سقوط نمرات امتحان نهایی در سال ۱۴۰۳ و شکست ساختار آموزش/ فرسودگی تحصیلی با تبدیل مدرسه به بنگاه اقتصادی

افول شدید کیفیت آموزش، فرسودگی تحصیلی و بی‌انگیزگی نسل جدید نتیجه بحران‌های عمیق ساختاری، اقتصادی و اجتماعی در نظام آموزشی ایران است.

کد خبر: ۳۰۶۷۵۸

تاریخ: ۱۹ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۰:۰۹

اقتصاد۲۴- شروع امتحانات نهایی خرداد، بهانه‌ای شد برای پرداختن به حال و هوای نسلی که دیگر دل به درس و مدرسه نمی‌دهد. روایتی تلخ، اما واقعی از افول کیفیت در نظام آموزشی ایران که سیاست گذاران، برنامه ریزان و مجریان امروز کشور، جز انفعال یا سکوت، پناهی برای برون رفت از این چالش سراغ ندارند.

در این خصوص، ابراهیم سحرخیز، معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با رکنا گفت: سقوط نمرات دانش آموزان در امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۳ به حد فاصل ۸ تا ۱۰، نشانه و دلیلی بود بر عمر بر باد رفته میلیون‌ها دانش آموزی که در چرخه معیوب تعلیم و تربیت رسمی و عمومی این کشور، تاکنون، راه به جایی نبرده است. پر معلوم است که افت تحصیلی تنها به معدل و نمره پایین مربوط نمی‌شود. این افت را باید برخاسته از شکاف‌های عمیق تری دانست که ریشه در زیست اجتماعی و روانی نسل امروز جامعه دارد.

وی همچنین افزود: این که دانش آموز امروزی، دیگر دل به درس و مشق نمی‌دهد یا در دانشگاه با افزایش معنادار آمار دانشجویان غایب و مشروطی گرفته و «میانگین بی سابقه نمره ۵.۲۳ برای یک درس آن هم در دانشگاه سرآمدی مانند شریف» همه و همه تنها بخشی از نشانه‌ها از یک بحران عمیق و گسترده است که در پیکره نظام آموزشی ما لانه کرده است. آینده مبهم، بحران معنا و امید اجتماعی فروریخته، پایین آمدن انگیزه پیشرفت و احساس تاثیر گذاری اجتماعی، بی اعتمادی به ساختار‌های پیرامونی مدرسه و دانشگاه، حس ناکارآمدی و بی هویتی حرفه‌ای همراه شدن با قابل خرید و فروش شدن تمامی رشته‌های لوکس و پرطرفدار دانشگاه تا راه افتادن انواع و اقسامی از سهمیه‌ها و راه میان بر، برای دور زدن تلاش و شایستگی‌های تحصیلی، بیکاری بیش از ۴۵ درصد از دانش آموختگان دانشگاهی کشور یا مشغول شدن آنها در کاری که هیچ رابطه مشخص و مشترکی میان مدرک تحصیلی آنها ندارد باعث شده است تا دانش آموزان امروز و دانشجویان فردا به پدیده‌ای دچار شوند با نام «فرسودگی تحصیلی» که نتیجه و بازخورد زنجیره‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فردی است که نظام آموزشی ما را پا بسته و زمین گیر خود کرده است.

بیشتر بخوانید:ماجرای لو رفتن سوالات امتحانات نهایی ۱۴۰۴ چه بود؟

ابراهیم سحرخیز افزود: در جامعه‌ای که مهارت، تخصص و تفکر ارزش واقعی خود را از دست داده، مدرسه و دانشگاه دیگر مسیر معتبر و مناسبی برای ارتقاء شغلی، تحرک اجتماعی یا پیشرفت فردی نیست. دانش آموز یا دانشجویی که صرفا برای فرار از فشار خانواده، نباختن اوقات فراغت، کاستن از فشار بیکاری و روزمرگی، پناه بردن به جمع دوستان و همسالان به چهار دیواری مدرسه یا دانشگاه به پناه آمده است دیگری شوقی برای آموختن نمی‌ماند. وقتی که می‌توان با گرفتن مدرک تحصیلی از یک دانشگاه نامعتبر خارجی یا فکسنی در داخل، به کمک پول‌های باد آورده، کنکور را دور زده، به ریش ملت خندید معلوم است که مدرسه و دانشگاه دیگر مسیر عادلانه‌ای برای رسیدن به پیشرفت فردی و اجتماعی نیست.

نخبگان ناگزیرند از کشور خارج شده یا جذب بازار‌های غیررسمی و مهارت محور شوند

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش تاکید کرد: «وقتی بر اساس داده‌های صندوق بین المللی پول (۲۰۲۳) یک درصد از جمعیت ایران، ۴۵ درصد ثروت ملی را در اختیار خود دارد که نشان از بالاترین سطح نابرابری در خاورمیانه حتی فراتر از عربستان سعودی دارد یا «براساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران (۱۴۰۲) نزدیک به ۴۰ درصد از جمعیت کشور زیر خط فقر زندگی می‌کنند» تا مادامی که یک معلم به عنوان نماد و نماینده‌ای پیشتاز از طبقه متوسط جامعه با دستمزدی به مراتب کمتر از یک کارگر روزمزد ساختمانی، در تامین قوت لایموت خود مانده است چگونه می‌توان انتظار داشت این معلم به چنان جایگاه و منزلتی دست یابد که دانش آموزانش در حسرت رسیدن به چنین شغلی رغبت به خرج داده، معلم شدن را در سبد انتخاب شغلی خود قرار دهند؟

سحرخیز افزود: تا وقتی که شمار قابل توجهی از معلمان شاغل و بازنشسته، برای جبران معیشت خویش، به رانندگی در اسنپ مشغولند دل سپردن به درس و مشق جز اتلاف وقت در نظر دانش آموزان، آورده‌ای به همراه نخواهد داشت. مدرسه در ایران از آن روزی به بحران ناکارآمدی، فرسودگی تحصیلی، افول پایگاه و منزلت اجتماعی دچار شد که قرار شد به موازات کاستن از تخصیص اعتبار و بودجه به بخش دولتی، مدرسه نیز به بنگاهی اقتصادی تبدیل شده که زین پس باید صرفاً بر اساس منطق سود و زیان یا هزینه و فایده اداره شده، منطق بازار بر آن حاکم باشد.

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش در پایان تاکید کرد: برغم هشدار‌های چندباره رهبر انقلاب، شوربختانه همین منطق با سایه انداختن بر مطالعات آموزش و پرورش به عنوان تنها راهبرد غالب، عرصه را بر مدارس دولتی روزبه روز تنگ‌تر و تنگ‌تر ساخته، حتی در پیمایش‌های سفارشی مثل طراحی ساختار جدید برای آموزش و پرورش نیز تاکید بر مفاهیمی مانند هیات امنایی شدن مدارس یا مدرسه به عنوان کانون تربیتی محله، پوششی است برای تبدیل کردن مدرسه به واحدی خودگردان، درآمد زا و مستقل از منابع دولتی که با تکیه بر کمک‌های مردم یا محله اداره خواهد شد.