یارانه‌ای که به سفره مردم نرسید؛

تورم مواد غذایی با وجود تخصیص ارز ترجیحی

هم‌زمان با تخصیص ارز به خوراک «دام و طیور»، به واردات مستقیم «گوشت قرمز»، «گوشت مرغ» و «تخم‌مرغ» نیز ارز ترجیحی تخصیص داده شده است. با این حال، نرخ تورم نقطه‌ای گوشت قرمز ۴۱ درصد و گوشت مرغ ۵۶ درصد اعلام شده است.

کد خبر: ۳۳۷۹۴۶

تاریخ: ۲۲ آبان ۱۴۰۴ - ۱۱:۲۰

اقتصاد۲۴- به تازگی جزئیات تخصیص ارز ترجیحی به تفکیک انواع کالا‌ها و شرکت‌های متقاضی تا پایان مهرماه سال جاری منتشر شده است. بر این اساس، از ابتدای سال تا پایان مهرماه سال ۱۴۰۴ در مجموع ۵‌میلیارد و ۷۷۴‌میلیون دلار ارز ترجیحی به وزارت جهاد کشاورزی برای نهاده‌های غذایی و کشاورزی تخصیص داده شده. همچنین یک‌میلیارد و ۶۹۷‌میلیون دلار ارز ترجیحی به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای دارو، تجهیزات پزشکی و واکسن‌ها اختصاص یافته است.

در این بازه زمانی حدود ۱۰۹۳ شرکت متقاضی ارز ترجیحی بوده‌اند که در این میان شرکت کشت و صنعت مدلل ماهیدشت بیشترین ارز ترجیحی را دریافت کرده و حدود ۷.۶درصد از سفارشات پذیرفته شده مربوط به این شرکت بوده است. همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد که شش شرکت زیرمجموعه گروه صنعتی مدلل در میان شرکت‌های با بیشترین دریافت ارز بوده و در مجموع حدود ۱۹ درصد از ارز ترجیحی تخصیص یافته را دریافت کرده‌اند. موضوعی که حاکی از تمرکز بالای تخصیص منابع ارزی در میان تعداد محدودی از شرکت‌ها است.

سیاست تخصیص ارز ترجیحی نخستین بار در بهار سال ۱۳۹۷ با هدف مهار افزایش قیمت کالا‌های ضروری، جبران کاهش قدرت خرید مردم و حمایت از اقشار متوسط و کم‌درآمد اجرا شد. مکانیسم اجرایی این سیاست به این صورت است که دولت به شرکت‌های غذایی، دارویی و کشاورزی با نرخی ثابت و پایین‌تر از نرخ بازار آزاد، ارز تخصیص می‌دهد تا هزینه مواد اولیه تولید کالا‌های اساسی و ضروری مردم کمتر شود و از این طریق افزایش قیمت‌ها در گروه کالا‌های اساسی و دارویی کنترل شود. از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ ارز ترجیحی با نرخ ۴۲۰۰ تومانی تخصیص پیدا کرد؛ با این حال این سیاست به دلیل هزینه‌های بالایی که بر دوش بودجه دولت گذاشته بود متوقف شد. دلیل این هزینه‌های بالا بیشتر شدن شکاف میان نرخ ارز ترجیحی و قیمت ارز در بازار آزاد بوده است. با این حال پس از مدتی تخصیص ارز ترجیحی با نرخ بالاتر ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی از سر گرفته شد.

چقدر ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۴ تأمین شد؟

بانک مرکزی به تازگی جزئیات تخصیص ارز ترجیحی را منتشر کرده است. بر این اساس، از ابتدای سال جاری تا انتهای مهرماه بالغ بر ۷‌میلیارد و ۴۷۱‌میلیون دلار ارز ترجیحی تخصیص داده شده است. در این میان، ۷۷.۲ درصد از مجموع ارز ترجیحی به شرکت‌های تحت نظر وزارت جهاد کشاورزی تخصیص یافته که معادل ۵‌میلیارد و ۷۷۴‌میلیون دلار است. همچنین ۲۲.۴ درصد از آن به شرکت‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تخصیص یافته که بالغ بر یک‌میلیارد و ۴۷۱‌میلیون دلار است.

بیشتر بخوانید: چرا قیمت دلار دوباره افزایشی شد؟/ دلار تا پایان سال ۱۲۵ هزار تومان می‌شود

روز گذشته بانک مرکزی آخرین آمار‌های تامین ارز را اعلام کرد. تا تاریخ ۲۱ آبان‌ماه سال ۱۴۰۴، در مجموع ۳۶‌میلیارد ارز تامین شده است که از این مقدار، ۹‌میلیارد و ۴۰۷‌میلیون دلار آن مربوط به کالا‌های اساسی و دارو است. اما جزئیات کالا‌ها و شرکت‌هایی که در این بازه ارز ترجیحی دریافت کرده‌اند اعلام نشده است.

یارانه‌ای که به سفره مردم نرسید

در میان کالاها، ذرت بیشترین ارز ترجیحی را دریافت کرده است. ذرت یکی از غلات‌های اصلی جهان محسوب می‌شود که نقش کلیدی در امنیت غذایی دارد. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. ذرت در ایران در تولید مواد غذایی و سوخت زیستی کاربرد دارد. اما مهم‌ترین کاربرد ذرت به عنوان غذای دام و طیور است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود ۷۰ درصد از ذرت وارداتی کشور در واحد‌های پرورش دام، مرغداری‌ها و کارخانجات خوراک دام مصرف می‌شود. افزون بر این کنجاله سویا نیز یکی دیگر از منابع غذایی دام و طیور محسوب می‌شود و در میان کالا‌های با بیشترین دریافت ارز ترجیحی قرار دارد.

از ابتدای سال جاری تا انتهای مهرماه، یک‌میلیارد و ۸۶۲‌میلیون دلار ارز به ذرت و ۸۰۰‌میلیون دلار ارز به کنجاله سویا تخصیص داده شده است. هدف اصلی تخصیص ارز به این گروه کالایی کنترل قیمت گوشت دام و طیور، تخم‌مرغ و لبنیات است. افزون بر این به واردات مستقیم این گروه موادغذایی نیز ارز تخصیص داده شده است. ۱۷۴‌میلیون دلار به واردات گوشت قرمز، ۱۴‌میلیون دلار به واردات تخم‌مرغ و حدود ۲‌میلیون دلار به واردات گوشت مرغ ارز تخصیص داده شده است. به عبارتی هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم بر نهاده‌های تولید یا به عبارتی خوراک دام ارز ترجیحی داده شده است.

با این حال بررسی آمار‌های تورمی در مهرماه نشان می‌دهد که مرغ ماشینی ۵۵.۸ و گوشت گاو ۴۱.۳ درصد افزایش قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل داشته‌اند. افزون بر این در گروه لبنیات، کره پاستوریزه ۷۵ درصد، خامه ۶۸ درصد و ماست ۶۶ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. تخم‌مرغ نیز با تورم نقطه‌ای ۳۲ درصدی در این بازه زمانی مواجه بوده است. دانه‌های روغنی تا پایان مهرماه یک‌میلیارد و ۲۰۲‌میلیون دلار ارز ترجیحی دریافت کرده‌اند، انواع روغن خام، نباتی و پالم نیز ۶۶۸‌میلیون دلار ارز ترجیحی گرفته‌اند. با این حال روغن نباتی ۵۴.۴ درصد افزایش قیمت و روغن مایع ۴۶.۸ درصد تورم نقطه‌ای در مهرماه سال جاری ثبت کرده‌اند.

بیشتر بخوانید:  مدنی‌زاده از ارز تک نرخی می‌گوید، اما بانک مرکزی مسیر دیگری می‌رود/ بازی چندنرخی‌ها در اقتصاد ایران

طبق آمار‌های بانک مرکزی در سال جاری برای واردات برنج نیز ۵۲۰‌میلیون دلار ارز تخصیص داده شده، با این حال افزایش قیمت برنج خارجی در بازه‌ی یک‌ساله معادل ۶۱.۶ درصد بوده است؛ بنابراین با وجود تخصیص ارز به صورت مستقیم و غیرمستقیم، تورم این گروه از موادغذایی قابل‌توجه بوده است. به همین دلیل کارشناسان عقیده دارند که ارز ترجیحی در کنترل افزایش قیمت موادغذایی چندان موثر نبوده است. تخصیص ارز با نرخی پایین‌تر از قیمت بازار آزاد یک رانت ارزی برای تولیدکننده، مصرف‌کننده یا واسطه‌ها ایجاد خواهد کرد. با این حال با توجه آمار‌های تورم مواد غذایی برای مصرف‌کنندگان می‌توان نتیجه گرفت که سود ناشی از این رانت به مصرف‌کننده نهایی نرسیده است. مطالعات سازمان برنامه‌و‌بودجه نشان می‌دهد که تنها ۳۰ درصد از اثر یارانه ارزی به مصرف‌کننده نهایی رسیده است؛ بنابراین ۷۰ درصد از سود یارانه ارزی به واردکنندگان و واسطه‌ها رسیده است.

دریافت‌کنندگان بزرگ ارز ترجیحی

بانک مرکزی لیستی از ۱۰۹۳ شرکت دریافت کننده ارز ترجیحی در بازه زمانی فروردین ماه تا مهرماه ۱۴۰۴ منتشر کرده است.

بر این اساس، شرکت کشت و صنعت مدلل ماهیدشت بیشترین ارز ترجیحی را دریافت کرده که بالغ بر ۵۷۱‌میلیون دلار بوده است. پس از آن آوا تجارت صبا بیشترین دریافت ارز را داشته و حدود ۳۹۶‌میلیون دلار ارز به این شرکت تخصیص داده شده است.

این دو شرکت زیرمجموعه گروه صنعتی مدلل هستند. علاوه بر این شرکت‌ها، سایر شرکت‌های زیرمجموعه این گروه نیز در میان شرکت‌های با بیشترین دریافت ارز ترجیحی قرار دارند. در مجموع حدود ۱۹ درصد از کل ارز ترجیحی به شش زیرمجموعه‌ی این گروه تخصیص داده شده که حاکی از تمرکز منابع ارز ترجیحی در میان تعداد محدودی از شرکت‌ها است. همچنین دو شرکت گسترش بازرگانی دارو درمان پارس با ۱۷۵۲ دلار و تچرا فارمد با ۱۴۵۴ دلار کمترین ارز ترجیحی را دریافت کرده‌اند و در انتهای لیست قرار دارند.