سهم خواهی برخی از گردشگران از طبیعت شمال

تمامی سه استان شمالی در چند دهه اخیر مورد هجوم غیربومی‌ها و سهم خواهی آن‌ها از طبیعت شمال قرار گرفته اند که در استان مازندران و شهر‌های نزدیک به تهران به بالاترین حد خود رسیده است.

کد خبر: ۲۱۰۱۹۱

تاریخ: ۳۰ شهريور ۱۴۰۲ - ۱۶:۰۷

اقتصاد۲۴-پناه بردن به کوه ها در طبیعتی بکر با منظره ای بی نظیر یکی از علاقه‌مندی های افراد در تمامی دهه ها بوده که اکنون به یکی از شکل های مهم گردشگری تبدیل شده است. طبیعت گردی، گردشگری روستایی و کشاورزی و کوهنوردی روش‌های سفر به طبیعت و روستاهاست که به ویژه از زمان همه‌گیری کرونا بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. اما نکته مهمی که در اینجا مطرح می‌شود اینکه، زمانی سفر به طبیعت در شکل طبیعت‌گردی و گردشگری معنا پیدا می‌کند که محل گذر و عبور گردشگران در مدت کوتاه باشد و پس از پایان سفر بدون ردپایی آن محل را ترک کنند و در جست‌وجوی مقصد جدید برای سفر بعدی باشند.

اما آنچه شاهد آن هستیم، سهم خواهی برخی از گردشگران از طبیعت (منابع طبیعی که مطابق قانون، مقررات و عرف، نباید تغییرکاربری به نفع خواص پیدا کند) و ماندگاری در آنجا برای بهره برداری دائم از زیبایی های یک منطقه است که پیامد آن، محرومیت عموم گردشگران از همان منابع طبیعی و تبعات بعدی این دست درازی به ثروت عمومی است. در اینجاست که تقسیم اراضی و خرد شدن زمین‌های روستایی و کشاورزی آغاز شده و با واگذاری زمین‌ها به غیربومی ها، ساخت‌وسازهای جدید و در برخی موارد بسیار بیشتر از تراکم روستاها افزایش می یابد. در کنار این ساخت‌وسازهای بی رویه و هجومی، شاهد تخریب کوه ها، یا جاده سازی در یک کوه برای ساخت ویلاهای لوکس، هتل و گاهی آپارتمان در نوک کوه هستیم که علاوه بر تغییر هویت و بافت منطقه، آسیب های زیست محیطی گسترده ای را وارد می‌کند که در درازمدت خود را به شکل های مختلف چون رانش زمین یا سقوط سنگ ها و... نشان می‌دهند.

شرق گیلان که یکی از زیباترین و بکرترین طبیعت ها را در کشور داراست، در دهه اخیر به دلیل مورد توجه قرار گرفتن بیش از حد، شاهد ساخت‌وسازهای بی رویه به ویژه در ارتفاعات و نوک کوه ها بوده است تا صرفا نمایی بی نظیر سهم افراد خاصی شود که از تماشای یک منظره سیراب شوند. اگرچه تماشای زیبایی حق همه افراد از هر جای جهان است، اما تصرف و تعرض به یک منطقه نه تنها آسیب های جدی به منطقه و محیط‌زیست وارد کرده و بومیان را با چالش های گوناگون فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و گردشگری مواجه می‌کند، بلکه در حق سایرین که در قالب گردشگر به منطقه سفر می‌کنند نیز اجحاف می‌شود. زیرا، مالکیت بر قسمتی از منطقه طبیعی توسط افراد حقیقی و حقوقی، مانع آزادانه ورود دیگر افراد برای تماشای طبیعت می‌شود.

بیشتر بخوانید:برج‌سازی روی نبض باغ گیاه شناسی

با توجه به اینکه طی سال‌های اخیر شاهد ساخت‌وسازهای بی رویه در دل کوه های شرق گیلان بوده ایم و هر روز ویلایی جدید در نوک کوهی سر برمی آورد، امکان اسکان گردشگران با چالش هایی جدی مواجه شده، زیرا پیدا کردن دشت یا مسیر صاف برای کمپینگ یا عبور موقت به واسطه تعدد بیش از حد خانه های روستایی در دل کوه ها با دشواری همراه است. نکته مهم دیگر در ویلاهای لوکس در دل کوه ها نحوه مجوز ساخت آنهاست که چگونه بر اساس تکالیفی که قانون و مقررات مرتبط با منابع طبیعی برای دهیاری ها، بنیاد مسکن، محیط‌زیست و منابع طبیعی تعیین کرده است، اجازه ساخت این ویلاها با وجود غیرقانونی شمردن آنها در ماده ها و تبصره های مختلف قوانین صادر می‌شود؟

بر اساس قوانین مسکن روستایی، امکان ساخت در زمین های کشاورزی وجود ندارد و تغییر کاربری امکان‌پذیر نیست، اما در کنار آن تبصره هایی برای ممکن شدن این امر وجود دارد که در اصطلاح قوانین ساخت‌وساز را دور می زند و امکان ساخت در هر منطقه ای را میسر می‌کند. برخی از شرکت‌ها در قالب پروژه های ساخت مسکن، اقدام به ساخت ویلاهای لوکس یا مجتمع های اقامتی بزرگ در دل کوه ها کرده اند که مانعی بر سر راه ساختمان‌سازی آنها وجود نداشته باشد در نتیجه شاهد تخریب هرچه بیشتر کوه های شرق گیلان هستیم که نقص های وارد بر قانون نمی‌تواند مانعی بر روند افزایشی ساخت‌وسازهای آسیب پذیر در منطقه شود.

بحران مشترک سه استان

البته این مشکلی نیست که تنها در شرق گیلان وجود داشته باشد و تقریبا تمامی سه استان شمالی در چند دهه اخیر مورد هجوم غیربومی ها و سهم خواهی آنها از طبیعت شمال قرار گرفته اند که در استان مازندران و شهرهای نزدیک به تهران به بالاترین حد خود رسیده است. کافی است در مسیر روستایی منتهی به فیلبند قرار بگیرید، نه‌تنها شاهد تراکم بیش از حد ویلاها و آپارتمان ها خواهید بود بلکه شکل، بافت و هویت روستایی نیز به دلیل ساخت‌وساز بی رویه به کلی تغییر یافته و دیگر خبری از طبیعت بکر و زیبا وجود ندارد و گردشگران به راحتی امکان دسترسی به همه منطقه را ندارند، مگر اینکه برای اسکان، ویلا یا خانه ای را اجاره کنند.

این موضوع، بومیان منطقه را نیز به شدت تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و چالش های جدیدی را برایشان فراهم کرده است. اگرچه نبود شغل و کمبود درآمد در روستاها دلیلی بر فروش زمین ها و خانه های روستایی بوده، اما این امر منجر به ورود غیربومیان بیش از ظرفیت روستا و بیشتر از جمعیت روستاییان شده است. نتیجه این امر تغییراتی در شکل و روش و ماهیت زندگی روستانشینی می‌شود که با تحمیل فرهنگ شهری همراه خواهد بود که می‌تواند فرهنگ روستایی را کمرنگ کند یا به طور کلی از بین ببرد. از بین رفتن فرهنگ یک منطقه به معنای از دست دادن هویت آن است.

علاوه بر مشکلات فرهنگی، سلطه گری و برتری‌جویی شهری ها نسبت به روستاییان، منجر به ترویج فرهنگ ارباب و نوکری به شکل غیرمستقیم شده است. به طوری که در پاره ای از مواقع روستاییان مجبور به گذشتن از حقوق خود و زیربار رفتن درخواست های مهاجرانی شده اند که گاهی به منطقه سفر می‌کنند، اما مالک اصلی منطقه به شمار می روند. نکته حائز اهمیت بعدی در این‌باره، آسیب هایی است که این ساخت‌وسازها بر طبیعت، محیط‌زیست و حیات وحش وارد کرده اند. ساخت‌وساز در دل طبیعت در درجه اول باعث دور شدن حیات وحش از آن منطقه یا نزدیک شدن آنها به فضای روستایی می‌شود که خطرات حمله حیوانات به انسان ها و برعکس را افزایش می‌دهد. تخریب بخش هایی از مسیر برای ساخت ویلا در نوک کوه به دلیل عبور ماشین های سنگین، باعث فرونشست جاده ها یا رانش زمین در میان‌مدت می‌شود و از همه مهم‌تر تاثیراتی جدی در تغییرات اقلیمی وارد می‌کند.

بنابراین باتوجه به ایرادات گسترده ای که بر ساخت ویلاها و خانه ها در کوه ها و روستاها وجود دارد، نبود قوانین کافی یا نهاد قدرتمندی در جهت جلوگیری از این تخریب ها کاملا مشهود است. زیرا در حال حاضر تغییرات اقلیمی بزرگ‌ترین چالش سیاره به شمار می‌رود که در صورت عدم تغییر در روند زندگی، زمان رسیدن به پایان زمین نزدیک تر خواهد شد. از همین رو، بسیاری از کشورها قوانین سختگیرانه ای را در جهت حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیست در پیش گرفته اند و قوانین ساخت‌وساز به مراتب با سختگیری های بیشتری همراه است. چرا که از عمده عوامل تغییرات اقلیمی را باید در تخریب منابع طبیعی جهت ساخت ساختمان های تجاری و اقامتی دانست که ضربه مهلکی را بر شرایط جوی زمین وارد آورده است.