دلیل چرخش بن‌سلمان به سمت ایران چیست؟

نشریه معتبر فارن‌پالیسی در یادداشتی به راز چرخش واقعی ولیعهد عربستان سعودی در قبال ایران پرداخته است و با رد دلایلی، چون معامله با ترامپ بر سر پیمان دفاعی یا عادی‌سازی روابط با اسرائیل، معتقد است که دلیل اصلی این چرخش و تحول، تضمین ثبات در داخل کشور است.

کد خبر: ۲۷۱۷۷۰

تاریخ: ۱۴ آذر ۱۴۰۳ - ۱۳:۴۷

اقتصاد ۲۴ - بنابراین تمایل به سمت ایران، در واقع یکی از راه‌های دوری از بحران و هرج‌ومرج در خارج از مرزهای عربستان سعودی و محافظت از پروژه اقتصادی این کشور است که به متغیر ایران بازمی‌گردد.

نشریه «فارن پالیسی» در مقاله ای به قلم «استیون کوک» نوشت، علت تغییر لحن محمد بن‌سلمان در مورد تهران، چندان هم گیج کننده نیست. یازدهم نوامبر بود که بن‌سلمان در جریان اجلاس سران کشورهای اسلامی در ریاض، از جامعه جهانی (بخوانید ایالات متحده) درخواست کرد اسرائیل را وادار کند به حاکمیت کشور دوست، جمهوری اسلامی ایران احترام بگذارد و از هرگونه تعرض به قلمرو این کشور پرهیز کند.

وی در همان گردهمایی، اقدامات ارتش اسرائیل در نوار غزه را نسل کشی دسته‌جمعی توصیف کرد.اتخاذ چنین مواضعی از جانب بن‌سلمان البته با تصویری که من و همکارانم از او در واشنگتن در ذهن خود داشتیم در تضاد بود. به همین دلیل بود که این سوال در ذهن بسیاری مطرح شد که «بن‌سلمان به چه می اندیشد؟»

به نظر می رسد سخنان محمد بن‌سلمان در اجلاس مذکور، یک تغییر کیفی باشد. چرا که هنوز اظهارات و اشارات مختلف او به سیاست های ایران را فراموش نکرده ایم.پس دلیل این چرخش چه می‌تواند باشد؟ آیا سعودی ها در حال تغییر موضع خود هستند؟ من تلاش کرده ام برای توضیح و تعریف این شرایط از سه نظریه کمک بگیرم.اول، این یک ابتکار و مقدمه برای مذاکرات جدید با دونالد ترامپ، رئیس جمهور منتخب بر سر دستیابی یک پیمان امنیتی است که از دیرباز بین دو کشور مورد بحث بوده است.

ممکن است محمد بن‌سلمان به سمت ایران متمایل شده باشد، اما باید گفت این سیاست همواره با نوعی بدبینی همراه بوده است.بهبود روابط ایران و عربستان، اگر فقط در سطح گفتار و کلام باشد، همزمان با اظهارات مقامات تیم انتقالی ترامپ که وعده اعمال مجدد «فشار حداکثری» بر ایران را می‌دهند، می‌تواند بخشی از یک راهبرد برای کسب منافع حداکثری از تیم ترامپ باشد تا در عوض سعودی‌ها در سمت ایالات متحده باقی بمانند. این سیاست تقریبا به مثابه آن است که ولیعهد عربستان در یک بازی قمار می گوید: «بسیار خوب، آقای رئیس جمهور منتخب، شما فکر می کنید یک مذاکره کننده چیره دست هستید. خوب من هم کارت‌های بازی خود را دارم. بیاید بازی کنیم تا ببنیم دست چه کسی پر تر است. » من برای چند روز به این نظریه باور داشتم.

اما در نهایت، با توجه به واقعیت های موجود، احساس خوبی نسبت به آن نداشتم. تلاش برای کسب منافع حداکثری از مقامات ارشد ایالات متحده از طریق ابراز سیاست حسن نیت با ایران، کاری است که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در دهه ۲۰۱۰ انجام داد، اما من به یاد نمی آورم که سعودی ها هرگز از آن پیروی کرده باشند. محمد بن‌سلمان می‌تواند از اردوغان درس بگیرد؛ اما به نظر می رسد او از این سبک سیاست ورزی تبعیت نمی کند. دوم، باور اینکه محمد بن‌سلمان با حرکت به سمت ایران از اسرائیل و احتمال عادی سازی دوری می‌کند، قانع کننده تر به نظر می رسد. توحش و بربریت حملات نظامی اسرائیل در نوار غزه، خشم بسیاری را در عربستان سعودی برانگیخته است. من و همکارانم در سفری که اخیرا داشتیم، هدف بارانی از انتقادات بابت عملکرد دولت بایدن نسبت به کشتار مردم غزه قرار گرفتیم. کلمه «شرم آور» حداقل در یکی از این مکالمات پرحاشیه مطرح شد.

این قطعا باید بخشی از تفکر محمد بن‌سلمان باشد. ولیعهد سعودی، حاکم بلامنازع عربستان است؛ اما از تیغ تیز و برنده انتقادات افکار عمومی مصون و مبری نیست. باتوجه به عمق خشم مردم از ویرانی غزه، موضوع عادی سازی با اسرائیل در کوتاه مدت تامین کننده منافع او نبود و چیزی جز دردسر و دشواری برای او به همراه نخواهد آورد.

استفاده ولیعهد سعودی از کلمه «نسل کشی» همچنین هشداری آشکار برای دولت آینده ترامپ است که به عادی سازی روابط بین اسرائیل و عربستان سعودی به عنوان الحاقیه توافق‌نامه ابراهیم اهمیت زیادی می‌دهد. در شرایطی که شهرک نشینان اسرائیلی به این باور رسیده اند که ترامپ مانع الحاق کرانه باختری نخواهد شد، هیچ راهی وجود ندارد که رهبران سعودی بخواهند با بحث عادی سازی همراه شوند.

بیشتر بخوانید:طرح بن‌سلمان برای ساخت ورزشگاه جام‌جهانی در پروژه نئوم

در نهایت، قانع کننده ترین توضیح برای تغییر ظاهری مواضع محمد بن‌سلمان را می‌توان به این شکل صورت بندی کرد که بعد از مداخله در جنگ داخلی یمن، محاصره قطر، وادارکردن نخست وزیر لبنان به استعفا، حمایت از مخالفان در لیبی و دست نیافتن به هیچ یک از اهداف خود، ولیعهد سعودی به این نتیجه رسیده است که هدایت رویدادهای منطقه ای به دلخواه و خواست او، در حوزه اختیار او نیست. در عوض، او اکنون به دنبال تضمین ثبات در داخل کشور است. گرویدن به سمت ایران، در واقع یکی از راه های دوری از بحران و هرج ومرج در خارج از مرزهای عربستان سعودی است.

این تغییر برای محمد بن‌سلمان از درجه اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا او صدها میلیارد دلار برای شکل دادن به آینده عربستان سعودی صرف می‌کند. اکنون که او این همه روی این پروژه ها سرمایه گذاری کرده است، رویکرد عاقلانه آن است که به دنبال ایجاد ثبات در عرصه اقتصادی و سیاسی باشد تا موفقیت آنها را تضمین کند. حتی اگر مجبور باشد در این مسیر تن به انجام خیلی کارهای ناخوشایند بدهد.

هیچ نشانه ای وجود ندارد که اثبات کند سعودی ها ناگهان به ایرانی ها اعتماد کرده اند، اما آنها نمی خواهند هیچ بهانه ای به دست ایران بدهند تا آنچه را که سعودی ها در داخل کشور انجام می‌دهند با ناکامی و شکست مواجه شود.

درگذشته ای نه چندان دور، سیاست سعودی ها، پول‌پاشی و پخش دلارهای نفتی بود تا سایه مشکلات را از پادشاهی سعودی دور کنند. امروز هم رگه هایی از سیاست فوق در شکل و نوع رابطه با ایران به چشم می خورد.

هنگامی که بن‌سلمان از جهان خواست تا اسرائیل را مهار کنند، به صراحت اعلام کرد که ایران را عضوی از خانواده سعودی (البته بدون کیسه های پول نقد) می داند. از جایگاهی که ولیعهد سعودی تحولات منطقه را رصد می‌کند، نوع سیاست سعودی ها در رابطه با ایران به معنی چرخش به سمت تهران نیست؛ بلکه چرخش برای تضمین و حفظ منافع عربستان سعودی است.