومیلیون و ۱۰۰ هزار دستگاهی در نظر گرفته که بین یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار تا یک‌میلیون و ۸۰۰‌هزار دستگاه آن به محصولات سواری مربوط می‌شود. صمتی‌ها البته تاکید دارند که برنامه تولید امسال، ۷/ ۱ میلیون دستگاه است، اما طبق آنچه در طرح تحول صنعت خودرو (تهیه‌شده توسط وزارت صمت) آمده، بر تیراژ دو‌میلیون و ۱۰۰ هزار دستگاهی تاکید شده است. این در حالی است که با وجود تحریم‌ها و چالش‌های مربوط به کمبود نقدینگی و البته تداوم سیاست‌های دستوری در قیمت، دستیابی به این عدد را خیلی‌ها از جمله قطعه‌سازان ناممکن می‌دانند.

خودروسازان امیدوار بودند با احیای برجام و لغو تحریم، ضمن ازسرگیری همکاری با شرکای خارجی، در مسیر هموار تامین قطعات از خارج قرار بگیرند، اما فعلا خبری از احیای برجام نیست. از آن سو سیاست قیمت‌گذاری دستوری نیز همچنان ادامه دارد و به گفته فعالان صنعت خودرو این موضوع تاثیر بسیار زیادی روی کندی تولید در مقایسه با برنامه ریزی انجام شده توسط وزارت صمت دارد. به گفته آنها، اگر تامین مالی مناسب صورت نگیرد، نه تنها تیراژ یک میلیون و ۷۰۰ هزار دستگاهی محقق نخواهد شد، بلکه حتی ممکن است تولید در مقایسه با سال گذشته کمتر شده و نهایتا به یک میلیون دستگاه برسد. سیاستگذار با وجود آنکه می‌داند با سیاست‌های دستوری امکان تحقق برنامه‌ریزی تولید وجود ندارد، اما فعلا قصدی برای کنار گذاشتن قیمت‌گذاری ندارد.

کارشناسان معتقدند در این شرایط، اقدامات مقطعی مانند عرضه خودرو در بورس کالا می‌تواند به بهبود روند تامین نقدینگی خودروسازان و به تبع آن، رشد تولید کمک کند. خودروسازان نزدیک به ۹۵۰ هزار دستگاه محصول را در ابرطرح فروش اواخر سال گذشته فروخته‌اند و اگر تولید را بالا نبرند، با دردسر بزرگی به نام تعهدات معوق مواجه خواهند شد.

خروج از زیان با سودآوری ضعیف

اما گزارش پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی نشان می‌دهد شرکت‌های بورسی حاضر در زنجیره خودروسازی، در فروردین سال جاری نیز همچنان شرایط مناسبی در سودآوری نداشته‌اند. بر این اساس، مانند سنوات اخیر شرکت‌های خودروسازی و ساخت قطعات بدترین وضع را از نظر سودآوری به خود اختصاص داده‌اند.

این گزارش می‌گوید خودروسازی تنها صنعتی است که جمع سود خالص شرکت‌های آن منفی می‌شود. بنابر گزارش پژوهشکده پولی و بانکی، مجموع زیان ایجادشده در خودروسازی طی سال مالی ۱۴۰۰ حدودا ۳۰ درصد بیش از سال قبل از آن بوده است. این، اما در حالی است که طی سال ۱۴۰۱ از زیان این صنعت کاسته شده است. گزارش منتشره نشان می‌دهد در سه ماهه و شش‌ماهه سال ۱۴۰۱ زیان خودروسازی به ترتیب ۴/ ۳۷ و ۸۵ درصد کمتر از زیان ایجادشده در مدت مشابه سال قبل بوده است. همچنین در ۹ ماهه سال گذشته نیز زیان این صنعت به سود تبدیل شده است. با توجه به گزارش موجود و تغییرات در روند سود و زیان خودروسازان، مشخص می‌شود آن‌ها در مجموع طی سال ۱۴۰۱ و نسبت به سال قبل از آن، کلا اوضاع بهتری را در این بخش داشته‌اند.

به عبارت بهتر، خودروسازان موفق شده‌اند محصولات خود را در چند ماه از سال گذشته با قیمت بالاتری (در مقایسه با سال ۱۴۰۰) به فروش برسانند و این موضوع می‌تواند یکی از دلایل و شاید اصلی‌ترین دلیل کاهش زیان‌دهی آن‌ها باشد. بدون تردید ریشه اصلی بهبود درآمد خودروسازان در سال ۱۴۰۱ و فاصله گرفتن آن‌ها از زیاندهی را باید در ماجرای عرضه خودرو در بورس کالا دنبال کرد. در چند ماهی از سال گذشته، خودروسازان مجوز عرضه بخشی از محصولات خود را در بورس کالا دریافت کردند و، چون قیمت نهایی فروش همانی بود که در بستر بورس تعیین می‌شد، آن‌ها موفق شدند خودرو‌های خود را با قیمتی بسیار بالاتر از نرخ‌های دستوری به فروش برسانند؛ بنابراین به طور نسبی از زیاندهی خارج شدند.

عرضه خودرو در بورس کالا البته بیش از دو ماه است که برای محصولات سواری متوقف شده و خودروسازان ملزم به رعایت قیمت‌های تعیین‌شده از سوی شورای رقابت و سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان (به طور مشترک) هستند؛ بنابراین زیاندهی دوباره آن‌ها در سال جاری، محتمل به نظر می‌رسد؛ هرچند گفته می‌شود امکان بازگشت خودرو‌ها به بورس کالا بار دیگر در آستانه فراهم شدن است و شاید خودروسازان بتوانند بار دیگر از این حربه به عنوان راهکاری برای خروج از زیاندهی تولید استفاده کنند. البته طبق صورت‌های مالی خودروسازان، آن‌ها همچنان با زیان انباشته هنگفت بالغ بر ۱۲۰ هزار میلیارد تومانی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند، زیانی که از نظر فعالان صنعت خودرو و برخی کارشناسان، بیش از موضوع دیگری ریشه در قیمت‌گذاری دستوری دارد و صرف بورسی شدن خودرو‌ها نمی‌تواند زیان موردنظر را به این راحتی و به این زودی‌ها پاک کند.