اقتصاد۲۴- با گسترش فضای دیجیتال در ایران و تلاش برای توسعه زیرساختهای بومی، چندین موتور جستوجوی ایرانی در سالهای گذشته پا به عرصه گذاشتهاند. این موتورها عموماً با اهداف کاهش وابستگی به سرویسهای خارجی، توسعه فناوری داخلی و پاسخگویی به نیازهای خاص کاربران فارسیزبان ایجاد شدهاند. هرچند هیچکدام نتوانستهاند سهم قابل توجهی از بازار جستوجوی ایران را به دست آورند، اما شناخت آنها به درک بهتر تلاشهای انجامشده در این حوزه کمک میکند.
پارساست: یکی از شناختهشدهترین موتورهای جستوجوی ایرانی است که توسط شرکت فناوری اطلاعات پارسآنلاین توسعه یافته است. این موتور جستوجو بر ارائه نتایج از وبسایتهای داخلی و فارسی تأکید دارد و امکاناتی مانند جستوجوی وب، تصاویر، ویدیو و خبر را ارائه میدهد. پارساست همچنین سرویسهای جانبی مانند دایرکتوری سایتهای ایرانی را نیز در اختیار کاربران قرار میدهد.
یوز: موتور جستوجوی دیگری است که در سالهای گذشته معرفی شد و تمرکز خود را بر جستوجوی هوشمند و تحلیل محتوای فارسی قرار داده است. این سرویس ادعا میکند از الگوریتمهای پیشرفتهتری برای درک زبان طبیعی فارسی استفاده میکند و تلاش دارد نتایج مرتبطتری را به کاربران ارائه دهد.
سلام: این موتور جستوجو نیز در راستای توسعه خدمات بومی اینترنتی ایجاد شده است. سرویس سلام علاوه بر قابلیت جستوجوی وب، بخشهایی مانند جستوجوی تصاویر و اخبار را نیز شامل میشود. این پلتفرم سعی کرده است با طراحی کاربرپسندتر، تجربه جستوجوی سادهای را برای کاربران فراهم کند.
چیکو: یک موتور جستوجوی دیگر ایرانی است که توجه خود را بر ارائه نتایج از منابع داخلی متمرکز کرده است. این سرویس نیز مانند رقبای خود، امکانات پایه جستوجو را ارائه میدهد.
دیگر سرویسها: علاوه بر موارد فوق، چندین سرویس جستوجوی داخلی دیگر نیز در سالهای مختلف معرفی شدهاند که برخی از آنها فعالیت مستمری نداشتهاند. برخی شرکتهای بزرگ فناوری اطلاعات در ایران نیز در مقاطعی نمونههای آزمایشی موتورهای جستوجو را ارائه دادهاند.
موتورهای جستوجوی ایرانی عموماً ویژگیهای مشترکی دارند. اولاً، تمرکز اصلی آنها بر نمایهسازی و رتبهبندی صفحات وب فارسی و داخلی است. این امر میتواند برای کاربرانی که صرفاً به دنبال اطلاعات از منابع داخل ایران هستند مفید باشد. ثانیاً، این موتورها اغلب سعی میکنند با طراحی رابط کاربری به زبان فارسی و گاهی ارائه امکاناتی متناسب با فرهنگ محلی، برای کاربران ایرانی آشناتر به نظر برسند.
با این حال، محدودیتهای بزرگی جلوی رشد و مقبولیت عمومی این موتورها را گرفته است. مهمترین محدودیت، وسعت و عمق بسیار کمتر نمایه (ایندکس) آنها در مقایسه با غولهای جهانی مانند گوگل است. تعداد صفحات نمایهشده توسط این موتورها به مراتب کمتر است و بهروزرسانی این نمایه نیز با سرعت کمتری انجام میشود. در نتیجه، احتمال یافتن اطلاعات تخصصی، بهروز یا کمتر شناختهشده بسیار کاهش مییابد.
مشکل دیگر، پیچیدگی الگوریتمهای رتبهبندی است. موتورهای جستوجوی پیشرفته از الگوریتمهای بسیار پیچیدهای برای درک محتوا، اعتبارسنجی منابع و تشخیص نیت کاربر استفاده میکنند که توسعه آنها نیازمند سرمایهگذاری سنگین و تیمهای بزرگ متخصص است. موتورهای ایرانی معمولاً از این سطح از پیچیدگی برخوردار نیستند، لذا دقت و relevancy نتایج آنها اغلب پایینتر است.
همچنین، بسیاری از این موتورها در عمل بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم از نتایج موتورهای جستوجوی بزرگ جهانی استفاده میکنند. در برخی موارد، آنها عبارت جستوجو شده را در یک موتور جستوجوی اصلی مانند گوگل جستوجو کرده و نتایج را در قالب خود نمایش میدهند که این موضوع استقلال آنها را زیر سؤال میبرد.
موتورهای جستوجوی ایرانی تلاشهایی ارزشمند در مسیر توسعه فناوری بومی و کاهش وابستگی هستند. با این حال، آنها در حال حاضر به دلایل فنی، مالی و زیرساختی نتوانستهاند به جایگاه رقابتی با موتورهای جستوجوی جهانی دست یابند و عمدتاً به عنوان گزینههای مکمل یا جایگزینهای محدود در شرایط خاص دیده میشوند. موفقیت آینده آنها در گرو سرمایهگذاری بلندمدت، جذب استعدادهای برتر و توسعه واقعی الگوریتمها و زیرساختهای مستقل خواهد بود. تا آن زمان، سهم این موتورها از بازار جستوجوی کاربران فارسیزبان احتمالاً کم و محدود به استفاده در شرایط خاص یا توسط سازمانهای دولتی باقی خواهد ماند.