اقتصاد ۲۴- با اعلام رسمی گروه گسترش نفت و گاز پارسیان، شرکت «پارسیان اکتشاف تولید و انرژی» بهعنوان یکی از شرکتهای تازهتأسیس این هلدینگ فعالیت خود را آغاز کرد و رشید قانعی بهعنوان مدیرعامل آن منصوب شد.
این انتصاب، در نگاه نخست، بخشی از برنامه پارسان برای توسعه فعالیتها در زنجیره ارزش انرژی ارزیابی میشود؛ اما در سطحی عمیقتر، بازتابدهنده الگویی آشنا در اقتصاد سیاسی ایران است: چرخش مدیران میان هلدینگهای بزرگ، نهادهای شبهدولتی و شبکهای از انتصابات که همواره با پرسشهایی درباره شفافیت، تعارض منافع و نقش پیوندهای سیاسی همراه بوده است.
شرکت پارسیان اکتشاف تولید و انرژی، بنا بر اعلام رسمی، با هدف سرمایهگذاری و مشارکت در پروژههای حوزه نفت و گاز (بهجز اکتشاف و استخراج)، پتروشیمی و سایر طرحهای انرژیمحور تأسیس شده است. مأموریتی که این شرکت را در محدوده پروژههای توسعهای، مشارکتهای صنعتی و فعالیتهای میاندستی قرار میدهد؛ حوزهای که بهطور سنتی محل تلاقی سرمایههای کلان، تصمیمات راهبردی و بعضاً منافع غیرشفاف بوده است.
رشید قانعی از جمله مدیرانی است که مسیر تحصیلی او ترکیبی از آموزش فنی، علوم انسانی و سیاستگذاری عمومی است. او دانشآموخته کارشناسی مهندسی صنایع از دانشگاه صنعتی شریف (۱۳۹۰)، کارشناسی ارشد فلسفه علم از همان دانشگاه (۱۳۹۲) و دکتری مدیریت دولتی با گرایش سیاستگذاری عمومی از دانشگاه تربیت مدرس است. این پیشینه تحصیلی، بیش از آنکه او را بهعنوان یک مدیر عملیاتی صرف معرفی کند، تصویری از مدیری با گرایش نظری، سیاستمحور و متمایل به طراحی ساختارها و سیاستها ارائه میدهد.
قانعی همزمان عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس است، موضوعی که بار دیگر بحث قدیمی درباره نسبت میان فعالیت دانشگاهی و حضور مستمر در مسئولیتهای اجرایی و اقتصادی را زنده میکند. منتقدان معتقدند تداخل این دو حوزه، در عمل میتواند به تضعیف هر دو بینجامد؛ هم کیفیت فعالیت علمی و هم پاسخگویی مدیریتی.
سوابق اجرایی رشید قانعی نشان میدهد که او از سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰ در فضای نهادهای توسعهای، دانشبنیان و سپس هلدینگهای بزرگ اقتصادی فعال بوده است. مدیریت مرکز توسعه فناوری طلوع دانشگاه شریف، مدیریت نهاد دانشبنیان توسعه صنعت و مدیریت شریف و همکاری با نهادهایی، چون بنیاد ملی نخبگان، معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری، پارک علم و فناوری پردیس و صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، بخشی از کارنامه اولیه او را تشکیل میدهد.
بیشتر بخوانید: سید محمدحسین جزایری موسوی، مدیرعامل پتروشیمی گلستان کیست؟
در ادامه، مسیر حرفهای قانعی بهتدریج به سمت شرکتهای بزرگ نفتی و پتروشیمی سوق پیدا کرد. او بهعنوان دستیار مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس فعالیت داشت و سپس به مدیرعاملی گروه سرمایهگذاری و توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی خلیج فارس (پترول) رسید، مجموعهای که نقش مهمی در سرمایهگذاریهای پاییندستی پتروشیمی ایفا میکند.
یکی از نقاط کانونی نقد به کارنامه رشید قانعی، تمرکز همزمان مسئولیتها و جابهجایی او میان چند نهاد اقتصادی مهم است. ریاست هیئتمدیره شرکت نفت پارس، حضور در هیئتمدیره گروه سرمایهگذاری سپهر صادرات و سپس انتصاب بهعنوان مدیرعامل شرکت تازهتأسیس پارسیان اکتشاف تولید و انرژی، نمونهای از این تمرکز مناصب است.
بهویژه این نکته مورد توجه رسانهها و منتقدان قرار گرفته که قانعی پس از انتصاب به ریاست هیئتمدیره شرکت نفت پارس، به ریاست هیئتمدیره سرمایهگذاری سپهر صادرات نیز رسید؛ مسیری که بهزعم منتقدان، بیش از آنکه حاصل رقابت حرفهای و ارزیابی عملکرد باشد، در چارچوب شبکهای از اعتمادهای سیاسی و مدیریتی قابل تحلیل است.
رشید قانعی در محافل سیاسی بهعنوان یکی از حامیان سعید جلیلی شناخته میشود؛ چهرهای که در سالهای اخیر نقش پررنگی در شکلدهی به بخشی از بدنه مدیریتی دولت سیزدهم داشته است. این نزدیکی سیاسی، در تحلیل بسیاری از انتصابات قانعی نادیده گرفته نمیشود و منتقدان معتقدند که مسیر پیشرفت او، دستکم در بخشی از موارد، از این پیوندها بیتأثیر نبوده است.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که الگوی گستردهتری مورد توجه قرار گیرد: کوچ مدیران دولت سیزدهم به نهادهایی، چون ستاد اجرایی فرمان امام و شرکتهای وابسته به آن. الگویی که به باور برخی کارشناسان، مرز میان دولت، نهادهای عمومی غیردولتی و بنگاههای اقتصادی را بیش از پیش کمرنگ کرده و نظارت عمومی را دشوارتر ساخته است.
شرکت پارسیان اکتشاف تولید و انرژی با ترکیب هیئتمدیرهای متشکل از سعادت معتمدی، علی کیانی، کوروش جعفری و غلامرضا حجار، قرار است یکی از بازوهای توسعهای گروه پارسان باشد. با این حال، هنوز مشخص نیست که این شرکت چگونه و با چه سازوکاری وارد پروژههای انرژی خواهد شد و چه مرزی میان فعالیت اقتصادی حرفهای و ملاحظات سیاسی ترسیم خواهد کرد.
برخی ناظران معتقدند تأسیس چنین شرکتهایی، اگر بدون چارچوب شفاف حکمرانی شرکتی، گزارشدهی مالی دقیق و رقابت واقعی انجام شود، میتواند به بازتولید همان الگوهای ناکارآمد گذشته منجر شود؛ الگوهایی که در آنها شرکتهای جدید، بیش از آنکه موتور توسعه باشند، به محلی برای توزیع مناصب و حفظ شبکههای مدیریتی بدل میشوند.
انتصاب رشید قانعی بهعنوان مدیرعامل پارسیان اکتشاف تولید و انرژی، بیش از آنکه یک خبر ساده مدیریتی باشد، آزمونی برای گروه گسترش نفت و گاز پارسیان است. آزمونی که نشان خواهد داد آیا این مجموعه بهدنبال شکلدهی به مدلی شفاف، رقابتی و پاسخگو در حوزه انرژی است یا در چارچوب چرخهای آشنا از جابهجایی مدیران و تمرکز قدرت باقی خواهد ماند.
در نهایت، پاسخ به این پرسش نه در رزومهها و بیانیههای انتصابی، بلکه در عملکرد واقعی شرکت، نحوه انعقاد قراردادها، شفافیت مالی و میزان پاسخگویی مدیران به افکار عمومی روشن خواهد شد؛ جایی که مشخص میشود «پارسیان اکتشاف تولید و انرژی» یک فرصت تازه برای اصلاح مسیر است یا تکرار تجربهای قدیمی با نامی جدید.