اقتصاد۲۴- علاوه بر ابتلا به بیماری و تحمل رنج ناشی از آن، دغدغه بزرگی که همه بیماران دارند تامین دارو است، البته آن هم در شرایطی که نگرانی و شرایطشان را وخیمتر نکند و به عبارتی بتوانند داروی خود را به آسانی و با قیمت مناسب تهیه و مصرف کنند.
متاسفانه با وجود تحریمهایی که علیه کشور ما وجود دارد، بیماران و به ویژه آنهایی که دچار بیماری خاص و صعبالعلاج هستند خیلی نمیتوانند از نگرانی و دغدغه تامین داروی خود دور باشند و چه بسیار بیمارانی که علیرغم تلاش مسئولان حوزه سلامت در تولید و واردات دارو، به دلیل عدم دسترسی به موقع به دارو، طی سالهای اخیر جان خود را از دست دادهاند؛ حالا یا داروی مورد نیازشان را پیدا نکردند و یا به دلیل گرانی قیمت آن، در خریدش عاجز بودهاند. خلاصه اینکه نابسامانی در بازار دارو تقریبا همیشه با شدت کم و زیاد وجود داشته است.
محمد طاهری، داروساز و کارشناس امور دارویی، درباره ارز ترجیحی دارو و چگونگی وضعیت فعلی آن، به خبرآنلاین میگوید: مسئولان عالی کشور، سازمان برنامه و بودجه و وزارت بهداشت میگویند گه اگر بخواهند حذف ارز ترجیحی را انجام بدهند، مابهالتفاوت آن را به آخر زنجیره و بیمهها پرداخت میکنیم تا بیمهها کار را مدیریت کنند؛ اما چنین اقداماتی شرایطی به وجود میآورد که مثل طرح دارویار، با نواقصی همراه خواهد شد. چون منابعش مشخص نیست و تخصیص بودجه در زمان مناسب، انجام نمیگیرد و پرداخت به زنجیره آخر تامین یا با کندی و یا با عقب افتادگی صورت میگیرد و در نتیجه باعث وارد شدن فشار شدید به بخش تولید، توزیع و در آخر هم این افزایش قیمت در بخش بیماران احساس میشود.
طاهری معتقد است به قول وزارت بهداشت و مسئولان عالی سازمان برنامه و بودجه، ارز ترجیحی دارو هنوز حذف نشده است؛ یعنی در اخبار و اعلانهایی که میکنند، میگویند ارز ترجیحی دارو به صورت رسمی حذف نشده است، اما عملا ما در بازار تناقضاتی را مشاهده میکنیم؛ یعنی داروهایی که در اول سال افزایش قیمت خورده بودند دوباره در بازههای کوتاهتری افزایش قیمت پیدا کردهاند.
در کدام دسته از داروها شاهد افزایش قیمت هستیم؟
قیمت همه داروها طی ماههای اخیر با افزایش روبهرو بوده و این افزایش قیمت شامل دسته دارویی خاصی نمیشود. تعدادی دارو از هر دسته از داروها افزایش قیمت را دارند.
طی چند وقت اخیر قیمت داروهای مختص شیمی درمانی و بیماران مبتلا به سرطان هم افزایش پیدا کرده است.
داروهای خارجی که معادل ایرانی دارند ارزشان قطع شده است و ارزی به آنها داده نمیشود و وزارت بهداشت میگوید، چون این داروها معادل ایرانی دارند، سوبسیت و حمایتم را از معادل ایرانی این داروها انجام میدهم و این قبیل داروهای خارجی حتی دیگر ارز نیمایی هم نمیگیرند؛ بنابراین این داروها با افزایش قیمت شدید مواجه شدهاند.
از طرف دیگر بیماران بعضا بین کیفیت داروهای ایرانی و خارجی درگیر میشوند و خب این افزایش قیمتها برایشان سنگین درمیآید.
بیشتر بخوانید:کمبود شربت تریاک در بازار
آیا انواع دارو در حال حاضر در دسترس مردم وجود دارد؟ در کدام داروها کمبود دیده میشود؟
کمبودهای دارویی ما مقطعی نیست؛ کمبودها به علت مسائل مختلف گاهی در تولید دارو بوده، در توزیع و تخصیص ارز بوده است؛ این کمبودها فقط به دلیل مشکلات ارزی هم نیست؛ در طول سالیان گذشته ما دچار کمبودههایی بودهایم؛ حالا این کمبودها گاها خود را در یک دسته از داروها نشان میدهند، یا چند ماه یا یکسال بعد در دسته دیگری از داروها خود را نشان میدهند.
الان هم ما بازار را که از طریق داروخانهها میبینیم چیزی حدود بیش از ۲۰۰ قلم از کل داروهایی که مورد مصرف مردم بوده دچار کمبود است. بعضی از این داروها مختص داروهای بیمارستانی است و خیلی مصرف عادی نداشته و مریض خیلی احساس نمیکند و در بیمارستانها این کمبود احساس میشود و آنها متوجه کمبودش میشوند و دارویی در دسترسشان نیست و پیدا کردنش برایشان سخت میشود. بعضی وقتها هم برخی از داروهای عادی و عمومی که مردم در طول روز مصرف میکردهاند کمبودش حس میشود و بیماران باید دنبالش بگردند.
مثلا در حال حاضر قرص «آسنترا» که یک داروی اعصاب و روان است، در بازار دچار کمبود است و کارخانه تولیدی آن، تولید این قرص را محدود کرده و موجودی آن در بازار کم است و کسانی که به مصرف این دارو عادت داشتهاند خیلی دنبال این قرص میگردند.
برخی از اسپریهای دهانی هم در بازار دچار کمبود هستند؛ بعضی از قرصهای سرگیجه هم در برخی موارد دچار کمبود است و خیلی نمیتوان گفت در مورد مشخصی کمبود وجود دارد؛ چرا که ممکن است یک دارویی در این ماه کم باشد و ماه دیگر کمبود دارویی دیگری وجود داشته باشد.
آیا ممکن است ارز ترجیحی دارو حذف شود؟
سعی دولت و وزارتخانه (وزارت بهداشت) بر این است که ارز را تکنرخی کند؛ این جزو تصمیماتی است که برای تکنرخی کردن ارز در سطح کلان گرفتهاند؛ اما با توجه به شرایط اقتصادی که برای مردم و وضعیت معیشتی آنها به وجود آمده است، (مسئولان) گفتند که ما ارز دارو و گندم را حذف نمیکنیم؛ دارو کالای استراتژیکی است و به نسبت کالاهای اساسی که ارز دریافت میکردند، ارزبری خیلی بالایی هم ندارد. اما اینکه این صحبتها در مقام عمل چقدر به طول بینجامد نمیدانم. گاهی صحبتهایی میشود، اما در مقام عمل چیز متفاوتی رخ میدهد. شاید بعد از مدتی دولت برای اینکه بحث تک نرخی شدن ارز را صد در صد اجرا کند، مجبور شود ارز دارو را هم حذف کند.
اینکه چه زمانی قرار است حذف شود یا نشود، را نمیدانم، اما علیالحساب دولت اعلام کرده باتوجه به نگرانیهای مردم تولیدکنندگان و فشار معیشتی که به مردم آمده، سعی میکند به دارو به عنوان یک کالای استراتژیک در سبد خانواده نگاه کند و ارز حمایتی دارو را فعلا برقرار نگهدارد؛ حداقلش این است که تا پایان سال این گفته را اجرا میکنند، اما اینکه در سال جدید چه اتفاقی برای بانک مرکزی میافتد و سیاستگذاران مالی و اقتصادی کشور چه نظری داشته باشند نمیدانم.
بیش از ۲۰۰ قلم از کل داروهایی که مورد مصرف مردم بوده دچار کمبود است. بعضی از این داروها مختص داروهای بیمارستانی است و خیلی مصرف عادی نداشته و مریض خیلی احساس نمیکند.
با حذف ارز ترجیحی دارو به طور رسمی، چه شرایطی پیش میآید؟
آنچه که مسئولان میگویند و آنچه که در بازار مشاهده میکنیم، گاهی وقتها برای مصرفکننده که بیمار است، متفاوت است؛ حالا این افزایش قیمتهایی که روی داروها میخورد بابت چه چیزی است نمیدانم؛ ممکن است حاصل از حذف ارز ترجیحی نباشد و ناشی از افزایش هزینههای تولید باشد؛ یعنی تولید کنندهها با توجه به افزایش هزینههای تولید مثل مواد اولیه و دیگر هزینههایی که جدای از ارز ترجیحی هستند، مجوز افزایش قیمت را از وزارتخانه میگیرند و اعمال میکنند.
آنچه وجود دارد این است که تغییر قیمتها هنگام دریافت داروها توسط بیماران ملموس بوده و این مسئله با گفته مسئولان متفاوت است.
اگر حذف ارز ترجیحی به طور رسمی رخ بدهد، مطمئنا تفاوت قیمت دارو بسیار فاحشتر از چیزی که الان وجود دارد میشود؛ اگر الان حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش قیمت داریم، با حذف ارز ترجیحی، شاید بالای ۱۰۰ درصد افزایش قیمت داشته باشیم.
مسئولان عالی کشور، سازمان برنامه و بودجه و وزارت بهداشت میگویند گه اگر بخواهند حذف ارز ترجیحی را انجام بدهند، مابهالتفاوت را به آخر زنجیره و بیمهها پرداخت میکنیم تا بیمهها کار را مدیریت کنند؛ اما چنین اقداماتی شرایطی به وجود میآورد که مثل طرح دارویار، با نواقصی همراه خواهد شد. چون منابعش مشخص نیست و تخصیص بودجه در زمان مناسب، انجام نمیگیرد و پرداخت به زنجیره آخر تامین یا با کندی و یا با عقب افتادگی صورت میگیرد و در نتیجه باعث وارد شدن فشار شدید به بخش تولید، توزیع و در آخر هم این افزایش قیمت در بخش بیماران احساس میشود.
بیشتر بخوانید:فیلم/ سخنگوی دولت: ارز دارو حذف نمیشود
ایرادات و نواقص طرح «دارویار» چه بود؟
در طرح دارویار هم گفته میشد هیچ هزینهای از جیب بیماران پرداخت نمیشود؛ اما چیزی که وجود داشت با توجه به نواقصی که پیش از این اعلام کردم، مثل عدم مشخص کردن منابع که منابع قابل استحصالی نبودند، این طرح به خوبی اجرا نشد.
یا اینکه نواقص در اجرا بود؛ گاهی نواقص در ابتدای اجرای طرح است و گاهی در جریان اجرای طرح؛ یا منابع قابل استحصال بودند، اما روند اجرایی آن طوری بود که ماهها این عقب افتادگی و پرداخت نشدن به موقع تفاوت نرخهای ارزی، باعث میشد که ابتدا فشار بر زنجیره تولید بیاید، بلافاصله این فشار از زنجیره تولید به سیستم توزیع میآمد و بعد از آن به داروخانه و در نهایت این فشار این بار بعد از داروخانه به دوش بیماران انداخته میشد.
در طرح دارویار گفته میشد مثلا داروی ایدز در تعهد بیمه قرار گرفت؛ زمانی که داروها در تعهد بیمه قرار میگرفت، یک سیکل زمانی داشت؛ یعنی اینکه داروها باید به کمیسیون بیماری بیمه میرفت و مبلغ تعهد بیمه مشخص میشد که بیمار از جیب خودش پرداخت نکند. گاهی این زمان از زمانی که دارو آزاد میشد، یکماه بعد از آن به کمیسیون میرفت. هنوز هم داروهایی داریم که افزایش قیمت بر آنها اعمال میشود، اما تا تعهدات بیمه کاور شود، زمان زیادی طول میکشد و در این فاصله بیمار باید این افزایش قیمت را از جیب خودش پرداخت کند.
سیاستگذاران ما و بیمهها گاهی نکات این چنینی را نگاه نمیکنند و به افزایش قیمت داروها و وقفه زمانی که ایجاد میشود توجه ندارند و این مشکل در طرح دارویار هم وجود داشت که باعث اذیت و آزار بیمار به ویژه در خصوص داروهای بیماریهای خاص که گاهی افزایش قیمت چند میلیونی داشتند، میشد.
اگر الان حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش قیمت دارو داریم، با حذف ارز ترجیحی دارو، شاید بالای ۱۰۰ درصد افزایش قیمت داشته باشیم.
آیا حذف ارز ترجیحی دستاوردی هم دارد؟
مسلما حذف ارز ترجیحی در درازمدت به نفع اقتصاد کشور است؛ یعنی نرخ ارز تک نرخی شده و از بعضی از رانتهای دارویی و سوءاستفاده از برخی مسائل ارزی که در ارز دولتی به وجود میآید، جلوگیری میشود. اما چیزی که وجود دارد باتوجه به اینکه دولت تجربههای خوبی برای مردم در اجرای این تفاوتهای نرخ ارز و برداشتن سوبسیتها و پرداخت آن به زنجیره آخر تامین نداشته است. در حوزه دارویی هم با اجرای همان طرح دارویار که گفتم تجربه خوبی نداشته است.
حذف ارز ترجیحی دارو در کوتاهمدت هم باعث میشود که فشار شدیدی بر مصرفکننده که همان بیماران هستند وارد شود.
راهکار پیشنهادی شما برای ارز ترجیحی دارو و روند حذف آن چیست؟
ما در طرح دارویار که یک مقدار از تفاوت نرخ ارز دارو را آزاد کردند و قرار بود که به بیماران پرداخت شود که بیمار این تفاوت را احساس نکند و برای اینکه این اتفاقات در حذف ارز ترجیحی دارو دوباره نیفتد، مستلزم این است که منابع مورد نیاز اجرای این طرح به طور دقیق مشخص شود و به طور ملموس قابل تحقق باشد؛ یعنی از منابعی استفاده نکنند که حتی در تحققش دچار مشکل شوند.
منابعی که قرار است هزینههای اجرای طرح حذف ارز ترجیحی دارو را تامین کند و پوشش بدهد، نباید مثل منابع دارویار قابل تحقق نباشد. یا جای دیگری هزینه شود.
در نحوه اجرا هم سازمان برنامه و بودجه، خیلی دیر این پول را به بیمهها پرداخت میکند و بیمهها هم به تبع این اقدام، عدم پرداخت را روی دوش زنجیره توزیع میاندازند و زنجیره توزیع هم این تاخیر در پرداخت را گردن داروخانهها میاندازند؛ یعنی عدم اجرای درست این سیکل هم باعث میشود که فشار به نقطه آخر که اول داروخانهها و بعد بیماران هستند، وارد شود.