نامزدی محمدرضا خاتمی و مصطفی معین در انتخابات ۱۴۰۰ چقدر جدی است؟

بخشی از جریان اصلاح طلب معتقدند در انتخابات ۱۴۰۰ چهره‌ای باید کاندیدا شود که بتواند سقف مطالبات اصلاح طلبان را بیان کند، ولو اینکه این گزینه رد صلاحیت شود. در این پروژه آن‌ها به نام محمدرضا خاتمی و مصطفی معین رسیده‌اند.

کد خبر: ۸۱۸۲۷

تاریخ: ۲۰ مهر ۱۳۹۹ - ۱۳:۳۱

اقتصاد۲۴ - در حالی که نه ماه به انتخابات باقی مانده است، اما اصلاح طلبان هنوز تصمیمی برای چگونگی حضور در انتخابات انتخاب نگرفته‌اند. البته می‌توان گرایش‌های موجود در جریان اصلاح طلب را به سه دسته تقسیم کرد؛ طیف اول یا جبهه راست اصلاح‌طلبان، کارگزاران سازندگی هستند که تلویحا اعلام کرده‌اند که دو نامزد بالقوه یعنی اسحاق جهانگیری و محسن هاشمی رفسنجانی دارند و چند گزینه فرعی نیز مد نظر آنهاست که ممکن است در ائتلاف با سایر احزاب روی آن‌ها به اجماع برسند.

طیف دیگر اصلاح طلبان، افراد و احزابی هستند که نه جریان کارگزاران یا مدیران عملگرایی دولت هاشمی تعلق خاطر دارند و نه به مدرن و دموکراسی‌خواه جریان اصلاح طلب نگاه می‌کنند آن‌ها نیز، گزینه‌های متنوعی پیش روی خود می‌بینند و هر روز با افرادی جلسه می‌گذارند و سعی دارند در رسانه‌های خود چهره‌های متعددی را به عنوان نامزد ریاست جمهوری معرفی کند. از محمدرضا عارف تا محمدجواد آذری جهرمی و سردار دهقان تا مهندس اردکانیان و دکتر قاضی زاده هاشمی!

بخش دیگر اصلاح‌طلبان، نیرو‌های مدرن‌تری قرار گرفته‌اند که بخشی از اتحاد ملت تا جنبش دانشجویی در این طیف قرار می‌گیرند. آن‌ها هنوز تصمیمی برای حضور در انتخابات نگرفتند و چه بسا در انتخابات شرکت نکنند؛ چنانچه در انتخابات مجلس نیز شرکت نکردند. با این حال صدا‌های ضعیفی از دل این جریان شنیده می‌شود. صدا‌هایی که حاکی از حمایت از یک چهره و بیان مطالبات از زبان این چهره است. یعنی آن‌ها فرآیندی را در پیش گرفته‌اند که یک گزینه معرفی کنند، ولو اینکه شورای نگهبان آن گزینه را رد کند، اما همینکه این گزینه بتواند سقف مطالبات اصلاح طلبان را بیان کند، برای آن‌ها کافی است. آن‌ها می‌خواهند با این ایده، پروژه نمادین اصلاحات را پیش ببرند و در حقیقت این پیام را به جامعه منتقل کنند که اصلاح طلبان به دنبال چنین اصلاحاتی هستند، اما نهاد‌های بالادستی اجازه نمی‌دهند. گزینه‌های نیز برای این کار معرفی شده‌اند که مهمترین آن محمدرضا خاتمی است، اما برخی چهره‌های دیگر مثل مصطفی معین هم در این رابطه مطرح هستند.

سابقه حضور مصطفی معین در انتخابات ریاست جمهوری

حضور مصطفی معین در انتخابات، یادآور انتخابات ۱۳۸۴ است. آن دوره هم اصلاح‌طلبان سه پاره شده بودند. نیرو‌های کارگزاران و احزاب اقماری آن (از خانه کارگر تا سایر احزاب میانه‌رو) از مرحوم هاشمی رفسنجانی حمایت می‌کردند و نیرو‌های سنتی گرد مهدی کروبی جمع شده بودند و مصطفی معین نامزد گروهی بود که خود را اصلاح طلبان پیشرو می‌نامیدند. جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین، انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه و احزابی مانند نهضت آزادی از نامزدی مصطفی معین حمایت کرده بودند.

تجربه اختلاف در انتخابات

مصطفی معین، اما فراتر از یک نامزد انتخاباتی در خاطره سیاسی اصلاح طلبان پیشرو بوده است. در واقع اختلافات از انتخابات مجلس هفتم شروع شده بود. زمانی که تعداد قابل توجهی از نمایندگان مجلس ششم رد صلاحیت شده بودند و در اعتراض به این رویه در مجلس تحصن کرده بودند. با این حال مهدی کروبی تصمیم گرفت که در انتخابات شرکت کند. لیست مهدی کروبی شکست بدی در انتخابات خورد. البته سنگینی این شکست به اندازه سنگینی شکست لیست مجلس یازدهم مجید انصاری و حزب کارگزاران در انتخابات اخیر نبود.

تعداد قابل توجهی نماینده اصلاح طلب وارد مجلس هفتم شدند. تحلیل یاران کروبی این بود که اگر جبهه مشارکت انتخابات را تحریم نمی‌کرد، شانس پیروزی در انتخابات وجود داشت و در مقابل اعضای جبهه مشارکت اعتقاد داشتند نباید با نیرو‌های درجه ۲ لیست را پر کرد.

در انتخابات ریاست جمهوری، جریان اصلاح‌طلب پیشرو تصمیم گرفت تکلیف خود را با جریان سنتی یکسره کند و به همین منظور به سراغ مصطفی معین رفت. آن‌ها گمان می‌کردند شعار حقوق بشر و دموکراسی، آنقدر برای مردم جذاب هست که صندوق‌های رای را پر از نام معین کند و جنبش دانشجویی را تبدیل به موتور محرک ستاد‌های انتخاباتی کند.

معین بعد از حوادث کوی دانشگاه استعفا کرده بود و محبوبیتی نسبی بین جامعه دانشگاهی داشت. در دوران او، دانشگاه‌ها فضای بسیار آزادی را تجربه کردند که در سال‌های بعد اصلا تکرار نشد. با این حال پیش بینی‌های آن‌ها غلط از آب درآمد. هرچند اختلاف با جریان سنتی (که مهدی کروبی را معرفی کرده بود) و حزب کارگزاران (که از هاشمی رفسنجانی حمایت می‌کرد) به درستی تبیین شد، اما حامیان مصطفی معین نتوانستند با بدنه اجتماعی خود پیوند مناسبی برقرار کنند.

دانشگاه‌ها اصرار به تحریم انتخابات داشتند و از بهار مطبوعات، روزنامه‌ای باقی نمانده بود که در جامعه موج‌آفرینی کند. حمایت نهضت آزادی و گروه‌های ملی مذهبی هم نتوانست گره‌ای از انتخابات باز کند و در یک رقابت فشرده که چند صد هزار رای تعیین کننده بود، مصطفی معین پنجم شد!

بیشتر بخوانید: کریمی اصفهانی: هیچ‌گاه رئیس جمهور ایده‌آل نداشتیم

اصلاح طلبان از تجربه انتخابات ۸۴ درس‌ها آموختند. سال بعد مشارکت و کارگزاران، روی میرحسین موسوی ائتلاف کردند و بسیاری از اصلاح‌طلبان میانه‌رو هم به این ائتلاف پیوستند. از طرفی جریان تحکیم وحدت هم تحریم را کنار گذاشت و در کنار قسمتی از جریان اصلاح‌طلبان سنتی، از مهدی کروبی حمایت کرد؛ حمایتی که البته پر هزینه بود.

تجربه انتخابات ۸۴ برای بسیاری از فعالان سیاسی آن زمان شیرین بود. آن‌ها استدلال می‌کردند که شکست خوردن در کنار نیرو‌های آرمانخواه و طرح بدون رودربایستی شعار‌های دموکراسی‌خواهانه، از ائتلاف با جریان راست و پیروزی ائتلافی، شیرین‌تر است؛ به خصوص اینکه حالا تجربه انتخابات با نامزد‌های اجاره‌ای پیش روی آنهاست. به گزارش رویداد‌۲۴ حسن روحانی در دولت و محمدرضا عارف در مجلس، هر کدام قسمتی از سرمایه اجتماعی اصلاح‌طلبان را حراج کردند. در این شرایط بخشی از اصلاح طلبان معتقدند گزینه حداکثری آن‌ها محمدرضا خاتمی و مصطفی معین است و شکست در این انتخابات با حضور چنین چهره‌هایی بسیار بهتر از پیروزی با علی لاریجانی یا حتی محمدرضا عارف است.

بعید است چنین ایده‌ای مورد توافق همه اصلاح طلبان باشد؛ چه آنکه بخشی از این جریان تقریبا در مناسبات قدرت حل و حتی هضم شده‌اند و بسیار دور از نظر است که بخشی از جریان اصلاح طلب که به دنبال علی لاریجانی و سردار دهقان و چهره‌هایی از این دست است، بخواهد محمدرضا خاتمی و مصطفی معین را بپذیرد. با این حال بخش دیگری از اصلاح طلبان تلاش بسیاری می‌کنند تا این اتفاق بیفتد.