چرا نوجوانان سیگار می کشند؟

برخورد با نوجوانی که سیگار می‌کشد نباید به تنبیه، طرد یا سرزنش محدود شود. این پدیده، نشانه‌ای است از نیاز به گفت‌و‌گو، آگاهی، حمایت روانی و الگوسازی اجتماعی. خانواده، مدرسه، رسانه و دولت باید با هم‌افزایی و رویکردی مثبت‌نگرانه، نوجوان را از این عادت مخرب دور کنند.

کد خبر: ۳۰۶۶۴۴

تاریخ: ۱۸ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۶:۴۰

اقتصاد۲۴- در گوشه‌ای از مدرسه، در پارکی خلوت یا در سرویس مدرسه، نوجوانی برای اولین‌بار سیگار را به لب می‌زند؛ نه برای لذت، بلکه شاید برای احساس تعلق، کنجکاوی، یا فشار جمعی. این تصویر که دیگر در جامعه ما بیگانه نیست، زنگ خطری برای خانواده‌ها، مربیان و مسئولان اجتماعی است.

نوجوانی مرحله‌ای حساس و پیچیده در زندگی انسان است. در این سن، فرد با بحران هویت، نیاز به استقلال، و تمایل به آزمودن مرز‌ها روبه‌رو می‌شود. سیگار کشیدن برای بسیاری از نوجوانان نه فقط یک رفتار، بلکه بیانی از مخالفت، بلوغ یا تعلق به گروهی خاص تلقی می‌شود.

برای مقابله مؤثر با سیگار کشیدن نوجوانان، باید با دیدی جامع و غیرقضاوت‌گرانه به موضوع نگریست. در این گزارش تلاش شده با استفاده از منابع روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، تجربه‌های آموزشی و توصیه‌های متخصصان، راهکار‌هایی عملی و انسانی برای والدین، معلمان و مسئولان ارائه شود.

چرا نوجوان سیگار می‌کشد؟

۱. فشار همسالان

در بسیاری از موارد، نوجوانان برای جلب تأیید هم‌سالان یا عضویت در یک گروه، به تجربه سیگار روی می‌آورند. این فشار اجتماعی ممکن است آشکار یا پنهان باشد.

۲. کنجکاوی طبیعی

نوجوانی دوران پرسشگری و آزمون تجربه‌های جدید است. برخی نوجوانان صرفاً به‌دلیل کنجکاوی نسبت به طعم، حس و تأثیر سیگار، آن را امتحان می‌کنند.

۳. تقلید از بزرگ‌تر‌ها

اگر پدر یا مادر، مربی ورزشی یا هر فرد محبوبی در زندگی نوجوان سیگار بکشد، احتمال دارد نوجوان نیز برای شبیه‌سازی آن رفتار، سیگار را امتحان کند.

۴. فرار از استرس و اضطراب

در جامعه‌ای پر از رقابت تحصیلی، تنش‌های خانوادگی و عدم مهارت‌های حل مسئله، نوجوان ممکن است به سیگار به‌عنوان راهی برای آرام‌سازی خود نگاه کند.

۵. عوامل فرهنگی و رسانه‌ای

تبلیغات مستقیم یا غیرمستقیم سیگار، از فیلم‌های سینمایی گرفته تا تصاویر شبکه‌های اجتماعی، نقش مهمی در رمانتیک جلوه‌دادن مصرف دخانیات دارند.

پیامد‌های جسمی، روانی و اجتماعی سیگار در نوجوانان

۱. تأثیرات جسمی زودهنگام

سیگار کشیدن از سن پایین می‌تواند باعث آسیب جدی به ریه، قلب، و سیستم تنفسی شود. نوجوانان سریع‌تر از بزرگسالان به نیکوتین وابسته می‌شوند.

۲. وابستگی روانی

وابستگی روانی به سیگار در نوجوانی می‌تواند زمینه‌ساز گرایش به مواد مخدر قوی‌تر باشد. این وابستگی با افسردگی و بی‌حوصلگی نیز همراه است.

بیشتر بخوانید:افزایش ۱۱ درصدی مصرف سیگار در زنان ایرانی

۳. افت تحصیلی و تمرکز

مطالعات نشان داده‌اند نوجوانانی که سیگار می‌کشند، اغلب تمرکز پایین‌تر و عملکرد تحصیلی ضعیف‌تری دارند.

۴. تضعیف روابط خانوادگی

نوجوان سیگاری ممکن است با خانواده خود وارد چرخه‌ای از دروغ‌گویی، پنهان‌کاری و تعارض شود که رابطه والد-فرزندی را آسیب‌پذیر می‌کند.

۵. خطر گرایش به بزهکاری

سیگار کشیدن می‌تواند دروازه‌ای برای ارتباط با گروه‌های پرخطر، مصرف الکل، ولگردی و جرائم خرد باشد.

والدین چگونه باید با نوجوان سیگاری برخورد کنند؟

۱. حفظ آرامش و پرهیز از قضاوت

اولین واکنش والدین باید با کنترل هیجانات همراه باشد. واکنش خشم‌آلود یا تنبیه‌گرانه ممکن است نوجوان را به پنهان‌کاری بیشتر سوق دهد.

۲. گفت‌وگوی بدون تحقیر

والدین باید محیطی امن برای گفت‌وگوی باز فراهم کنند. استفاده از جملاتی، چون «از کی شروع کردی؟» یا «چی باعث شد این کار رو بکنی؟» به‌جای «از تو توقع نداشتم!» می‌تواند مفید باشد.

۳. بررسی دلایل پشت رفتار

در بسیاری موارد، سیگار صرفاً نوک کوه یخ است. خانواده باید مشکلات زمینه‌ای مثل اضطراب، فشار تحصیلی یا احساس طردشدگی را شناسایی کنند.

۴. الگوسازی مثبت

والدینی که خودشان سیگار نمی‌کشند یا ترک کرده‌اند، می‌توانند تجربه خود را صادقانه با فرزند در میان بگذارند و الگویی مؤثر باشند.

۵. محدودسازی دسترسی و نظارت محیطی

والدین می‌توانند بدون محدودسازی افراطی، محیط نوجوان را طوری مدیریت کنند که دسترسی به سیگار سخت‌تر شود و تأثیر گروه همسالان پرخطر کاهش یابد.

نقش مدرسه، مشاوران و نهاد‌های تربیتی

۱. آموزش‌های پیشگیرانه در مدارس

برگزاری کارگاه‌های آموزشی درباره مضرات دخانیات، مهارت نه گفتن، و ارزش‌های سلامتی می‌تواند نوجوان را از تجربه اولیه باز دارد.

۲. حضور مشاوران متخصص

مدارس باید مشاورانی مجرب در زمینه روان‌شناسی نوجوان داشته باشند تا به مسائل رفتاری و انگیزشی نوجوانان بپردازند.

۳. همکاری خانه و مدرسه

برنامه‌های مشترک بین اولیا و مربیان برای شناسایی و مداخله زودهنگام در رفتار‌های پرخطر بسیار مؤثر است.

۴. جایگزین‌سازی با فعالیت‌های مفید

درگیر کردن نوجوان در فعالیت‌های ورزشی، هنری یا داوطلبانه می‌تواند احساس تعلق مثبت ایجاد کرده و جای خالی رفتار‌های مخرب را پر کند.

مداخلات درمانی و راهکار‌های علمی برای ترک سیگار در نوجوانان

۱. درمان‌های روان‌شناختی (CBT)

رفتاردرمانی شناختی، به نوجوان کمک می‌کند عوامل محرک کشیدن سیگار را بشناسد و راهبرد‌هایی برای مقابله با آنها به‌کار گیرد.

۲. درمان دارویی

در موارد شدید، متخصصان ممکن است ترک نیکوتین را با چسب یا آدامس‌های نیکوتینی مدیریت کنند، البته با نظارت پزشکی.

۳. گروه‌درمانی همسالان

حضور در گروه‌هایی از نوجوانان ترک‌کرده، نوعی هم‌دلی و انگیزه برای کنار گذاشتن سیگار ایجاد می‌کند.

۴. مشارکت خانواده در روند درمان

درمان نوجوان بدون مشارکت والدین اغلب ناکارآمد است. جلسات مشاوره خانوادگی می‌تواند الگو‌های ارتباطی را بهبود دهد.

تجربه‌های جهانی و راهکار‌های موفق در سایر کشور‌ها

۱. تجربه فنلاند

فنلاند با تصویب قانونی جامع در زمینه پیشگیری از دخانیات نوجوانان و ممنوعیت کامل فروش به زیر ۲۰ سال، نرخ مصرف را به‌شدت کاهش داده است.

۲. پروژه Truth در آمریکا

این کمپین با بهره‌گیری از شبکه‌های اجتماعی و جوان‌محور کردن پیام‌ها، به آگاه‌سازی موثر درباره مضرات دخانیات پرداخت و میلیون‌ها نوجوان را تحت تأثیر قرار داد.

۳. آموزش مهارت زندگی در ژاپن

در مدارس ژاپن آموزش مهارت‌های حل مسئله، تصمیم‌گیری و تفکر انتقادی از سنین پایین اجرا می‌شود و به کاهش مصرف دخانیات کمک کرده است.

رویکردی انسانی، تدریجی و چندوجهی

برخورد با نوجوانی که سیگار می‌کشد نباید به تنبیه، طرد یا سرزنش محدود شود. این پدیده، نشانه‌ای است از نیاز به گفت‌و‌گو، آگاهی، حمایت روانی و الگوسازی اجتماعی. خانواده، مدرسه، رسانه و دولت باید با هم‌افزایی و رویکردی مثبت‌نگرانه، نوجوان را از این عادت مخرب دور کنند. راه نجات از سیگار، نه در سرکوب بلکه در ساختن دنیایی معنادار، پرامید و توان‌افزا برای نسل نوجوان است.