اقتصاد۲۴- تنشهای منطقهای و سایه تهدید نظامی همچنان بر روابط ایران و آمریکا سنگینی میکند، اما سیگنالهای تازهای هم از احتمال فعالشدن مسیر مذاکره به گوش میرسد؛ سیگنالهایی که همزمان از تهران، واشنگتن و پایتختهای منطقه مخابره میشود و نشان میدهد پرونده گفتوگو، دستکم از حالت انجماد کامل خارج شده است.
گذشته از خبری مبنی بر شروع مذاکرات در روزهای آتی که به نقل از یک مقام آگاه در رسانههایی مثل فارس و تسنیم منتشر و بعد از خروجی حذف شد، اظهارات اخیر اسماعیل بقائی را باید مهمترین نشانه این فضا دانست؛ جایی که او تأکید میکند ایران «برای مذاکره با آمریکا در مرحله تصمیمگیری» قرار دارد. تعبیری که نه به معنای پذیرش قطعی گفتوگوست و نه رد آن، بلکه از محاسبه هزینه و فایده مذاکره در سطح عالی حکایت دارد. در عین حال، بقائی با صراحت روشن میکند که اگر مذاکرهای در کار باشد، «رفع تحریمها» اولویت غیرقابل چشمپوشی تهران خواهد بود؛ خط قرمزی که نشان میدهد ایران حاضر به ورود به گفتوگویی نمایشی یا کمهزینه برای طرف آمریکایی نیست.
همزمان، برخی گمانهزنیها درباره دیدار مستقیم چهرههای عالیرتبه، از جمله دیدار احتمالی ترامپ و پزشکیان، از سوی مقامهای ایرانی تکذیب شده است. این تکذیب را میتوان تلاشی برای مدیریت انتظارات داخلی و خارجی دانست؛ چراکه تهران نمیخواهد فضای رسانهای جلوتر از واقعیتهای دیپلماتیک حرکت کند.
با این حال، در سوی دیگر ماجرا، رسانه آمریکایی اکسیوس روایت متفاوتی ارائه میدهد و از احتمال دیدار مقامات ایران و آمریکا در پایان همین هفته خبر میدهد. به ادعای این رسانه، دولت ترامپ از طریق چند کانال دیپلماتیک آمادگی خود را برای مذاکره اعلام کرده و حتی منابع منطقهای از تلاش ترکیه، مصر و قطر برای برگزاری نشستی میان استیو ویتکاف و مقامات ارشد ایرانی در آنکارا سخن میگویند؛ نشستی که اگرچه رسمی و علنی نیست، اما میتواند نقش گرمکردن موتور دیپلماسی را ایفا کند.
در این میان، اسرائیل بازیگری است که با نگرانی تحولات را رصد میکند. رسانههای این رژیم گزارش دادهاند تلآویو به واشنگتن نسبت به آنچه «فریبکاری تهران» میخواند هشدار داده و شروط خود را برای هرگونه توافق با ایران روی میز گذاشته است؛ شروطی حداکثری که شامل پایان برنامه هستهای، موشکی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی میشود. طرح چنین شروطی بیش از آنکه ناظر به امکان توافق باشد، نشاندهنده تلاش اسرائیل برای سختکردن مسیر مذاکره و افزایش هزینه سیاسی آن برای آمریکا است.
تحلیلگران غربی نیز تصویر خوشبینانهای ترسیم نمیکنند. خبرنگار اکونومیست صراحتاً میگوید امتیازی که ایران حاضر است بپردازد، کمتر از آن چیزی است که بتواند آمریکا را از تصمیم جنگ منصرف کند. به گفته او، گفتوگوهای غیرمستقیم درباره یک توافق صرفاً هستهای ادامه دارد، اما شکاف میان دو طرف همچنان عمیق است؛ شکافی که باعث شده «حداکثر امتیاز تهران» با «حداقل خواسته واشنگتن» همپوشانی نداشته باشد.
مجموع این نشانهها نشان میدهد مذاکره ایران و آمریکا نه در نقطه آغاز، بلکه در ایستگاه تصمیم قرار دارد؛ جایی که هر دو طرف بهدنبال سنجش این پرسشاند که آیا گفتوگو میتواند هزینه جنگ را کاهش دهد یا تنها به تعویق یک رویارویی پرهزینه منجر خواهد شد. تا آن زمان، دیپلماسی همچنان در سایه تهدید پیش میرود؛ شکننده، پرابهام و وابسته به متغیرهایی فراتر از یک میز مذاکره.