غبار فراموشی بر گنجینه ۶۰۰۰ ساله ایران

تُلِ پیش از تاریخی و بی‌همتای «چِگاسُفلا» با همۀ ارزش‌های تاریخی و فرهنگی خود، مدتی است به حال خود رها شده و غبار فراموشی دامان آن را گرفته است.

کد خبر: ۳۰۳۱۲۰

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۰:۲۱

اقتصاد۲۴- تُلِ پیش از تاریخی و بی‌همتای «چِگاسُفلا» با همۀ ارزش‌های تاریخی و فرهنگی خود، مدتی است به حال خود رها شده و غبار فراموشی دامان آن را گرفته است. ساخت و ساز‌های مردم روستا روی عَرصه و حریم محوطه، همچنان ادامه دارد و با همۀ پیگیری‌های کاوشگر آن و رسانه‌ها و وعده و وعید‌های مسئولان استانی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، روزگار ناخوشایندی را سپری می‌کند.

«تُل بسیار ارزشمند و پیش از تاریخی «چِگاسُفلا» با قدمتی در حدود ۶۰۰۰ سال که گنجینه‌ای از تاریخ و فرهنگ ایرانی را در سینه دارد با همۀ اهمیت، به دست فراموشی سپرده و رها شده است و ساخت و ساز‌ها روی عَرصه و حریم آن همچنان متوقف نشده است.»

سیاوُش آریا، پژوهشگر و کُنشگر میراث فرهنگی اوایل امسال از محوطه چگاسفلی دیداری داشت و از وضعیت حال حاضر آن، با وجود وعده‌های داده شده درباره جابه‌جایی روستایی که در عرصه و حریم آن ایجاد شده و ازسرگیری کاوش‌های باستان‌شناسی آن با توجه به پیوندی که با خلیج فارس دارد و پیشنهاد وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برای ثبت جهانی آن، نوشت.

««چِگاسُفلا» را می‌شناسید؟ همان محوطۀ بسیار ارزشمند باستان‌شناختی که تاریخ ایران را دگرگون و ما را با راز‌های نهفته در دل خود آشنا کرد. همان جایی که بخش مهمی از تاریخ و فرهنگ ایرانی را در خود جای داده است و هنوز هم راز‌های سر به مُهر فراوانی در سینه دارد. صدای «چِگاسفلا» را از ژرفا‌های تاریخ می‌شنوید. «چِگاسفلا» دستانش را به سوی ما دراز کرده، او را تنها نگذاریم…

ساخت‌وساز در عرصه و حریم محوطه ۶ هزارساله چگاسفلا

تُلِ پیش از تاریخی و بی‌همتای «چِگاسُفلا» با همۀ ارزش‌های تاریخی و فرهنگی خود، مدتی است به حال خود رها شده و غبار فراموشی دامان آن را گرفته است. ساخت و ساز‌های مردم روستا روی عَرصه و حریم محوطه، همچنان ادامه دارد و با همۀ پیگیری‌های کاوشگر آن و رسانه‌ها و وعده و وعید‌های مسئولان استانی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، روزگار ناخوشایندی را سپری می‌کند. چند سالی است که بنا بوده با همکاری مسئولان استانی، روستایی که روی عَرصه و حریم «چِگاسفلا» برپا شده، جا به جا شود تا بتوان به درستی از یکی از ارزشمندترین و مهم‌ترین محوطه‌های پیش از تاریخی ایران، پاسداری و حفاظت کرد.

اما گویا سرنوشت چیز دیگری برایش رقم زده است. تُلِ «چگاسفلا» که کمابیش ۶۰۰۰ هزار سال تاریخ و فرهنگ را در سینه دارد به دست فراموشی سپرده شده و رها شده است. کاوش‌های باستان‌شناسی نیز چندین سال است که دیگر در این محوطه صورت نگرفته است. انگار باستان‌شناسان را خسته کرده و هرچه توان و زور داشته، به کار برده و نتوانسته‌اند از دست‌درازی‌ها و ساخت و ساز‌ها روی عرصه و حریم آن پیشگیری کنند!

هرچه جلوتر می‌رویم وضعیت «چگاسُفلا»، این دردانۀ باستان‌شناختی کشور بدتر می‌شود و دست‌درازی‌ها بیشتر. از همین روی، انتظار می‌رود مسئولان استان خوزستان و وزارت میراث فرهنگی کشور هر چه زودتر به فکر راه چاره‌ای برای آن باشند. باید روستا از روی عرصه و حریم محوطه جابه‌جا شده و کاوش‌های باستان‌شناسی ادامه پیدا کند.

سخن در خُور نگرش و آنچه اهمیت محوطۀ باستانی «چگاسفلا» را دوچندان می‌کند نزدیکی و پیوندش با دریای همیشه پارس است که از دید مطالعه و پژوهش‌های تاریخی و باستان‌شناختی نزد کارشناسان بسیار اهمیت دارد.

همچنین از آن جایی که کشور‌های نوپا و قدرت‌های زورگو و استعماری در جهان امروز، همواره بر طبل توخالی استفاده از نام جعلی خلیج ع. ر. ب.‌ی اصرار می‌ورزند، پاسداری و حفاظت از «چگلاسفلا» ارزش بیشتری به خود می‌گیرد؛ زیرا این محوطه در ۲۰ کیلومتری دریای همیشه جاوید پارس قرار دارد و به باور کارشناسان پیوندی نزدیک و دیرینه با آن داشته است.

پورعلی، مدیرکل امور پایگاه‌های میراث زمستان سال گذشته پس از سفر به این منطقه گفته بود: جابه‌جایی روستا با تبعات اجتماعی و اقتصادی همراه است، اولویت این است که با تدبیر این جابه‌جایی صورت گیرد.

آنچه نیاز به یادآوری است، این است که تل پیش از تاریخی «چگاسفلا» با کوشش‌های کاوشگر آن (عباس مقدم) در فهرست نامزد‌های ثبت جهانی سازمان یونسکو قرار گرفته است. اما روشن نیست که با همۀ ارزش‌های یگانه آن، چرا «چگلاسفلا» را به دست فراموشی سپرده‌ایم و در دو سه سال گذشته، دیگر نامی از آن برده نمی‌شود.

محوطه باستانی «چِگاسفلا» در جنوب خاوری استان خوزستان و جنوب شهرستان بِهبهان جای دارد. همچنین تپه «چگاسفلا» در نزدیکی شمال کرانه‌های دریای پارس در دشت زهره (زیدون) قرار گرفته است. نخستین بار در سال ۱۳۵۰ خورشیدی گروهی به سرپرستی «نیسن» از موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو و دانشگاه آزاد برلین توانستند ۴۲ موحوطه باستان‌شناختی در دشت زهره از جمله چغاسفلا را شناسایی کنند که مردم بومی به آن چگاسفلا می‌گویند.

نخاله‌های ساختمانی و پسماند دامی که در محوطه ۶ هزارساله چگاسفلا رها شده است.

کامیارعبدی با گروهی از همکارانش در سال ۱۳۸۸ خورشیدی محوطه چگاسفلا را به ثبت ملی رساند. اما کاوش‌های باستان‌شناسی از زمستان سال ۱۳۹۴ خورشیدی به سرپرستی عباس مقدم در چهار فصل آغاز شد.

در همین کاوش‌های باستان‌شناسی بود که یکی از گنجینه‌های بی‌همتا و شگفت‌اَنگیز باستان‌شناختی که همان گورستان و نیایشگاه محوطه چگاسفلا بود، به دست آمد و ما را با روزگار ۶ هزار سال پیش مردمی که در اینجا می‌زیستند و یا به گور سپرده شدند، آشنا کرد.

«چگاسفلا» گنجینه‌ای است از هنر و صنعت که از ویژگی‌های زیستی مردم گفت‌و‌گو می‌کند. همچنین بیانگر تحولی در تاریخ بشر در ۶ هزار سال پیش است. محوطه‌های شوش، چگاسفلا، دم‌گر پَرچینه و هَکلان، محوطه‌های باستانی هستند که نمودی از یک نظام مذهبی را نشان می‌دهند. ساختمان گور‌های چگاسفلا بسیار گرانسنگ است.

در ساختمان این گور‌ها از آجر و سنگ تراش چهارگوش بهره برده شده است؛ و بهره‌گیری از آجر در شش هزار سال پیش از شگفتی‌های معماری (مِهرازی) ساختمان محوطه به شمار می‌آید. بی‌گمان اَرزنده‌ترین بخش محوطه که تا کنون به دست آمده، گورستان و نیایشگاه آن است. گور‌ها همگی رو به سوی باختر هستند. در یکی از گور‌های چگاسفلا ۵۲ اسکلت یافته شده است که در زمان‌های گوناگون در آن جای گرفته‌اند.»

پرورش زنبور در بخشی از محوطه ۶ هزارساله چگاسفلا

خانه‌های روستایی که در محوطه ۶ هزارساله ساخته شده‌اند.

ساخت گلخانه در حریم چگاسفلا

سازه‌هایی که گفته می‌شود در یکی دو سال اخیر به این محوطه‌های اضافه شده‌اند.

وزارت میراث فرهنگی به تازگی اعلام کرده قرار است کاوش‌های باستان‌شناسی در این محوطه ازسرگرفته شود.

باستان‌شناسان معتقدند چگاسفلا آبروی شش‌هزارساله خوزستان و خلیج فارس است.