اقتصاد۲۴ گزارش می‌دهد؛

عاشیق محمدحسین دهقان کیست؟/ نگاهی به مسیر هنری و تاثیر او بر موسیقی نواحی ایران

عاشیق محمدحسین دهقان، استاد برجسته موسیقی عاشیقی آذربایجان، با نغمه‌ها و اجرای ساز «قوپوز»، موسیقی نواحی ایران را جاودانه کرد. زندگی و آثار او نه تنها در ایران، بل‌که در سطح بین‌المللی شناخته شده است و میراثش الگویی برای حفظ و انتقال موسیقی سنتی به نسل‌های آینده به‌شمار می‌رود.

کد خبر: ۳۳۹۶۶۸

تاریخ: ۰۲ آذر ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۹

اقتصاد۲۴- عاشیق محمدحسین دهقان، هنرمند برجسته موسیقی سنتی آذربایجان، هنگامی‌که خبر درگذشت او منتشر شد، جامعه هنری و دوستداران موسیقی نواحی ایران را دچار اندوه عمیق کرد. دهقان با سال‌ها فعالیت هنری، میراثی گران‌بها از نغمه‌های عاشیقی و اجرای ساز «قوپوز» برای آیندگان بر جای گذاشت. زندگی و هنر او نه تنها در ایران، بل‌که در سطح بین‌المللی شناخته شده بود.

تولد و آغاز مسیر هنری عاشیق محمدحسین دهقان

محمدحسین دهقان در سال ۱۳۱۳ در روستای ایگدیر، از توابع بخش بکشلوچای شهرستان ارومیه چشم به جهان گشود. او از همان سال‌های کودکی علاقه‌ای عمیق به موسیقی نشان داد و هنگامی‌که تنها ۱۲ یا ۱۳ سال داشت، نخستین نغمه‌های عاشیقی را آغاز کرد. شور و اشتیاقی که در اجرای ساز «قوپوز» داشت، به سرعت دل مردم محل و اطرافیانش را تسخیر کرد و باعث شد نغمه‌های او در دل جمعیت ماندگار شود.

دهقان در آن سن کم، نه تنها ساز را می‌آموخت، بل‌که سعی می‌کرد هر قطعه موسیقی را با احساس و درکی عمیق از فرهنگ و تاریخ عاشیقی اجرا کند. استادان محلی او را با دقت زیر نظر داشتند و بر پیشرفت مهارتش نظارت می‌کردند. این آغاز، برای او نقطه عطفی بود و مسیر زندگی هنری‌اش را شکل داد؛ نشانه‌ای بود از استعدادی که نه فقط در نوازندگی، بل‌که در درک عمیق موسیقی سنتی و انتقال آن به مخاطب، متفاوت و ویژه بود.

در همین سال‌ها، دهقان با گوش دادن به استادان پیشین و تجربه کردن نغمه‌ها، توانست سبک شخصی خود را شکل دهد و تفاوت اجراهایش با دیگر عاشیق‌ها برای همگان ملموس شود. اشتیاق و پشتکار او باعث شد موسیقی عاشیقی، در دل مردم روستا و اطرافیان او، همچون جریانی زنده و پویا جریان یابد.

جایگاه هنری و سبک منحصر‌به‌فرد عاشیق محمدحسین دهقان

دهقان به عنوان یکی از اساتید برجسته مکتب ارومیه شناخته می‌شد و اجرای او سبک خاص و منحصر به فردی داشت که تفاوتش با دیگر عاشیق‌ها به وضوح قابل لمس بود. او در اجراهایش مجموعه‌ای از مقام‌های عرفانی و اجتماعی عاشیقی را ارائه می‌کرد و هر قطعه موسیقی، پیام‌هایی عمیق از فرهنگ و زندگی مردم منطقه را با خود داشت. اجراهای دهقان فراتر از سرگرمی بودند؛ آن‌ها فرصتی برای مخاطب فراهم می‌کردند تا با نغمه‌ها و اشعار عاشیقی، با احساسات و دیدگاه‌های مردم نواحی آشنا شود.

شاگردان دهقان، از جمله عاشیق بولود ساعد و علی کریمی، سال‌ها زیر نظر او به فراگیری هنر عاشیقی پرداختند و نه تنها تکنیک‌ها و نغمه‌ها، بل‌که روح و فلسفه اجرای این هنر را نیز از استاد خود آموختند. این انتقال دانش باعث شد هنر عاشیقی به نسل‌های بعد منتقل شود و تأثیر دهقان بر موسیقی نواحی ایران تا امروز ادامه پیدا کند. شاگردانش با هر اجرا و آموزش، میراث استاد خود را زنده نگه داشتند و نشان دادند که سبک و دیدگاه او فراتر از زمان و مکان، الهام‌بخش است.

ابزار و میراث موسیقایی عاشیق محمدحسین دهقان

ساز اصلی که دهقان با آن شناخته شد، «قوپوز» بود؛ سازی سنتی و اصیل با هفت سیم، ۱۴ پرده و ۷۲ مقام که پایه و اساس اجرای موسیقی عاشیقی را شکل می‌داد. این ساز برای دهقان نه فقط ابزاری برای نواختن بود، بل‌که وسیله‌ای برای بیان احساسات، روایت داستان‌ها و انتقال فرهنگ عاشیقی به شنوندگان به‌شمار می‌آمد.

بیشتر بخوانید: جمشید شمیرانی کیست؟/ صدای ماندگار تنبک ایرانی در دنیا

دهقان با قوپوز، بسیاری از داستان‌های کهن عاشیقی مانند «غلام حیدر»، «سیدی» و «احمد» را با صدایی رسا و پرهیجان روایت می‌کرد. اجرای او بیش‌تر از یک نواختن ساده بود؛ هر حرکت و هر نت موسیقی همراه با دقتی عمیق به جزئیات و تلاش برای انتقال حس و پیام داستان بود. شنونده در هر لحظه احساس می‌کرد که با تاریخ و فرهنگ مردم منطقه روبه‌روست و بخشی از زندگی آن‌ها را تجربه می‌کند.

افزون‌بر روایت داستان‌ها، دهقان اشعاری در قالب‌های دیوان، تجنیس، قوشما و غزل سرود و با ترکیب شعر و موسیقی، فضایی فراهم می‌کرد که شنونده با روح و فلسفه عاشیقی آشنا شود.

فعالیت‌های بین‌المللی و افتخارات عاشیق محمدحسین دهقان

دهقان در طول زندگی هنری خود، حضور گسترده‌ای در عرصه‌های بین‌المللی داشت و نه تنها در ایران، بل‌که در بیش از بیست کشور مختلف در جشنواره‌ها و همایش‌های موسیقی شرکت کرد. اجراهای او در این رویدادها، موسیقی عاشیقی ایران را به مخاطبان جهانی معرفی کرد و باعث شد مردم و هنرمندان سراسر دنیا با نغمه‌ها، مقام‌ها و سبک منحصر به فرد عاشیقی آشنا شوند.

افزون‌بر حضور در جشنواره‌ها، مستندهایی درباره زندگی و هنر دهقان تولید شد که مسیر هنری او و میراث فرهنگی عاشیقی را به تصویر کشیدند. این مستندها برای علاقه‌مندان موسیقی و پژوهشگران، منبعی ارزشمند فراهم کردند تا با جزئیات سبک، نغمه‌ها و داستان‌هایی که دهقان روایت می‌کرد، آشنا شوند. همچنین این آثار تصویری، امکان درک بهتر از فلسفه و روح عاشیقی را فراهم کردند و نشان دادند که هنر او تنها سرگرمی نیست، بل‌که پلی است میان گذشته و امروز موسیقی نواحی ایران.

دهقان با هر اجرا و هر حضور بین‌المللی، نه تنها موسیقی خود را ارائه می‌کرد، بل‌که پیام فرهنگی و اجتماعی عاشیقی را به مخاطبان منتقل می‌کرد و اهمیت حفظ این هنر اصیل را یادآوری می‌کرد. تلاش‌های او باعث شد میراث عاشیقی زنده بماند و نسل‌های آینده بتوانند از آن الهام بگیرند و ادامه دهند.

پایان زندگی عاشیق محمدحسین دهقان

اول آذر ۱۴۰۴، عاشیق محمدحسین دهقان چشم از جهان فروبست و خبر درگذشت او جامعه موسیقی عاشیقی ایران را در غمی عمیق فرو برد. هنرمندی که سال‌ها با شور و احساس خود، موسیقی عاشیقی را در دل مردم زنده نگه داشته بود، حالا دیگر در کنار ما نبود.

پس از انتشار خبر، «خانه موسیقی ایران» با صدایی پر از احترام و تأثر پیامی منتشر کرد: «درگذشت این هنرمند را به خانواده ایشان و جامعه موسیقی تسلیت می‌گوییم». این پیام نه تنها نشانه احترام به مقام هنری او بود، بل‌که اهمیت حضور دهقان در حفظ و ترویج موسیقی نواحی و سنتی ایران را نیز آشکار ساخت.

شاگردان، همکاران و دوستداران موسیقی عاشیقی، هنگامی‌که خبر درگذشت او را شنیدند، با اندوه و یادآوری خاطرات لحظه‌های مشترک با استاد خود روبه‌رو شدند. بسیاری از آن‌ها، در مراسم یادبود و اجراهای ویژه، نغمه‌ها و اشعاری که دهقان سال‌ها آن‌ها را روایت کرده بود، بازخوانی کردند تا میراث او همچنان زنده بماند.

دهقان نه تنها یک هنرمند بود، بل‌که نماد عشق، تعهد و کوشش برای حفظ یک هنر اصیل بود. زندگی و آثار او یادآور این حقیقت است که موسیقی عاشیقی، بیش از آنکه سرگرمی باشد، بخشی از فرهنگ و تاریخ مردم منطقه است. میراث او با هر نغمه و هر اجرایی که شاگردان و علاقه‌مندانش بازخوانی می‌کنند، همچنان جاری خواهد ماند و الهام‌بخش نسل‌های آینده خواهد بود.

میراث فرهنگی و هنری محمدحسین دهقان

موسیقی عاشیقی بخش مهمی از هویت فرهنگی آذربایجان ایران را شکل می‌دهد و زندگی عاشیق محمدحسین دهقان فرصتی فراهم می‌آورد تا نسل‌های جدید با این هنر اصیل و ریشه‌دار آشنا شوند. هر نغمه و هر اجرای او نه تنها یادآور سنت‌ها و ارزش‌های موسیقی عاشیقی بود، بل‌که پیوندی میان گذشته و امروز مردم منطقه ایجاد می‌کرد.

افزون‌بر اجرای آثار و روایت داستان‌ها، دهقان در تربیت شاگردان و انتقال دانش عاشیقی کوشش بسیاری کرد. شاگردان او نه تنها تکنیک و مهارت نوازندگی را آموختند، بل‌که روح و فلسفه اجرای موسیقی عاشیقی را نیز دریافتند. این تلاش‌ها سبب شده که هر مقاله، یادداشت یا پژوهشی درباره او، همواره برای مخاطبان جذاب و آموزنده باقی بماند و ارزش فرهنگی و تاریخی این هنر زنده نگه داشته شود.

میراث محمدحسین دهقان تنها محدود به اجرا‌های او نیست؛ بل‌که مجموعه‌ای از نغمه‌ها، سبک اجرا و آموزش شاگردانش، این میراث را زنده نگه داشته است. آثار او، پلی میان گذشته و حال موسیقی نواحی ایران ایجاد کرده و موجب شده علاقه‌مندان موسیقی سنتی با هنرمندانی آشنا شوند که عشق و تعهد خود را به فرهنگ و هنر نشان داده‌اند. هنر و زندگی او، الگوییست برای کسانی که می‌خواهند موسیقی سنتی را بیاموزند، حفظ کنند و به نسل‌های آینده منتقل کنند.

میراث محمدحسین دهقان تنها محدود به اجراهای او نیست؛ بل‌که شامل مجموعه‌ای از نغمه‌ها، سبک منحصر به فرد اجرای موسیقی و آموزش شاگردانش نیز می‌شود که این میراث را زنده نگه داشته‌اند. هر قطعه‌ای که دهقان نواخته یا روایت کرده، پلی میان گذشته و حال موسیقی نواحی ایران ایجاد کرده و به علاقه‌مندان موسیقی سنتی این امکان را می‌دهد تا با هنرمندانی آشنا شوند که عشق، تعهد و کوشش خود را برای حفظ فرهنگ و هنر نشان داده‌اند.

آثار و فعالیت‌های دهقان به گونه‌ایست که الهام‌بخش نسل‌های جدید شده و الگویی برای کسانی فراهم آورده که می‌خواهند موسیقی سنتی را بیاموزند، آن را حفظ کنند و به نسل‌های آینده منتقل نمایند. سبک منحصر به فرد او، تلفیقی از دقت فنی، شور و احساس و درک عمیق از فرهنگ عاشیقی بود که باعث شده اجرای او همچنان برای شنوندگان جذاب و آموزنده باقی بماند. بدین ترتیب، میراث او نه تنها در قالب نغمه‌ها و اشعار، بل‌که در روح و فلسفه موسیقی عاشیقی نیز زنده است و تا سال‌های طولانی، نسل‌های بعدی را با هنر عاشیقی ایران روبه‌رو خواهد کرد.