۵ دلیل کاهش قدرت وام‌دهی بانک‌ها؛

نسبت تسهیلات به سپرده باز هم کاهش یافت

نسبت تسهیلات به سپرده در پایان آذرماه سال 98 به 78.5 درصد رسیده است که به گفته یک اقتصاددان افزایش معوقات بانکی، خرید اوراق مالی دولت، پرداخت خلق پول جدید بانک‌ها به سود سپرده به جای اعطای تسهیلات، تبدیل شدن تسهیلات معوق به اموال تملیکی و سرمایه‌گذاری بانک‌ها در دارایی‌های ثابت از جمله دلایل کاهش نسبت تسهیلات به سپرده است.

کد خبر: ۶۳۸۵۲

تاریخ: ۰۲ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۵

اقتصاد۲۴- نسبت تسهیلات به سپرده یکی از مولفه‌های مهم در ارزیابی قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها، سیاست‌های اعتباری بانک‌ها، وضعیت دارایی‌ بانک‌ها و نحوه مدیریت منابع بانکی را نشان می‌دهد.

از سال 92 تاکنون همواره نسبت تسهیلات به سپرده (پس از کسر سپرده قانونی) روند نزولی داشته است به‌طوری که از 99.7 درصد در سال 91 به 78.5 درصد در آذر ماه سال 98 رسیده است. این در حالی‌ست که به‌طور متوسط بانک‌ها می‌توانند حداقل 90 درصد از منابع خود را تسهیلات پرداخت کنند.

بنابراین روند نزولی نسبت تسهیلات به سپرده نشان می‌دهد که قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها در سال‌های اخیر کاهش یافته است.

علی روحانی، اقتصاددان و متخصص پول و بانکداری در این باره به خبرنگار فارس گفت: یک رشد در سمت دارایی و یک رشد در سمت بدهی وجود دارد. رشد سمت بدهی با خلق پول بانک‌ها انجام می‌شود و سمت دارایی با چند کار از جمله اعطای تسهیلات، خرید یا افزایش ارزش املاک و مستغلات، سهام و اوراق رشد می‌کند. رشد دو طرف باید با هم مساوی باشد. شبکه بانکی سپرده نمی‌گیرد بلکه سپرده خلق می‌کند.

*بانک‌ها از وظیفه اصلی‌ فاصله گرفته‌اند

وی درخصوص نتیجه افزایش شکاف تسهیلات به سپرده در شبکه بانکی کشور گفت: این علامت بدی است و نشان می‌دهد بانک کار اصلی‌اش را که همان اعطای تسهیلات و تامین مالی است، انجام نمی‌دهد. درباره علت این پدیده باید ترکیب دارایی‌ بانک‌ها را بررسی کنیم.

* دلایل احتمالی افزایش شکاف نسبت تسهیلات به سپرده

این کارشناس تصریح کرد: بخشی از این دارایی‌ها، بدهی دولت است، اما کل بدهی دولت به شبکه بانکی چه در قالب اوراق و چه بدهی تبدیل نشده به اوراق، ‌‌نسبت به ترازنامه بانک‌ها بیش از 6-7 درصد نیست؛ بنابراین سهم اوراق در این 475 هزار میلیارد تومان مابه‌التفاوت پایین است.

روحانی گفت: احتمال دیگری نیز می‌توان مطرح کرد و آن افزایش معوقات بانکی است چرا که وقتی تسهیلات معوق می‌شود بانک باید ذخیره‌گیری کند. برای این کار بخشی از مانده تسهیلات بانک در سمت دارایی کسر می‌شود و به ذخیره تبدیل می‌شود. به عنوان مثال اگر مانده تسهیلات معوق 100 میلیارد تومان باشد، 50 میلیارد تومان آن به عنوان ذخیره کسر می‌شود.

وی در پاسخ به این سوال که مگر ذخیره‌گیری از محل درآمد بانک انجام نمی‌شود، گفت: ذخیره‌گیری جدید برای تسهیلاتی که به تازگی معوق شده است، از محل درآمد کسر می‌شود اما خودش را در دارایی‌ها نشان می‌دهد و ارزش تسهیلات را کم می‌کند. بنابراین یک احتمال می‌تواند جدی‌‌تر شدن ذخیره‌گیری بانک و نظارت بیشتر بانک مرکزی در این زمینه باشد.

* خلق پول بانک‌ها به جای اعطای تسهیلات صرف پرداخت سود سپرده‌ها می‌شود

این کارشناس بانکی مساله احتمالی دیگر برای بروز این پدیده را مصرف نشدن خلق پول جدید بانک‌ها در بخش تسهیلات عنوان کرد و گفت: حجم اعطای تسهیلات جدید بانک‌ها کاهش یافته است و روند نسبت تسهیلات به سپرده نشان می‌دهد که خلق پول بانک‌ها صرف پرداخت تسهیلات نمی‌شود بلکه به پرداخت سود سپرده‌ها اختصاص می‌یابد. توضیح آنکه وقتی خلق پول جدید انجام می‌دهید یا یک مابه‌ازاء در بخش دارایی‌ها دارد که اگر داشته باشد، باید اجزای دارایی‌های بانک رشد کند. و اگر هنگام خلق پول، دارایی به اندازه سپرده رشد نکند، نشان می‌دهد که سپرده جدید که با خلق پول به وجود آمده است صرف پرداخت سود سپرده شده است.

به گفته وی نکته دیگری که به نظر می‌رسد می‌تواند در ایجاد شکاف بین تسهیلات و سپرده موثر بوده باشد، تبدیل شدن بخشی از این سپرده‌ها به دارایی‌های ثابت یا سرمایه گذاری است، یعنی خلق پول برای اکتساب دارایی ثابت یا سرمایه گذاری در شرکت‌ها توسط بانک.

روحانی در پاسخ به این نکته که در خرید دارایی ثابت مانند املاک و مستغلات، بانک به شرکت زیرمجموعه خود تسهیلات می‌دهد و آن شرکت‌ها اقدام به خرید می‌کنند و در این صورت می‌تواند در سرفصل تسهیلات اعطایی منظور شود، اظهارداشت: بله این یک روش است. اما در برخی موارد بانک خودش سرمایه‌گذاری می‌کند و یا ملک می‌خرد. بنابراین خرید املاک و سهام با این روش دیگر به عنوان تسهیلات قید نمی‌شود.

وی ادامه داد: نکته بعدی اینکه اگر تسهیلات بانک معوق شود و بانک وثایق تسهیلات‌گیرنده را تملک کند، دارایی دیگر تسهیلات محسوب نمی‌شود و دارایی به املاک و مستغلات تبدیل می‌شود. یا اینکه چک و سفته دریافت شده از گیرنده تسهیلاتی که معوق شده است به عنوان اسناد دریافتنی در نظر گرفته می‌شود و معادل آن ذخیره‌گیری می‌شود.

این اقتصاددان تاکید کرد: همه این موارد ذکر شده احتمال است و برای بررسی میزان تاثیر هر یک از این موارد باید صورت مالی بانک‌ها بررسی شود.

*استاندارد نسبت تسهیلات به سپرده 90 درصد است

وی با بیان اینکه نسبت مناسب تسهیلات به سپرده حدود 90 درصد است، گفت: راهکار‌های حل این چالش همان مواردی است که بارها به عنوان اصلاح نظام بانکی مطرح شده است. باید دارایی‌های موهوم بانک‌ها شناسایی و از ترازنامه خارج شود و بانک‌های بد تعیین تکلیف شوند تا بانک‌ها بتوانند به‌خوبی تامین مالی کنند چون در حال حاضر نظام بانکی عملا نمی‌تواند تامین مالی جدید برای بخش واقعی اقتصاد فراهم کند.

* روند نزولی ادامه‌دار نسبت تسهیلات به سپرده از 92 تا 98

به گزارش فارس، جدول زیر نسبت تسهیلات به سپرده در شبکه بانکی را از سال 85 تا آذر ماه سال جاری نشان می‌دهد. براساس این آمارها که برگرفته از گزارش‌های آماری بانک مرکزی است، روند نزولی نسبت تسهیلات به سپرده از سال 92 تا آذر ماه سال 98 قابل مشاهده است. این روند از سال 92 همواره نزولی بوده است و به همین دلیل نمی‌توان این سیر نزولی را مقطعی و موقت دانست. ادامه دار بودن این وضعیت بیانگر وجود علل اساسی در افت نسبت تسهیلات به سپرده است.

* ارقام به میلیارد تومان

دوره زمانی

مانده سپرده‌ها پس از کسر سپرده قانونی

مانده تسهیلات اعطایی

نسبت تسهیلات به سپرده (پس از کسر سپرده قانونی)

مابه‌التفاوت سپرده به تسهیلات

1385

114،914

120،283

104.6

5،369-

1386

149،468

164،079

109.7

14،611-

1387

167،185

185،523

110.7

18،050-

1388

213،162

228،961

107.4

15،471-

1389

282،318

317،789

112.5

35،471-

1390

343،833

380،371

110.6

36،538-

1391

440،369

439،064

99.7

1،304+

1392

608،119

571،926

94

36،184

1393

725،703

673،974

92.8

51،729+

1394

957،393

791،610

82.6

165،748+

1395

1،137،409

986،661

86.7

150،748+

1396

1،474،188

1،258،713

85.3

215،475+

1397

1،816،118

1،457،387

80.2

358،730+

آذر 98

2،216،394

1،740،919

78.5

475،475+