پنج نکته مهم در مورد مرگ پریگوژین رهبر روسی واگنرها

«مرگ "یوگنی پریگوژین" به شیوه ای که تا حد زیادی شبیه به ترورهای هدفمند است، حامل پیام های جدی در مورد بسته شدن بیشترِ فضای سیاسی روسیه است. معادله ای که به طور خاص پس از آغاز جنگ اوکراین، روسیه را درگیرِ خود کرده و شاهد تشدید تسلط طیف حامی پوتین بر ابعاد مختلف جریان حکمرانی در روسیه بوده‌ایم.»

کد خبر: ۲۰۶۷۲۱

تاریخ: ۰۲ شهريور ۱۴۰۲ - ۱۸:۱۶

اقتصاد۲۴-در ابتدا اینطور گفته شد که پدافند هوایی روسیه هواپیمای پریگوژین را هدف قرار داده، اما اندکی بعد برخی منابع اعلان کردند که یک بمب در هواپیمای پریگوژین جاساز شده بوده و علت اصلی انهدام جت شخصی وی بوده است. با این همه، همانطور که پیشتر نیز گفته شد، کشته شدن پریگوژین یک شوک بزرگ را در روسیه ایجاد کرد. در این راستا، توجه به ۵ نکته در مورد ماجرای کشته شدن یوگنی پریگوژین لازم به نظر می‌رسد.

۱: تئوری انتقام پوتین و کرملین

شاید اصلی‌ترین تئوری که در مورد مرگ پریگوژین مطرح می‌شود این است که او قربانی انتقام گیریِ شخص ولادیمیر پوتین شده است. بدون تردید پوتین وی را که اقدام به کودتایی خطرناک در خاک روسیه کرده بود، نمی‌بخشید و دیر یا زود حادثه‌ای مرگبار انتظار پریگوژین را می‌کشید. سال‌ها حضور پوتین در صحنه قدرت سیاسی روسیه نشان داده که او به شدت در مورد خیانتِ نزدیکانش به خود حساس است.

مساله‌ای که البته موجب شده تا افرادی نظیر فرمانده سابق نیروی هوایی روسیه یعنی ژنرال "سرگی سوروویکین" نیز به ظن همکاری با پریگوژین بازداشت و از سِمت‌های خود در سلسله مراتب قدرت نظامی روسیه خلع شود. از این منظر، پریگوژین در نهایت با انتقام جویی پوتین و کرملین رو به رو شد.

همان آتشی که خودش شعله‌های آن را برافروخت و کشته شدنش را به امری قطعی تبدیل کرد که دیر یا زود به وقوع می‌پیوست (با توجه به سابقه افرادی که در بحبوحه جنگ اوکراین در مقابل پوتین ایستادند و حذف شدند).

۲: کودتای داخلی در واگنر؟

هنوز زمان زیادی از کشته شدن یوگنی پریگوژین و برخی متحدان نزدیک وی که آن‌ها هم در هواپیمای شخصی‌اش حضور داشته اند نمی‌گذرد. از این رو، جزئیات چندانی در این رابطه به بیرون درز نکرده است. با این حال، در همین زمان کوتاه نیز برخی به طرح این گمانه زنی می‌پردازند که هیچ بعید نیست پریگوژین هدفِ نوعی کودتای داخلی از سوی فرماندهان شورای نظامی واگنر قرار گرفته باشد. کودتایی که البته می‌تواند در هماهنگی و همکاری با نهاد‌های اطلاعاتی و امنیتی روسیه هم باشد.

در واقع، اینکه در تحلیل خود از ترور پریگوژین صرفا بخواهیم دولت روسیه را مد نظر قرار دهیم هم چندان واقع‌بینانه نیست و امکان دارد ما را از توجه به ابعاد پنهان ماجرا دور کند. فراموش نکنیم که هیچ بعید نیست افرادی در داخل گروه نظامی واگنر، چه بر اساس انگیزه‌های شخصی و یا حتی میهن پرستیِ روسی، با دولت روسیه در ترور پریگوژین همکاری کرده باشند. مساله‌ای که البته به نظر می‌رسد روشن شدنِ ابعاد مختلف آن به این زودی‌ها میسر نباشد.

۳: پریگوژین در زمان کودتا علیه پوتین مُرد!

پس از انشار خبر مرگ پریگوژین بر اثر سقوط هواپیمایش، برخی به طرح این مساله پرداختند که این موضوع به هیچ عنوان عجیب نبوده است، زیرا اساسا پریگوژین همان زمانی کشته شد که علیه پوتین دست به کودتا زد.

این طیف به طور خاص به این مساله اشاره می‌کنند که عجیب بود فردی نظیر پریگوژین که با سازوکار‌های حکمرانی و معادلات سیاسی و امنیتی در روسیه آشنا بوده، این تحلیل را نداشته که اقدام وی در انجام کودتا علیه پوتین، تنها دو گزینه برای وی باقی می‌گذارد: یا قدرت‌گیری او در روسیه و مرگ پوتین، و یا مرگ خودِ او و تقویت قدرت پوتین. از این منظر، زمانی که پریگوژین فرمان توقف پیشروی نیرو‌های وابسته به خود در خاک روسیه را صادر کرد، حکم قتل خود را نیز صادر کرد.

بدون تردید پوتین و کرملین به هیچ عنوان با پریگوژین به عنوان فردی که توانسته قدرت گیری قابل توجه سیاسی و نظامی را کسب کند، کنار نمی‌آمدند و خیلی زود نقشه حذف وی در راهرو‌های قدرت نهاد‌های اطلاعاتی و امنیتی روسیه کشیده می‌شد. در این چهارچوب می‌توان گفت که پریگوژین عملا سرِ خود را در جریان یک قمار خطرناک به باد داده است.

۴: سیگنال کرملین به ناآرامی‌های احتمالی آتی در روسیه

یکی از نکاتی که پس از ساقط شدن هواپیمای پریگوژین و مرگ وی از سوی بسیاری از ناظران و تحلیلگرانِ به ویژه غربی مطرح شده این نکته بوده است که طبقه حاکم در روسیه با این اقدام خود، نه تنها به طیف‌های قدرتمند سیاسی و نظامی روسیه پیام‌های خاصی را مخابره کردند، بلکه عملا سعی داشتند تا به هرگونه روند‌های مرتبط با ایجاد ناامنی در روسیه در روز‌ها و ماه‌های آتی نیز این پیام را برسانند که کرملین و شخص پوتین در برخورد با جریان‌های مخالف، هیچ تردیدی را به خود راه نمی‌دهند و با قدرتِ تمام وارد میدان می‌شوند.

کشته شدن شمار قابل توجهی از الیگارش‌های روسی که مخالفِ جنگ اوکراین بوده اند (در ماه‌های اخیر)، خود گواهی روشنی بر این مساله بوده که دولت روسیه و هسته‌های سختِ قدرت در آن، بعضا در ارسال پیام‌های واضح و صریح به مخالفان خود نیز هیچ رودربایستی را ندارند. این مساله تا بدانجا پیش رفته که پس از کشته‌شدن مشکوک چند الیگارش شناخته شده روسی نظیر سلطان صنعت تولید سوسیس و کالباس این کشور در هندوستان، نشریه آتلانتیک درتیتری کنایه دار می‌نویسد: "آقای الیگارش، لطفا اندکی از پنجره فاصله بگیر! "

کنایه‌ای که در واقع اشاره به کشته شدن سریالی الیگارش‌های روسی در نتیجه سقوط از پنجره اقامتگاه هایشان در کشور‌های مختلف جهان داشت.

۵: بسته شدن بیشترِ فضای سیاسی روسیه

در نهایت باید گفت که مرگ یوگنی پریگوژین به شیوه‌ای که تا حد زیادی شبیه به ترور‌های هدفمند است، حامل پیام‌های جدی در مورد بسته شدن بیشترِ فضای سیاسی روسیه نیز است. معادله‌ای که به طور خاص پس از آغاز جنگ اوکراین به نحوی جدی روسیه را درگیری خود کرده و شاهد تشدید تسلط طیف حامی پوتین بر ابعاد مختلف جریان حکمرانی در روسیه بوده ایم.

از این منظر، بسیاری بر این باورند که از این به بعد باید شاهد توتالیتر شدنِ بیش از پیش روسیه و سازوکار‌های حکمرانی در این کشور باشیم. نوعی حکمرانی که در قالب آن وحشتی ضمنی به طیف‌ها و گروه‌های مختلف و به ویژه منتقدان دولت کنونی روسیه منتقل و ابراز می‌شود و هدفِ اصلی آن نیز تامین منافع طیفی محدود در قدرت است.