تبانی تازه برای ترس و تضییع حقوق کارگران؛ جنجال دستور افشای اطلاعات شکایت کارگر از کارفرمایان

هفته گذشته نامه‌ای با محتوای دستور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به معاون روابط کار و مدیرکل کار سه استان آذربایجان شرقی، اردبیل و خراسان جنوبی منتشر شد که ۲۹ آذر ماه نوشته شده و موجب تعجب بسیاری از فعالان کارگری، کارشناسان حقوق کار و صاحب‌نظران روابط کار شد

کد خبر: ۲۷۹۲۶۲

تاریخ: ۲۳ دی ۱۴۰۳ - ۱۱:۰۸

اقتصاد۲۴- کارگرانی که در ماه‌های پایانی سال باید نگران تعیین حقوق و دستمزدشان در سال آینده باشند این روز‌ها با مشکلات و دغدغه‌های جدیدی دست و پنجه نرم می‌کنند. تازه‌ترین مشکلی که برای کارگران سه استان کشور ایجاد شده، افشای اطلاعات دفعات شکایت کارگران از کارفرمایان است که فعالیت این کارگران را در محیط جدید کار با مشکل مواجه می‌کند.

به گزارش ایلنا، هفته گذشته نامه‌ای با محتوای دستور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به معاون روابط کار و مدیرکل کار سه استان آذربایجان شرقی، اردبیل و خراسان جنوبی منتشر شد که ۲۹ آذر ماه نوشته شده و موجب تعجب بسیاری از فعالان کارگری، کارشناسان حقوق کار و صاحب‌نظران روابط کار شد؛ نامه‌ای که درباره ایجاد امکان افشای اطلاعات دفعات شکایات کارگر از کارفرمایان خود، قبل از استخدام است. هرچند این نامه متضمن امکان اطلاع کارگر از تعداد شکایات مطرح شده علیه کارفرما نیز هست، اما شکل مطرح شدن موضوع و اهداف آن نتایج مشخص و واضحی دارد که از نظر حقوقی و روابط کاری برای بسیاری علامت سوال ایجاد کرده است.

ماجرای نامه حاشیه‌ساز

بر مبنای نامه مدیرکل حوزه وزارتی به نمایندگی از وزیر کار به مدیران کل سه استان، آمار‌های مربوط به شکایات مطرح شده علیه کارفرما و آمار‌های مربوط به شکایاتی که کارگر علیه کارفرمایان قبلی خود مطرح کرده، در هنگام استخدام با خواست کارفرما در اختیار او قرار خواهد گرفت. در متن این نامه می‌خوانیم: «یکی از شیوه‌هایی که به احقاق حقوق متقابل میان کارگران و کارفرمایان و تسهیل تعامل کاری منجر می‌شود، اطلاع طرفین از سوابق کاری یکدیگر از حیث کمیت ثبت شکایت علیه طرف مقابل است. اطلاع نیروی کار از تعداد شکایاتی که سابق بر این کارگران علیه کارفرمای معینی ثبت کرده‌اند یا تعداد شکایاتی که کارفرمای مذکور علیه کارگران دیگر ثبت کرده، به او کمک می‌کند تا در انتخاب کارفرما آگاهانه‌تر عمل کند. همچنین اطلاع کارفرما از تعداد شکایاتی که کارگر معینی از سایر کارفرمایان داشته یا کارفرمایان از او داشته‌اند، می‌تواند به انتخاب بهتر نیروی کار توسط کارفرما منتهی شود».

دردسر جدید برای کارگران

صدور چنین نامه و دستوری به شماره ۸۲۸ خطاب به ادارات کار درحالی است که تا پیش از این کارفرمایان از این حق برخوردار شده بودند که از کارگران خود «سوءپیشینه قضایی» بطلبند و بسیاری از کارگرانی که به هر دلیل سابقه قضایی داشتند برای بازگشت به کار و زندگی عادی عاری از جرم و جنایت و تخلف، راه پیچیده‌ای داشتند. بدین ترتیب اگر کارفرمایی موفق به محکوم کردن کارگر با شکایت خود در زمینه‌های مختلف شده بود، خود به خود توسط کارفرمایان بعدی مورد شناسایی قرار می‌گرفت، اما صدور این دستور یک گام بالاتر از همه، باعث شناسایی کلیه کارگرانی می‌شود که در گذشته به دلیل تضییع حقوق احتمالی از سوی کارفرمای قبلی، اقدام به شکایت از کارفرما کرده بودند.

واکنش یک وکیل به تصمیم جدید تامین اجتماعی

«مریم زنده‌دل»، وکیل دعاوی حقوقی کار و تامین اجتماعی با اشاره به غیرشرعی بودن و غیرقانونی بودن چنین دستوری اظهار کرد: در نامه اخیر وزیر کار، مدیران کل و معاونین وزیری که در رونوشت‌ها و صدر نامه خطاب قرار داده شدند، با قید «پیرو مذاکرات قبلی» به اجرای این دستور فراخوانده شدند. این به آن معناست که مباحثی پیش از این مطرح شده که ما از آن بی‌خبر هستیم. بحث اصلی این نامه کمیت شکایت کارگر از کارفرماست. آنچه مدنظر دستوردهنده در این نامه بوده آن است که کارفرما اجازه یابد تا کارگرش قبل از استخدام چندبار علیه کارفرمایان پیشین خود شکایت کرده است.

زنده‌دل ادامه داد: در واقع اصلا امکان ثبت شکایت کارفرما از کارگر در سامانه جامع روابط کار موجود نیست و اگر حقی از کارفرما از ناحیه کارگر ضایع شده باشد، این کارفرما باید مستقیماً به مراجع قضایی دیگر رجوع کند. تنها امکان موجود در سامانه مجازی مربوط به ادارات کار، شکایت کارگر از کارفرماست که همگی ذیل مطالبات قانون کار است لذا طرح موضوع درون این نامه به نحوی بوده تا صحنه طوری جلوه داده شود که کارگران هم می‌توانند اطلاعاتی از کارفرما داشته باشند درحالی‌که این نامه با این ترتیبات اداره کار اساساً برای کارفرما موضوعیت ندارد.

بیشتر بخوانید: زمان واریز عیدی بازنشستگان اعلام شد

این کارشناس حقوق کار تصریح کرد: آنچه باقی می‌ماند، کارگری است که جویای کار بوده و در موضع فرودست قرار دارد. در این حالت کارفرما به راحتی به سابقه شکایات او می‌رود و اگر ببیند سابقه‌ای دارد، به راحتی می‌تواند او را استخدام نکند، زیرا این ظن نسبت به او برایش ایجاد می‌شود که این کارگر خاص، نسبت به حقوق خود آگاه است یا در قبال تضییع حق خود سکوت نکرده و تلاش و مقاومت می‌کند لذا کارفرما مطیع‌ترین نیرو‌های کار را از این طریق انتخاب می‌کند و ناخودآگاه این حکم باعث می‌شود که همه کارگران نسبت به شکایت از کارفرمایانی که حقوق آنان را ضایع می‌کنند، با ترس بیشتر اقدام کنند.

وی تاکید کرد: پرسشی که دوستان ما در وزارت کار باید مطرح می‌کردند این است که آیا اساساً شکایت کردن علیه کارفرمای سابق خلاف یا جرم است؟ اینکه کارفرمایی عیدی یا سنوات کارگری را ندهد و کارگر مجبور به شکایت از او باشد، اساساً اقدامی مورد حمایت کارفرما نیست؟ پس چرا کارفرما باید از آن مطلع شود؟ ظن اصلی این است که در قبال این دستور وزارت کار، کارفرما می‌خواهد بداند که کارگر استخدامی‌اش به‌اندازه کافی ظلم‌پذیر است یا در جریان احقاق حق خود، نسبت به حقوقش آگاه است و چقدر می‌توان به او زور گفت؟

فاجعه‌ای در انتظار حوزه روابط کار

زنده‌دل خاطرنشان کرد: بهره‌برداری از اطلاعات سامانه جامع روابط کار برای چنین مواردی به نفع کارفرمایان یا برخی افراد خاص، خلاف حقوق عامه است. این سطح از تصمیم‌گیری برای افشای اطلاعات قضایی سطحی نیست که در حد چند اداره کل و یک وزارتخانه بتوان درباره آن تصمیم گرفت. اگر وزارت کار بخواهد چنین دسترسی‌ای به اطلاعات افراد بدهد، باید در قوانین تغییر ایجاد کند. شکایت افراد از یکدیگر به‌عنوان یک بخشی از «اسرار» افراد شناخته می‌شود، زیرا وقتی شما به سراغ وکیل بروید، وکیل به این دلیل که برخی اطلاعات پرونده‌های گذشته را دریافت می‌کند، وکیل و محرم اسرار فرد شناخته می‌شود و نسبت به‌عدم افشای آن مسئولیت حقوقی دارد.

این کارشناس حقوق کار اضافه کرد: این دستور چه استانی باشد و چه ملی و چه از سوی مدیرکل و چه از سوی شخص وزیر ابلاغ شود، از آنجا که مخالف شرع و قانون است، قابل شکایت در مراجعی مثل دیوان عدالت اداری است. اگر وزارت کار بخواهد کاری کند که کارگران از ترس نیافتن شغل، از هیچ کارفرمایی شکایت نکنند، یک فاجعه در حوزه روابط کار رقم خواهد خورد.

وی با اشاره به تعدد شکایات کارگران از کارفرمایان و طبیعی بودن این امر در شرایط روابط کار ایران، تصریح کرد: در سال‌های اخیر شاهد آن هستیم که بسیاری از کارفرمایان در هنگام تسویه حساب، اخراج، پایان کار یا دوره یک ساله، به کارگر خود می‌گویند که «پول ندارم و نمی‌دهم و اگر می‌خواهی شکایت کن!» و در نتیجه شاهد افزایش شدید پرونده‌های شکایت کارگر از کارفرما هستیم.

اطاله دادرسی در جریان شکایات کارگران

زنده‌دل افزود: عرف کار اکنون برعکس شده و تعداد کارفرمایانی که مطالبات را پرداخت نمی‌کنند، نسبت به کارفرمایانی که مطالبات را پرداخت می‌کنند، در سال ۱۴۰۳ افزایش زیادی یافته است. کار به جایی رسیده که در سال جاری در استان تهران فقط در اداره کار شمال شرق تهران پرونده‌ها بیش از دو ماه برای رسیدگی زمان لازم دارند. در چنین شرایطی کارگر برای به نتیجه رساندن پرونده خود حداقل شش ماه زمان لازم دارد و باید پس از این مدت تازه پول خود را با ارجاع پرونده به دایره اجرای احکام بگیرد. در چنین شرایطی با این میزان نرخ تورم کارفرما برای خود شش ماه زمان خریده و گویی کارگر به مدت شش ماه به او وام بدون سود و بهره داده و ارزش مطالبه کارگر کاهش یافته است.

این وکیل کارگران در ادارات کار اظهار کرد: همه این موارد درحالی است که در بهترین حالت، هیات‌های تشخیص ادارات کار نماینده کارگری داشته باشند و نمایندگان در جلسات کامل حضور داشته باشند. در این حوزه نیز ما در ادارات کار مشکل داریم. این درحال تبدیل به یک عرف غیرمجاز می‌شود. کارفرمایان در یک عرف نانوشته می‌گویند که فعلاً پول نداریم و با گرفتار کردن کارگر در اتاق‌های هیات‌های تشخیص و حل اختلاف و گاه دیوان، باعث تعدد شکایات کارگران در ادارات کار و تحمیل هزینه به دولت و کارگر شدند. در چنین شرایطی کارگران با سختی شکایت می‌کنند و این دستور جدید وزارت کار، همین سختی‌ها را نیز دوچندان می‌کند.

وی در پایان تاکید کرد: قانون‌گذار ما قانون کار را برای این وضع کرده که در امر رسیدگی به دعاوی کارگر و کارفرما تشکیل دادیم و برای آن ادارات کار را ایجاد کردیم. اگر قرار بود چنین میانجی‌هایی وجود نداشته باشد و کارگری شکایت نکند، ما همان دادگاه‌های کار گذشته را داشتیم! به خاطر همین پیچیدگی‌ها بوده که یک مرجع رسیدگی کننده مجزا برای کارگران ایجاد شد و حالا تلاش می‌شود که همین دستاورد‌ها به محاق برود.