اقتصاد۲۴- صنعت استخراج رمزارزها طی یک دهه گذشته از فعالیتی خانگی و پراکنده به صنعتی عظیم و سرمایهبر تبدیل شده است. امروز دیگر صحبت از چند سیستم شخصی نیست، بلکه «غولهای استخراج» با فارمهای عظیم، قراردادهای انرژی و تجهیزات پیشرفته تعیینکننده بخش بزرگی از هشریت شبکههای بلاکچینی هستند. در مرکز این صنعت، یک پرسش اساسی همواره مطرح بوده است: استخراج با کارت گرافیک یا با دستگاههای ASIC؟ این پرسش فقط فنی نیست، بلکه ابعاد اقتصادی، سیاسی، زیستمحیطی و حتی ایدئولوژیک دارد و مسیر آینده استخراج را شکل میدهد.
کارت گرافیک یا GPU نقطه شروع جدی استخراج رمزارزها محسوب میشود. توان پردازش موازی بالا باعث شد GPUها برای حل الگوریتمهای رمزنگاری بسیار مناسب باشند. در سالهای اولیه، همین ویژگی امکان مشارکت افراد عادی را فراهم کرد و استخراج حالتی نسبتاً غیرمتمرکز داشت. هر کاربر میتوانست با یک یا چند کارت گرافیک وارد شبکه شود و سهمی از پاداش استخراج داشته باشد. این ویژگی با روح اولیه بلاکچین که بر توزیع قدرت و حذف واسطهها تأکید داشت، همراستا بود.
یکی از مهمترین مزیتهای کارت گرافیک، انعطافپذیری آن است. GPU فقط یک ابزار استخراج نیست، بلکه میتواند در حوزههایی مانند طراحی گرافیک، رندر سهبعدی، هوش مصنوعی و بازی نیز مورد استفاده قرار گیرد. همین مسئله باعث میشود ریسک سرمایهگذاری روی GPU کمتر باشد. حتی اگر استخراج سودآور نباشد، سختافزار همچنان ارزش مصرفی دارد. از نظر فنی نیز GPUها قابلیت سازگاری با الگوریتمهای مختلف را دارند و ماینر میتواند با تغییر شرایط بازار، بهراحتی رمزارز دیگری را استخراج کند.
با وجود مزایای یادشده، استخراج با GPU در مقیاس بزرگ با چالشهای جدی مواجه است. مصرف انرژی بالا نسبت به قدرت هش تولیدی، نیاز به سیستمهای خنککننده پیچیده و فضای فیزیکی گسترده، هزینههای عملیاتی را افزایش میدهد. به همین دلیل، استخراج با کارت گرافیک در برابر رقابت صنعتی بهتدریج قدرت خود را از دست داده است. در واقع، GPU بیشتر برای ماینرهای کوچک و متوسط یا پروژههایی با رویکرد ضدتمرکز مناسب است تا غولهای استخراج.
ASICها نقطه عطفی در تاریخ استخراج محسوب میشوند. این دستگاهها که بهطور اختصاصی برای اجرای یک الگوریتم خاص طراحی شدهاند، بهرهوری انرژی و قدرت پردازش بسیار بالاتری نسبت به GPU دارند. ورود ASICها باعث شد استخراج از یک فعالیت نیمهخانگی به صنعتی کاملاً حرفهای تبدیل شود. شرکتها و سرمایهگذاران بزرگ با خرید انبوه ASIC و ایجاد فارمهای عظیم، کنترل بخش بزرگی از هشریت شبکهها را به دست گرفتند و مفهوم «غولهای استخراج» عملاً شکل گرفت.
یکی از اصلیترین انتقادات به ASIC، مسئله تمرکزگرایی است. تولید این دستگاهها در اختیار تعداد محدودی شرکت خاص قرار دارد و هزینه بالای آنها مانع ورود بازیگران کوچک میشود. در نتیجه، قدرت استخراج بهتدریج در دست گروههای محدود متمرکز میشود. این تمرکز میتواند ریسکهایی مانند نفوذ بر تصمیمات شبکه یا تهدید امنیت غیرمتمرکز بلاکچین را به همراه داشته باشد. از دید منتقدان، ASICها فلسفه اولیه بلاکچین را تضعیف کردهاند.
ASICها در صورت دسترسی به برق ارزان و زیرساخت مناسب، سودآوری بسیار بالایی دارند. به همین دلیل، شرکتهای بزرگ و حتی برخی دولتها به سرمایهگذاری در این حوزه علاقهمند شدهاند. با این حال، ریسک این نوع استخراج نیز قابل توجه است. عمر مفید ASIC کوتاه است و با ظهور نسلهای جدید، دستگاههای قدیمی بهسرعت از رده خارج میشوند. از سوی دیگر، تغییر الگوریتم شبکه میتواند یکشبه سرمایهگذاری سنگین را بیارزش کند، موضوعی که در استخراج با GPU کمتر دیده میشود.
انتخاب میان GPU و ASIC صرفاً انتخاب ابزار نیست، بلکه بر ساختار و آینده شبکههای بلاکچینی اثر مستقیم دارد. برخی پروژهها آگاهانه الگوریتمهایی طراحی میکنند که در برابر ASIC مقاوم باشد تا تمرکز قدرت کاهش یابد. در مقابل، شبکههایی مانند بیتکوین استخراج صنعتی با ASIC را پذیرفتهاند و امنیت شبکه را وابسته به سرمایهگذاری کلان میدانند. این دو رویکرد نشان میدهد که بحث GPU یا ASIC در نهایت به دیدگاه پروژه نسبت به تمرکز و امنیت بازمیگردد.
مصرف انرژی یکی از حساسترین موضوعات در استخراج است. ASICها بهرهوری انرژی بالاتری دارند، اما تمرکز فارمهای بزرگ در مناطق خاص میتواند فشار سنگینی بر شبکه برق وارد کند.
استخراج با GPU اگرچه پراکندهتر است، اما در مقیاس بزرگ مصرف انرژی بالایی دارد. به همین دلیل، آینده استخراج به سیاستهای انرژی، استفاده از منابع تجدیدپذیر و بهینهسازی مصرف برق گره خورده است.
بحث غولهای استخراج و انتخاب میان کارت گرافیک یا ASIC، در واقع تقابل میان دو رویکرد متفاوت است. GPU نماینده انعطافپذیری، دسترسی عمومی و روح غیرمتمرکز بلاکچین است، در حالی که ASIC نماد کارایی، قدرت و استخراج صنعتی محسوب میشود. هیچکدام بهطور مطلق بر دیگری برتری ندارند و انتخاب میان آنها به اهداف اقتصادی، مقیاس سرمایهگذاری و نگرش به آینده بلاکچین بستگی دارد. آنچه مسلم است، این جدال همچنان ادامه دارد و نقش تعیینکنندهای در شکلدهی اقتصاد رمزارزها ایفا میکند.