اقتصاد۲۴ گزارش می‌دهد:

تأثیر فقر بر اقتصاد یک کشور چیست؟

فقر یکی از معضلات پیچیده و چندوجهی است که می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر جنبه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور تأثیر بگذارد.

کد خبر: ۲۷۶۹۷۰

تاریخ: ۱۲ دی ۱۴۰۳ - ۱۷:۲۴

اقتصاد۲۴ ، شیوا سپهری: فقر یکی از معضلات پیچیده و چندوجهی است که می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر جنبه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور تأثیر بگذارد. این پدیده تنها به معنای نبود درآمد کافی نیست، بلکه پیامد‌های گسترده‌ای در زمینه‌هایی مانند سلامت، آموزش، بهره‌وری نیروی کار و حتی ثبات سیاسی دارد. فقر در بلندمدت می‌تواند توسعه اقتصادی را مختل کند و مانعی جدی در مسیر پیشرفت یک کشور باشد. در این مطلب، به بررسی ابعاد مختلف فقر و چگونگی تأثیر آن بر اقتصاد کشور‌ها می‌پردازیم.

۱. کاهش بهره‌وری و نیروی کار

یکی از اصلی‌ترین تأثیرات فقر بر اقتصاد، کاهش بهره‌وری نیروی کار است. افرادی که در فقر زندگی می‌کنند اغلب به خدمات بهداشتی مناسب دسترسی ندارند و سوءتغذیه در میان آنها رایج است. این مسئله مستقیماً بر توان جسمی و ذهنی افراد تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود که نیروی کار از سطح انرژی و تمرکز لازم برای انجام کار‌های پیچیده و با کیفیت برخوردار نباشد.

بر اساس مطالعات بانک جهانی، کشور‌های با نرخ فقر بالا، شاهد بهره‌وری کمتر در نیروی کار خود هستند. به عبارت دیگر، هر چه تعداد افرادی که در شرایط نامناسب اقتصادی زندگی می‌کنند بیشتر باشد، اقتصاد کشور با افت نیروی کار ماهر و مؤثر مواجه می‌شود. این موضوع چرخه‌ای معیوب ایجاد می‌کند که خروج از آن دشوار است.

۲. کاهش سرمایه انسانی و آموزش

فقر تأثیر مستقیم و شدیدی بر نظام آموزشی کشور دارد. خانواده‌های فقیر توانایی فرستادن فرزندان خود به مدارس با کیفیت را ندارند و در بسیاری از موارد، کودکان به‌جای تحصیل وارد بازار کار می‌شوند تا به تأمین معاش خانواده کمک کنند. این وضعیت باعث می‌شود که سطح سواد و مهارت در جامعه کاهش یابد و نیروی کار آینده از توانایی‌های لازم برای ورود به مشاغل تخصصی محروم شود.

نبود سرمایه انسانی ماهر، کشور را در مسیر توسعه عقب نگه می‌دارد و باعث می‌شود که رشد اقتصادی به کندی صورت گیرد. برای کشوری که می‌خواهد در بازار‌های جهانی رقابت کند، سرمایه انسانی آموزش‌دیده و متخصص یک ضرورت است. اما فقر باعث می‌شود که بخش زیادی از جامعه از این سرمایه‌گذاری محروم شود و در نتیجه، اقتصاد کشور در برابر چالش‌های جهانی آسیب‌پذیرتر باشد.

۳. افزایش هزینه‌های عمومی و فشار بر منابع دولت

یکی دیگر از جنبه‌های اقتصادی فقر، افزایش هزینه‌های عمومی دولت است. دولت‌ها در کشور‌های فقیر ناچارند بخش زیادی از منابع خود را صرف برنامه‌های حمایتی، یارانه‌ها و کمک‌های اجتماعی کنند. اگرچه این اقدامات برای کاهش فقر ضروری است، اما در بلندمدت می‌تواند باعث کاهش منابع مالی برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیربنایی و توسعه‌ای شود.

بیشتر بخوانید: آینده بازار کار به کدام سمت خواهد رفت؟

افزون بر این، فقر باعث افزایش جرم و جنایت، اعتیاد و بی‌ثباتی اجتماعی می‌شود که همه این عوامل هزینه‌های اضافی برای نیروی پلیس، دستگاه قضایی و نظام سلامت ایجاد می‌کنند. به‌عبارت دیگر، فقر علاوه بر اینکه رشد اقتصادی را کند می‌کند، فشار مضاعفی بر بودجه دولت وارد می‌کند که این خود می‌تواند توسعه کشور را مختل کند.

۴. کاهش سرمایه‌گذاری و فرار سرمایه

فقر و بی‌ثباتی اجتماعی ناشی از آن، به‌طور مستقیم بر میزان سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی تأثیر می‌گذارد. سرمایه‌گذاران تمایل دارند که در محیط‌هایی سرمایه‌گذاری کنند که از امنیت، ثبات سیاسی و اقتصادی برخوردار باشد. در کشور‌هایی که فقر گسترده است، سرمایه‌گذاران از ورود به بازار خودداری می‌کنند یا سرمایه‌های خود را از کشور خارج می‌کنند.

علاوه بر این، در کشور‌هایی که فقر شدید است، میزان تقاضا برای کالا‌ها و خدمات محدود است. این مسئله باعث می‌شود که تولیدکنندگان و کارآفرینان انگیزه‌ای برای گسترش فعالیت‌های خود نداشته باشند و بازار‌های داخلی از رونق بیفتند. در نتیجه، اقتصاد کشور در رکود فرو می‌رود و فرصت‌های شغلی جدید ایجاد نمی‌شود.

۵. افزایش نابرابری و تشدید شکاف طبقاتی

فقر در یک جامعه منجر به افزایش نابرابری اقتصادی می‌شود. این نابرابری می‌تواند به شکاف عمیق طبقاتی منجر شود که در نهایت بی‌ثباتی اجتماعی و سیاسی را به دنبال دارد. کشور‌هایی که با نابرابری شدید مواجه هستند، معمولاً شاهد اعتراضات و ناآرامی‌های اجتماعی بیشتری هستند که می‌تواند محیط کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری را ناامن کند.

افزایش نابرابری همچنین باعث می‌شود که بخش کوچکی از جامعه از مزایای رشد اقتصادی بهره‌مند شود، در حالی که بخش بزرگی از مردم از این مزایا محروم می‌مانند. این امر باعث کاهش تقاضای داخلی و رکود اقتصادی می‌شود، زیرا قدرت خرید مردم کاهش یافته و بازار‌های داخلی از رونق می‌افتند.

۶. کاهش رشد اقتصادی و توسعه پایدار

فقر مستقیماً رشد اقتصادی را کاهش می‌دهد. در کشور‌هایی که نرخ فقر بالا است، ظرفیت تولیدی جامعه محدود است و منابع انسانی و مالی به شکل ناکارآمدی استفاده می‌شوند. این امر باعث می‌شود که رشد اقتصادی در سطح پایینی باقی بماند و کشور نتواند به توسعه پایدار دست یابد.

توسعه پایدار نیازمند سرمایه‌گذاری در آموزش، بهداشت، زیرساخت‌ها و فناوری است. اما در کشور‌هایی که فقر گسترده است، منابع لازم برای چنین سرمایه‌گذاری‌هایی وجود ندارد. در نتیجه، کشور در یک چرخه عقب‌ماندگی گرفتار می‌شود که خروج از آن دشوار است.

۷. فقر و بی‌ثباتی سیاسی

یکی دیگر از پیامد‌های اقتصادی فقر، افزایش بی‌ثباتی سیاسی است. جوامعی که در آنها فقر گسترده است، معمولاً شاهد نارضایتی عمومی بیشتری هستند. این نارضایتی می‌تواند منجر به اعتراضات، شورش‌ها و حتی جنگ‌های داخلی شود که تأثیر مخربی بر اقتصاد کشور دارد.

بی‌ثباتی سیاسی باعث می‌شود که سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی از سرمایه‌گذاری در کشور خودداری کنند و فعالیت‌های اقتصادی به شدت کاهش یابد. در نتیجه، اقتصاد کشور از رشد بازمی‌ماند و فقر تشدید می‌شود.

۸. راهکار‌های مقابله با فقر و اثرات آن بر اقتصاد

برای مقابله با تأثیرات منفی فقر بر اقتصاد، دولت‌ها باید سیاست‌هایی جامع و بلندمدت اتخاذ کنند. این سیاست‌ها باید بر کاهش نابرابری، افزایش فرصت‌های آموزشی، ایجاد اشتغال و بهبود خدمات بهداشتی متمرکز باشد.

سرمایه‌گذاری در آموزش می‌تواند یکی از مهم‌ترین راهکار‌ها برای کاهش فقر باشد. آموزش به افراد امکان می‌دهد تا مهارت‌های لازم برای ورود به بازار کار را کسب کنند و از فقر خارج شوند. همچنین توسعه زیرساخت‌ها، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و حمایت از کسب‌وکار‌های کوچک می‌تواند به کاهش فقر کمک کند.

۹. تأثیر فقر بر نوآوری و کارآفرینی

یکی از جنبه‌های کمتر مورد توجه قرار گرفته در رابطه با فقر، تأثیر آن بر نوآوری و کارآفرینی است. افرادی که در فقر زندگی می‌کنند، اغلب درگیر تأمین نیاز‌های اولیه خود هستند و فرصت یا انگیزه‌ای برای تفکر خلاقانه و نوآورانه ندارند. در کشور‌هایی که فقر گسترده است، استارتاپ‌ها و کسب‌وکار‌های نوپا به دلیل نبود حمایت مالی و زیرساخت‌های مناسب با چالش‌های بیشتری روبه‌رو می‌شوند.

نوآوری یکی از موتور‌های محرک رشد اقتصادی است، اما در شرایطی که منابع محدود است و افراد با دغدغه‌های روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کنند، فضای لازم برای پرورش ایده‌های خلاقانه وجود ندارد. در نتیجه، کشور‌هایی که با نرخ بالای فقر مواجه هستند، کمتر در زمینه فناوری و نوآوری رقابت‌پذیرند و از فرصت‌های بازار‌های جهانی عقب می‌مانند.

۱۰. تأثیر فقر بر بخش کشاورزی و تولید داخلی

فقر در مناطق روستایی معمولاً تأثیر عمیقی بر بخش کشاورزی دارد. کشاورزان فقیر به دلیل نداشتن دسترسی به فناوری‌های مدرن، کود‌های شیمیایی، بذر‌های باکیفیت و ماشین‌آلات کشاورزی، از بهره‌وری پایین‌تری برخوردارند. این امر باعث کاهش تولید داخلی و وابستگی بیشتر به واردات مواد غذایی می‌شود.

علاوه بر این، در مناطق فقیر، کشاورزی اغلب معیشتی است و تولید مازاد برای فروش وجود ندارد. این وضعیت می‌تواند امنیت غذایی کشور را تهدید کند و در شرایط بحران‌های اقتصادی یا بلایای طبیعی، کشور را آسیب‌پذیرتر کند. در بلندمدت، سرمایه‌گذاری در کشاورزی و حمایت از کشاورزان می‌تواند راهی مؤثر برای کاهش فقر و افزایش تولید داخلی باشد.

۱۱. فقر و مهاجرت داخلی و خارجی

فقر یکی از عوامل اصلی مهاجرت داخلی و خارجی است. بسیاری از افراد فقیر برای یافتن فرصت‌های بهتر به شهر‌ها یا کشور‌های دیگر مهاجرت می‌کنند. این مهاجرت‌ها می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد. از یک سو، مهاجرت به مناطق شهری می‌تواند منجر به رشد اقتصادی شهر‌ها شود، اما از سوی دیگر، افزایش سریع جمعیت شهری بدون زیرساخت‌های مناسب می‌تواند بحران‌هایی مانند بیکاری، حاشیه‌نشینی و افزایش نرخ جرم و جنایت را به دنبال داشته باشد.

همچنین، مهاجرت نیروی کار ماهر به خارج از کشور (فرار مغزها) می‌تواند اقتصاد کشور را تضعیف کند. این مسئله به ویژه در کشور‌های در حال توسعه که در آنها فقر گسترده است، دیده می‌شود. حفظ نیروی انسانی ماهر و ایجاد فرصت‌های برابر در داخل کشور می‌تواند از این روند جلوگیری کند.

۱۲. تأثیر فقر بر سلامت روانی و اجتماعی

فقر نه‌تنها بر سلامت جسمی افراد تأثیر می‌گذارد، بلکه پیامد‌های شدیدی بر سلامت روانی و اجتماعی جامعه دارد. استرس مداوم ناشی از مشکلات مالی می‌تواند منجر به افزایش اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات روانی شود. این وضعیت بهره‌وری نیروی کار را کاهش می‌دهد و هزینه‌های درمانی و بهداشتی را افزایش می‌دهد.

علاوه بر این، فقر می‌تواند منجر به ایجاد حس نارضایتی و ناکامی در میان افراد شود که این امر می‌تواند به ناهنجاری‌های اجتماعی مانند اعتیاد، خشونت خانوادگی و بزهکاری منجر شود. از این رو، سرمایه‌گذاری در خدمات روانشناسی و اجتماعی برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیر می‌تواند به کاهش پیامد‌های منفی فقر کمک کند.

۱۳. نقش نهاد‌های بین‌المللی در کاهش فقر و تقویت اقتصاد

نهاد‌های بین‌المللی مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان ملل، نقش مهمی در کاهش فقر و تقویت اقتصاد کشور‌های در حال توسعه دارند. این نهاد‌ها از طریق اعطای وام، ارائه کمک‌های فنی و اجرای پروژه‌های توسعه‌ای به کشور‌های فقیر کمک می‌کنند تا زیرساخت‌های خود را بهبود بخشند و فرصت‌های اقتصادی جدید ایجاد کنند.

برنامه‌های بین‌المللی معمولاً بر تقویت آموزش، بهداشت، توسعه روستایی و حمایت از کسب‌وکار‌های کوچک متمرکز هستند. همکاری دولت‌ها با این نهاد‌ها می‌تواند به کاهش فقر و افزایش رشد اقتصادی کمک کند. با این حال، موفقیت این برنامه‌ها به اجرای صحیح و شفافیت در استفاده از منابع بستگی دارد.

کلام پایانی

فقر پدیده‌ای است که می‌تواند رشد اقتصادی و توسعه یک کشور را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. این معضل تنها محدود به مسائل اقتصادی نیست، بلکه تأثیرات گسترده‌ای در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی دارد. برای دستیابی به توسعه پایدار و رشد اقتصادی، دولت‌ها باید به‌طور جدی به مقابله با فقر بپردازند و سیاست‌هایی جامع برای کاهش نابرابری و افزایش فرصت‌ها در جامعه اتخاذ کنند.