سهم اقتصاد دریا در اقتصاد کلان کشور چقدر است؟

سهم پایین دریا از تولید ناخالص داخلی تنها ۲ درصد!

ایران در حالی حدود ۵۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی که حدود ۴۰ درصد از مرز کشور را تشکیل می‌دهد، کشوری دریایی محسوب می‌شود که سهم دریا از تولید ناخالص داخلی بسیار پایین و در حد ۲ درصد است.

کد خبر: ۲۳۷۸۸۳

تاریخ: ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۳ - ۱۲:۱۸

اقتصاد۲۴-ایران با برخورداری از ۱۹۰ هزار کیلومترمربع گستره دریایی و حدود ۵۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی که حدود ۴۰ درصد از مرز کشور را تشکیل می‌دهد، کشوری دریایی محسوب می‌شود و از دو سوی شمال و جنوب به دریا دسترسی دارد، اما از نظر بهره برداری از این نعمت خدادادی در رتبه‌های آخر جهان قرار دارد.

طبق آمار‌های منتشر شده بین‌المللی هم‌اکنون در اکثر کشورها، سهم حوزه دریا در تولید ناخالص ملی کمتر از ۱۰ درصد نیست که این رقم در کشور‌های ساحلی پیشرفته مانند بسیاری از کشور‌های اتحادیه اروپا و حتی آسیا به ۵۰ درصد هم می‌رسد. اما آمار‌های استخراج شده نشان می‌دهد این سهم در ایران کمتر از ۲ درصد است.

مناطق ساحلی بستر فعالیت‌های عظیم اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌رود، بگونه‌ای که حدود دو سوم جمعیت جهان در محدوده ۶۰ کیلومتری حاشیه دریا‌ها استقرار یافته‌اند و بیش از ۸۰ درصد از شهر‌های بزرگ جهان که امروزه به عنوان قطب‌های تجاری شناخته می‌شوند، در مناطق ساحلی قرار دارند.

اقتصاد دریا محور که در اصطلاح جهانی به آن اقتصاد آبی گفته می‌شود، در واقع استفاده پایدار از منابع و گستره‌های آبی اعم از اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها سواحل و جزایر، برای رشد اقتصادی، بهبود وضعیت معیشت و ایجاد مشاغل است.

به دلیل وجود ظرفیت‌های عظیم دریایی کشور، رهبر معظم انقلاب در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیاست‌های کلی توسعه دریا محور را برای اقدام به رؤسای قوای سه‌گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند

«بهروز آقایی» مدیر کل سابق بنادر و دریانوردی استان خوزستان در پاسخ به این پرسش که چرا در اقتصاد دریا محور تا این حد ضعف داریم و چه اقداماتی باید انجام داد تا مسیر را هموار کرد؟ گفت: مقام معظم رهبری در سال ۸۲ و ۸۳ در خصوص اقتصاد دریا اعلام کردند که هر زمان که به دریا رسیدیم متوقف شدیم و این صحبت کاملا تخصصی و درست است. در حال حاضر وضعیت نسبت به سنوات گذشته بهتر شده است.

در برنامه هفتم توسعه اقتصاد دریا محور پررنگ‌تر دیده شده است

مدیر کل بنادر و دریانوردی استان خوزستان در پاسخ به این سوال که آیا راهکاری در این خصوص می‌توان برای تسریع در نتیجه ارائه کرد؟ گفت: به هر حال یک سری از اقدامات می‌تواند کمک حال باشد. در حوزه ترانزیت می‌توانیم یک سری هم افزایی با همه ارگان‌ها ایجاد کنیم. یک سری اختیارات هم می‌توان در خصوص نظام تعرفه‌ای اگر بیشتر باشد به سازمان بنادر و دریانوردی تا شاید وضعیت بهتر شود.

بیشتر بخوانید:توسعه اقتصاد دریا، شعاری صرفا روی کاغذ/ ظرفیت‌های آبی کشور و خواب غفلت دولت‌ها

وی افزود: در برنامه هفتم توسعه اقتصاد دریا محور پررنگ‌تر دیده شده است، اما نیاز است که یک سری اقدامات بزرگتر را در حوزه اقتصاد دریا محور و در برنامه هفتم توسعه دید. مثل نیروی انسانی و توسعه فیزیکی و توسعه غیر فیزیکی نیاز است که پررنگ‌تر دیده شود.

کارشناسان بر این باور هستند که ایران در منطقه‌ای قرار دارد که می‌تواند گذر جنوب شرق را به اروپای شرقی از طریق ترکیه وصل کند. کشور‌های منطقه زیرساخت خود را توسعه داده اند پس ما نیز باید روابط تجاری خود را به دلیل قرار گرفتن در بهترین ظرفیت به لحاظ جغرافیایی و ژئوپلتیک باید افزایش دهیم. هر چند معتقد هستم که برای گسترش روابط بین الملل در حوزه اقتصاد از زنجیره ما خارج است.

ایران گذر جنوب شرق را به اروپای شرقی را کاملا می‌تواند از طریق ترکیه وصل کند

«بهنوش موسوی» رئیس اداره سرمایه گذاری بندر امام خمینی (ره) در این خصوص می‌گوید: ایران در نقطه‌ای قرار دارد که گذر جنوب شرق را به اروپای شرقی را کاملا می‌تواند از طریق ترکیه وصل کند. با این حساب ظرفیت‌ها و پتانسیل‌ها موجود است. پس این یک تلاشی را می‌طلبد که همه این زنجیره با هم کمک کنند که ما بتوانیم سهم بیشتری را از اقتصاد دریا محور در منطقه داشته باشیم.

او می‌گوید: کشور‌های منطقه زیرساخت خود را توسعه داده اند پس ما نیز باید روابط تجاری خود را به دلیل قرار گرفتن در بهترین ظرفیت به لحاظ جغرافیایی و ژئوپلتیک باید افزایش دهیم. هر چند معتقد هستم که برای گسترش روابط بین الملل در حوزه اقتصاد از زنجیره ما خارج است

به گفته مقامات مسئول سازمان بنادر و دریانوردی در برنامه هفتم به دو موضوع اقتصاد دریا و ترانزیت تاکید شده، می‌توان با قاطعیت گفت که هر چقدر در این دو بخش سرمایه گذاری صورت بگیرد، هزینه‌ها در این دو حوزه بعد از مدتی برگشت داده می‌شود.

نظام مسائل در حوزه اقتصاد دریا را احصا و فرصت‌های پیشران را جدی بگیریم

محمدمهدی سالاری رئیس دبیرخانه شورای‌عالی صنایع دریایی با بیان اینکه ۱۵ حوزه تخصصی در زمینه زیست بوم کسب و کار‌های دریای احصا شده است، می‌گوید: سهم اقتصاد دریا در اقتصاد کلان کشور کم است و باید نظام مسائل در حوزه اقتصاد دریا را احصا و فرصت‌های پیشران را جدی بگیریم.

او معتقد است حال اگر می‌خواهیم توسعه دریا محور در کشور رخ دهد باید تلاش کنیم این زنجیره‌های ارزش رشد کند. متاسفانه نسبت به این حوزه توجه مناسبی نشده و سهم ما از اقتصاد جهانی بسیار کم و اقتصاد دریا در اقتصاد کلان کشور نیز سهم کمی دارد.

کسب‌وکار‌ها در حوزه اقتصاد دیجیتال در حوزه اقتصاد دریا غایب هستند

سالاری با بیان اینکه کسب‌وکار‌های ما در حوزه اقتصاد دیجیتال در حوزه اقتصاد دریا غایب هستند، گفت: توسعه زیرساخت گردشگری، شیلات و خدمات دریایی، توسعه فناوری‌های دریایی، سامانه پرداخت اینترنتی و سامانه‌های اعتباری، تامین و توزیع کالا‌های دریایی، ساخت و خرید شناور و رزرواسیون گردشگری از جمله حوزه‌های اولویت‌دار برای سرمایه‌گذاری در اقتصاد دریا هستند.

مهم‌ترین حوزه‌ها در اقتصاد دریا حمل ونقل دریایی، توسعه بنادر، شیلات، کشتیرانی، مجموعه‌های کشتی‌سازی و صنایع مرتبط با آن‌ها و همچنین استقرار جمعیت به طور پایدار در حاشیه سواحل و دریا‌ها است که توجه به ابعاد مختلف آن‌ها در نهایت موجب افزایش اشتغال‌زایی در این حوزه می‌شود که منافع بسیاری را برای کشور در پی دارد.

در شاخص‌های اقتصاد دریا یک شغل مستقیم چهار شغل غیرمستقیم ایجاد می‌کند

در شاخص‌های اقتصاد دریا در صورتی که یک شغل مستقیم ایجاد شود در کنار آن چهار شغل غیرمستقیم ایجاد می‌شود. این در مقایسه با صنایع دیگر و حوزه خدماتی نشان از توان بالای اقتصاد دریا در اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی است.

به نظر می‌رسد با توجه به حجم گسترده صادرات و واردات کالا، توسعه بنادر به‌عنوان دروازه‌های ارتباطی کشور در راستای توسعه دریا محور، امری الزامی است بنابراین ضرورت توجه ویژه به اقتصاد دریا محور در برنامه هفتم توسعه بیش از پیش ضرورت دارد.