اقتصاد۲۴- همزمان با تقویت گمانهزنیها درباره بازگشت ایران و آمریکا به مسیر مذاکره طی روزهای اخیر، طرحهایی که پیشتر در حاشیه و غیررسمی مطرح میشدند، بار دیگر به متن تحلیلها بازگشتهاند؛ از جمله سناریوی حساس انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور. سناریویی که این بار نام ترکیه را به عنوان مقصد احتمالی و میانجی اصلی، به شکل معناداری وارد معادله کرده است.
روزنامه هاآرتص به نقل از یک مقام ترکیهای گزارش داده که آنکارا ممکن است پیشنهادی مبنی بر انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خاک ترکیه را به آمریکا ارائه دهد؛ آن هم با این شرط که این مواد دیگر به ایران بازگردانده نشود. همزمان، این مقام ترک تصریح کرده که تهدید نظامی علیه ایران میتواند از مسیر میانجیگری ترکیه مهار شود و دولت ترامپ احتمالاً به آنکارا فرصت خواهد داد تا برای حل بحران ایران وارد عمل شود.
این پیشنهاد، اگرچه در ظاهر در قالب «کاهش تنش» صورتبندی میشود، اما از منظر تهران چیزی جز بازتولید تجربهای پرهزینه از گذشته نیست؛ تجربهای که در آن خروج مواد غنیشده، به جای تضمین توافق، به تضعیف موقعیت چانهزنی ایران انجامید.
گزارش هاآرتص درحالی منتشر شده که پیش از این در توییتر فارسی این گمانه طرح شده بود، مثلا علی قلهکی، فعال رسانهای اصولگرا با توییتی درباره احتمال خروج ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنیشده از ایران، بار دیگر خاطره تجربه تلخ خروج مواد هستهای در برجام و انتقال آن به روسیه را زنده کرد؛ تجربهای که در نهایت نهتنها به رفع پایدار تحریمها منجر نشد، بلکه یکی از دلایل تضعیف دست ایران پس از خروج آمریکا از برجام تلقی شد.
همین پیشینه باعث شده هرگونه بحث درباره انتقال اورانیوم، حتی در سطح گمانهزنی رسانهای، با حساسیت بالا و تردید جدی در فضای سیاسی ایران مواجه شود.
همزمان با این فضاسازیها، عباس عراقچی در گفتوگو با شبکه CNN تلاش کرده تصویر روشنی از خط قرمزهای تهران ارائه دهد. او با تأکید بر اینکه «میتوان به توافقی با ایالات متحده دست یافت»، صراحتاً اعلام کرده اعتماد ایران به واشنگتن از بین رفته، اما تبادل پیام از طریق کشورهای دوست، مسیر مذاکرات سازنده را هموار میکند.
عراقچی تأکید کرده تمرکز مذاکرات باید صرفاً بر برنامه هستهای باشد و «مسائل غیرممکن» – کنایهای آشکار به توان موشکی و نفوذ منطقهای – نباید وارد گفتوگو شود. او همچنین تصریح کرده که ایران انتظار دارد تحریمها برداشته شود و حق غنیسازی برای مقاصد صلحآمیز به رسمیت شناخته شود؛ موضعی که عملاً هرگونه سناریوی خروج دائمی اورانیوم از کشور را با ابهام جدی مواجه میکند.
در عین حال، هشدار صریح عراقچی درباره پیامدهای شکست مذاکرات – از جمله گسترش جنگ به فراتر از مرزهای ایران و هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکایی – نشان میدهد تهران همچنان «مذاکره زیر سایه تهدید» را نخواهد پذیرفت.
اظهارات علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در همین چارچوب قابل تفسیر است. او پیشتر در توییتی با رد فضاسازیهای جنگطلبانه رسانهای، از پیشرفت در شکلگیری یک ساختار برای مذاکرات سخن گفته بود؛ ساختاری که به نظر میرسد بیش از آنکه بر عقبنشینیهای یکطرفه استوار باشد، بر مدیریت بحران و خرید زمان برای دور کردن سایه جنگ تمرکز دارد.
مجموع این نشانهها نشان میدهد که ایده انتقال اورانیوم بیش از آنکه یک توافق قطعی یا شرط پذیرفتهشده باشد، فعلاً در حد یک «بالن آزمایشی» در فضای رسانهای و دیپلماتیک مطرح شده است؛ بالنی برای سنجش واکنش تهران و افکار عمومی. تجربه برجام، اما به روشنی نشان داده که خروج مواد غنیشده، اگر بدون تضمینهای سخت و رفع واقعی تحریمها انجام شود، نه ابزار اعتمادسازی بلکه مقدمهای برای تضعیف موقعیت راهبردی ایران خواهد بود.
در شرایطی که گمانه مذاکره تقویت شده، به نظر میرسد تهران تلاش دارد یک پیام روشن ارسال کند: توافق ممکن است، اما نه به بهای خلع اهرمهای قدرت. ترکیه شاید بتواند نقش پستچی یا تسهیلگر را ایفا کند، اما تصمیم نهایی همچنان در گرو این پرسش کلیدی است؛ آیا آمریکا به توافقی کمتر از «تسلیم فنی ایران» رضایت میدهد یا نه؟