اقتصاد ۲۴ بررسی می‌کند؛

سایه سنگین جنگ ایران و اسرائیل بر بازار‌های مالی جهان/ سرمایه‌گذاران خرد، سردرگم در طوفان ژئوپلیتیکی خاورمیانه

کلید این معما در دستان سه بازیگر است: ایران (میزان واکنش نظامی)، عربستان (تصمیمات اوپک)، IEA (زمان آزادسازی ذخایر) و تا تعیین تکلیف این مثلث قدرت، بازار‌های جهانی در وضعیت آماده‌باش باقی خواهند ماند. هشدار تحلیلگران محقق شده است: ژئوپلیتیک، اکنون متغیر مسلط معادلات مالی جهانی است.

کد خبر: ۳۰۸۲۶۲

تاریخ: ۲۶ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۱:۰۶

اقتصاد۲۴- صاعقه حملات متقابل ایران و اسرائیل، کوره بازار‌های مالی ایران و جهان را برافروخت.
فضای تالار بورس تهران در چند روز اخیر زیر سایه سنگین اخبار ژئوپلیتیکی، حالتی از ابهام مرموز را تجربه می‌کند. نه‌تنها رنگ قرمز تابلوی نمادها، که ثقل فضای اطلاع‌رسانی پیرامون تحرکات مرزی، هشدار‌های سیاسی و سکوت نهاد‌های رسمی، محیط معاملات را به میدانی برای تصمیم‌های شتاب‌زده تبدیل کرده است.

به گزارش اقتصاد ۲۴، سرمایه‌گذاران خرد در میانه دو راهی «فروش فوری» و «انتظار راهبردی» معلق مانده‌اند، گویی هر لحظه بیم آن می‌رود که سایه درگیری‌های نظامی از مرز‌های جغرافیایی فراتر رفته و به سبد دارایی‌ها رسوخ کند.

واکنش شاخص‌ها به پالس‌های خبری

یکی از بازار‌هایی که به‌شدت از این ماجرا تاثیر منفی گرفت، بورس تهران بود. معمولا در شرایط جنگی، همه بورس‌های جهان، در قوانین خود، اجازه‌هایی مبنی بر تعطیلی موقت یا تغییر در برخی معادلات و ساختار‌های بازار را دارند. در ایران هم براساس ماده ۳۲ قانون بازار اوراق بهادار (مصوب ۱۳۸۴)، سازمان بورس مجاز است با تشخیص شرایط اضطراری، دستور تعطیلی یا توقف انجام معاملات هر یک از بورس‌ها را حداکثر به مدت سه‌روز کاری صادر کند. در صورت تداوم شرایط اضطراری، مدت مزبور با تصویب شورا قابل تمدید خواهد بود. تعطیلی بورس در زمان جنگ عادی است.

برای مثال، در مارس ۲۰۲۲ و همزمان با حمله روسیه به اوکراین، به مدت چهار هفته بورس مسکو تعطیل شد. با وجود اینکه روسیه حمله کننده بود، برای حفاظت از منافع سهامداران، این تعطیلی‌ها در بورس مسکو اعمال شد.

حال در شرایط حساس کنونی، تعطیلی کامل بازار سهام ایران مطالبه جدی سهامداران است تا چشم انداز آتی کمی مشخص‌تر باشد. طبیعتا بازگشایی بازار در شرایط کنونی، مقارن با صفوف فروش طویل در کلیت بازار خواهد شد.

در همین خصوص، عصر شنبه نیز جلسه‌ای در سازمان بورس برگزار شد و خروجی جلسه، به تعطیلی معاملات بورس تهران در روز یکشنبه حکم داد. رئیس سازمان بورس در این خصوص گفت: در شرایط کنونی، سه راه پیش روی سازمان بورس قرار داشت. اولین مورد، ادامه روند قبلی بازار بود؛ دومین موضوع، محدودیت در دامنه نوسان بود و مورد آخر نیز تعطیلی بازار بود که تصمیم نهایی بر تعطیلی معاملات بورس تهران در روز یکشنبه تاکید داشت.

ارز: پیش‌قراول انتظارات تورمی

بازار ارز نیز اما از نخستین سنسورهای حساس واکنش به نااطمینانی‌های سیاسی است. به گزارش اقتصاد ۲۴، افزایش تدریجی نرخ دلار در بازار آزاد، رشد شکاف با نرخ رسمی و حرکت هم‌جهت ارز‌های منطقه‌ای، همگی در بستری از شایعات و اخبار غیررسمی شکل می‌گیرند. این واکنش سریع از جایگاه ارز به‌عنوان دارایی ضدریسک در اقتصاد ایران نشأت می‌گیرد؛ پدیده‌ای که در دوره‌های مشابه به‌صورت هجوم به صرافی‌ها و نوسانات شدید قیمتی تبلور می‌یابد.

قیمت دلار روز یکشنبه در کانال ۹۵ هزار تومانی بازگشایی شد و نسبت به آخرین معامله روز پنجشنبه ۲۲ خرداد رشد بیش از ۱۱ هزار تومانی داشت. قیمت دلار متاثر از شروع درگیری میان ایران و رژیم صهیونیستی با رشد شارپی همراه شده است.

بیشتر بخوانید: زلزله مالی پس از حمله اسرائیل به ایران و چشم‌انداز آینده بازارها/ واژگونی منحنی بازدهی: فانوس قرمز رکود جهانی!

تأثیر این نوسانات ارزی نیز بر بورس فوری و دوگانه است:
از سویی افزایش نرخ ارز می‌تواند ارزش جایگزینی دارایی‌ها را تقویت کند، ولی از سوی دیگر، همراه شدن آن با برچسب «نااطمینانی سیاسی» محرک خروج سرمایه از سهام می‌شود. تداوم شکاف نرخ رسمی و غیررسمی، تحلیل‌پذیری بازار را مختل کرده و قیمت‌گذاری صنایع صادراتی را با چالش مواجه می‌سازد. در این شرایط، بازار ارز به‌عنوان نبض روانی اقتصاد عمل می‌کند؛ هرگونه تغییر در سطح تنش‌ها بلافاصله در نرخ‌ها منعکس می‌شود.

طلا یک اکسیر امنیت در آشوب

همزمانی رشد قیمت جهانی اونس طلا و افزایش نرخ ارز در بازار داخلی، طلا را به دارایی دووجهی تبدیل کرده است. جهش بهای سکه در بازار فیزیکی و رشد تقاضا برای طلای آب‌شده، نشان‌دهنده مهاجرت سرمایه‌های خرد به این فلز است. این روند در بازار سرمایه نیز بازتاب یافته؛ افزایش حجم معاملات و رشد قیمت واحد‌های صندوق‌های طلای بورسی، مؤید تغییر جهت نقدینگی از سهام به این دارایی است.

به گزارش اقتصاد ۲۴، نکته کلیدی در این تحول، غلبه ترس بر تحلیل‌های عقلایی است. جذابیت طلا نه از عملکرد بنیادی، که از ضعف ابزار‌های پوشش ریسک در بازار داخلی و نااطمینانی‌های جهانی نشأت می‌گیرد. در فضایی که سایه درگیری‌های ژئوپلیتیکی سنگینی می‌کند، فلز زرد همچنان به‌عنوان سپر محافظ دارایی‌ها عمل می‌کند، حتی اگر این ارزش گذاری ریشه در انتظارات منفی داشته باشد.

سکوت نهادها: خلأ مرجعیت در طوفان

غیبت نهاد‌های سیاست‌گذار در اوج نوسانات، به عاملی تشدیدکننده بی‌اعتمادی تبدیل شده است. چنان چه سازمان بورس با عدم انتشار موضع شفاف درباره سازوکار‌های حمایتی و بانک مرکزی با سکوت در برابر التهابات ارزی، فضایی از بلاتکلیفی را دامن زده‌اند. این سکوت فعالانه، سرمایه‌گذاران را ناچار به اتکا به گمانه‌زنی‌های شخصی ساخته است.

بی‌عملی نهاد‌های نظارتی دو پیامد ملموس دارد: نخست، تشدید مهاجرت نقدینگی به بازار‌های موازی مانند ارز و طلا؛ دوم، کاهش توان تحلیل‌پذیری بازار به دلیل فقدان چارچوب‌های راهبردی. در شرایطی که دیگر بازار‌ها واکنش‌های هیجانی را تجربه می‌کنند، بورس با چالشی دوگانه مواجه است: ریسک‌های بیرونی و خلأ مدیریت انتظارات. آنچه بیش از هر چیز ضروری می‌نماید، نه مداخله مستقیم، که اطمینان‌بخشی شفاف و هماهنگی سیاستی است.

تشریح امواج شوک انرژی در میدان نبرد مالی جهانی

از سوی دیگر به گزارش اقتصاد ۲۴، صاعقه حملات متقابل اسرائیل و ایران، کوره بازار‌های انرژی جهانی را نیز برافروخت. جهش ۱۰ درصدی بهای نفت برنت به مرز ۷۵ دلار در هر بشکه، زنگ هشدار اختلال در زنجیره تأمین را به صدا درآورد.

بیشتر بخوانید: بستن تنگه هرمز؛ بحران در بازار انرژی جهان و صف آرایی کشورهای منطقه برابر ایران/ چرا این تهدید در شرایط فعلی خطرناک‌تر از همیشه است؟

این شوک قیمتی، خاطره بحران اوکراین را زنده کرد و تهدید تورمی جدیدی را برای اقتصاد جهانی رقم زد. تأثیرات این موج از بنزین آغاز می‌شود، اما به‌سرعت به دامان کشاورزی، حمل‌ونقل و تولید صنعتی گسترش می‌یابد. هر ۱۰ دلار صعود نفت، ۷ پنی به هزینه هر لیتر سوخت می‌افزاید و تورم مواد غذایی را شعله‌ور می‌کند.

گسل‌های انرژی: تشریح زنجیره شوک

در این میان باید توجه داشت که رقابت تسلیحاتی در خاورمیانه، تنگه هرمز را به کانون تهدید تبدیل کرده است.
این شریان حیاتی که ۲۰ درصد نفت جهانی را میزبانی می‌کند، با تهدید ایران به اختلال، قیمت‌ها را به مدار صعودی پرتاب کرده است. تحلیل‌گران هشدار می‌دهند: بسته شدن این آب‌راه، بشکه نفت را به مرز ۱۰۰ دلار می‌رساند و تورم کشور‌های توسعه‌یافته را ۱ درصد افزایش می‌دهد. بانک‌های مرکزی در تنگنای دشوار افزایش نرخ بهره گرفتار خواهند شد.

گاز یک بمب ساعتی پنهان

هم چنین به گزارش اقتصاد ۲۴، همزمان با صعود نفت، قیمت گاز جهانی نیز اوج گرفته است. اما تفاوت کلیدی در مکانیسم انتقال شوک نهفته، مقررات محدودکننده و سقف‌های قیمتی در بسیاری کشورها، تأثیر این افزایش را به تأخیر می‌اندازد یا مهار می‌کند.

بااین‌حال، صنایع انرژی‌بر اروپا که هنوز از شوک ۲۰۲۲ بهبود نیافته‌اند، پس از این تنش، در خط مقدم آسیب‌پذیری قرار دارند.

اثرات دومینویی از پمپ بنزین تا سفره غذایی

موج شوک انرژی، زنجیره ارزش جهانی را درمی‌نوردد و افزایش هزینه سوخت ماشین‌آلات کشاورزی، حمل‌ونقل و فرآوری مواد غذایی، قیمت نهایی محصولات را تا ۱۵ درصد بالا می‌برد. صنایع تولیدی با دو بحران مواجه‌اند: هزینه‌های عملیاتی صعودی و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان. این چرخه معیوب، بازیابی اقتصاد جهانی را تهدید می‌کند.

سناریو‌های آینده و دو راهی آشوب یا ثبات

در صورت گسترش درگیری به پایگاه‌های آمریکایی یا زیرساخت‌های انرژی، قیمت نفت از سد ۱۰۰ دلار عبور خواهد کرد. بانک‌های مرکزی مجبور به تداوم سیاست‌های انقباضی می‌شوند، رشد جهانی متوقف شده و بورس‌ها سقوط آزاد را تجربه می‌کنند. فرار سرمایه به پناهگاه‌های امن (دلار، طلا، فرانک سوئیس) تشدید می‌شود و بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله آمریکا به زیر ۴ درصد سقوط می‌کند.

سناریوی سبز: آتش‌بس موقت

واکنش محدود ایران و میانجی‌گری بین‌المللی می‌تواند بازار‌ها را آرام کند. قیمت نفت به سطح ۷۰-۶۵ دلار بازگشته و طلا بخشی از سود‌های اخیر را اصلاح می‌کند اما اثر روانی این درگیری، حساسیت بازار به اخبار خاورمیانه را برای ماه‌ها در سطح بحرانی نگه می‌دارد و ریسک ژئوپلیتیک به عامل دائمی بی‌ثباتی تبدیل می‌شود.

معادله اوپک: محاسبات استراتژیک

عربستان سعودی و تولیدکنندگان اوپک‌پلاس در دوراهی خطرناکی گرفتارند: افزایش تولید برای مهار قیمت‌ها، ممکن است آنان را حامی غیرمستقیم اسرائیل جلوه دهد. رابرت مک‌نالی از «راپیدان انرژی» تأکید می کند: آنها ترجیح می‌دهند در سایه بمانند تا طوفان بگذرد. این انفعال، بازار را در آستانه تصمیمات شورای همکاری ذخایر اضطراری (IEA) قرار می دهد.

بیشتر بخوانید: خواب را از چشمان اسرائیل می‌گیریم/ پدافند روس‌ها هیچ کاری برای ما نکرد/ ضرورت پرده‌برداری از خندق اطلاعاتی در زمان مناسب

چنان چه فاتح بیرول، مدیر IEA، با اعلام آمادگی برای آزادسازی ذخایر، به بازار اطمینان خاطر داد. اما اوپک این اقدام را القای ترس غیرضروری خواند. محاسبات پیچیده است: استفاده از ذخایر، قیمت‌ها را موقتاً مهار، اما ثبات بلندمدت بازار را تهدید می‌کند.

از سوی دیگر نیز برخلاف بحران ۲۰۲۲، امروز ظرفیت مازاد تولید در عربستان (۲ میلیون بشکه/روز)، برزیل و گویان وجود دارد. اما این کشور‌ها تا مشاهده اختلال فیزیکی در تنگه هرمز، تمایلی به افزایش عرضه نشان نمی‌دهند. محافظه‌کاری استراتژیک تولیدکنندگان، بازار را در وضعیت انتظار نگه داشته است.

اوج ۳۴۱۶ دلاری طلای زرد در آتش جنگ

اما همزمان با شدت گرفتن تنش‌ها در خاورمیانه، این فلز گرانبها به پناهگاه نخست سرمایه‌گذاران تبدیل شده و صعود ۲۳ درصدی صندوق‌های ETF طلا، نشان‌دهنده مهاجرت نقدینگی از بورس‌های پرنوسان است. این رکوردشکنی تنها زمانی رخ می‌دهد که بازار‌ها سناریوی فاجعه را پیش‌بینی کنند.

وضعیت بورس‌های جهانی و سقوط در خط مقدم

به گزارش اقتصاد ۲۴، شاخص‌های سهام آمریکا ۱.۵ درصد، اروپا ۱ درصد و آسیا بیش از ۱ درصد نیز همزمان با تشدید تنش میان ایران و اسرائیل ریزش کردند. این هم‌زمانی نادر، بیانگر حساسیت سیستمیک بازار‌ها به تنش احتمالی هرمز است. صنایع حمل‌ونقل هوایی و خودرویی با زیان ۵-۷ درصدی پیشتاز سقوط بودند.

اوراق قرضه و موج فرار به امنیت

بازده اوراق ۱۰ساله خزانه آمریکا به ۴.۳۱ درصد (پایین‌ترین سطح یک‌ماهه) سقوط کرد. این پدیده سه پیام دارد: پیش‌بینی رشد اقتصادی ضعیف‌تر، افزایش تقاضا برای دارایی‌های بدون ریسک و انتظار برای توقف افزایش نرخ بهره.

اقتصاد جهانی بر لبه پرتگاه

اما با توجه به بحران کنونی، آزمون استرس بی‌سابقه‌ای برای معماری مالی جهانی است. دو سناریو پیش روست:
۱) فروکش سریع: قیمت نفت تا ۷۰ دلار بازگشته، اما حساسیت بازار به خاورمیانه برای همیشه تغییر می‌کند.
۲) تشدید درگیری: صعود نفت به ۱۰۰+ دلار، تورم دو رقمی در اقتصاد‌های آسیب‌پذیر و به تعویق افتادن کاهش نرخ بهره تا ۲۰۲۵

کلید این معما در دستان سه بازیگر است:
- ایران (میزان واکنش نظامی)
- عربستان (تصمیمات اوپک)
- IEA (زمان آزادسازی ذخایر)

تا تعیین تکلیف این مثلث قدرت، بازار‌های جهانی در وضعیت آماده‌باش باقی خواهند ماند. هشدار تحلیلگران محقق شده است: ژئوپلیتیک، اکنون متغیر مسلط معادلات مالی جهانی است.