اقتصاد۲۴- اولین کنگره ملی سیاست خارجی و نهمین کنفرانس ملی تاریخ روابط خارجی ایران که از صبح یکشنبه ۱۹ بهمنماه در مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه با حضور چهرههای شناختهشده دیپلماتیک و علمی آغاز شد، علاوه بر بیانات رسمی مقامها، حواشی غیررسمی و بازتابهای پر سروصدا در رسانهها و شبکههای اجتماعی به همراه داشت.
در این رویداد که با حضور سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، سیدکمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، و علیاکبر صالحی، وزیر امور خارجه پیشین برگزار شد، محور سخنرانیها حول اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی، استقلالطلبی و چالشهای دیپلماتیک در شرایط کنونی بود.
اما آنچه در شبکههای اجتماعی فارسی بیشتر از بیانات رسمی مورد توجه قرار گرفت، چند لحظه جنجالی و عجیب و حواشی این مراسم بود.
یکی از سوژههای داغ فضای مجازی، باز بودن میکروفن عباس عراقچی بود، آنجا که آقای وزیر بدون اینکه متوجه ضبط صدای خود در تصاویر باشد به خطیبزاده، سخنگوی وزارت خارجه که کنار او نشسته میگوید: «خدا رحم کنه، قراره چی بگن!»
شوخی او، اما از سوی بسیاری از کاربران در شبکههای اجتماعی و برخی رسانه «گاف» تعبیر شد و حتی مورد نقدهایی نیز قرار گرفت.
در ادامه مراسم نیز غیبت محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین که در دوره قبل بیش از دیگر وزرای خارجه ایران شناخته شده بود، در میان چهرههای حاضر به چشم میخورد. در حالی که صالحی، عراقچی، و خرازی در کنگره سخنرانی کردند، نبود نام ظریف در ترکیب سخنرانان و یا میزبانان از سوی کاربران میانجریانهای سیاسی گوناگون با تحلیلهای متفاوت همراه شد. برخی از فعالان شبکههای اجتماعی این غیبت را نمادی از اختلاف دیدگاههای سیاست خارجی درونگفتمانی دانستند، و بعضی دیگر آن را نمونهای از حذف چهرههای شناختهشده در ایام حساس سیاست خارجی تعبیر کردند.
یکی دیگر از حواشی این مراسم اظهارنظر علیاکبر صالحی درباره نماد تاریخی «شیروخورشید» بود؛ گفتهای که در کانالها و صفحات خبری فارسی بازتاب گسترده یافت. بهنقل از برخی منابع غیررسمی، صالحی در سخنانی اشاره کرد که این نماد «… متعلق به تاریخ و فرهنگ ایران است و باید جایگاه آن در گفتمان ملی حفظ شود» — جملهای که بلافاصله در شبکههای اجتماعی بهویژه در میان جریانهای ملیگرا و منتقدان جمهوری اسلامی، بار تفسیرهای سیاسی و تاریخی پیدا کرد.
علاوه بر این، بازتابهای آنلاین کاربران نشان میداد که حتی بخشهایی از سخنان عراقچی در نشست خبری حاشیه کنگره، از جمله تاکید او بر تداوم مذاکرات هستهای «فقط در موضوع هستهای» و نه در مسائل منطقهای یا موشکی، به موضوع بحث در شبکههای اجتماعی بدل شده است.
در مجموع، اگرچه محتوای اصلی کنگره به مباحث نظری و راهبردی درباره تاریخ و اصول روابط خارجی جمهوری اسلامی اختصاص داشت، حاشیههای اختلال فنی در سخنرانی، حضور و غیبت چهرههای کلیدی، و بازتابهای نمادین سخنان صالحی در شبکههای اجتماعی فارسی، فضای این رویداد علمی را به یکی از سوژههای جنجالی این روزها در رسانهها تبدیل کرد.
بازتاب در رسانهها و فضای مجازی نیز نشان میدهد کاربران با دو نگاه متفاوت نسبت به این حواشی واکنش نشان دادهاند: عدهای با پیوند دادن آنها به فشارهای سیاسی و چالشهای کنونی دیپلماسی ایران، به نقد وضعیت سیاست خارجی پرداختند.
گروهی دیگر با تاکید بر اهمیت پرداختن به مفاد علمی و حرفهای کنگره، از برجستهسازی حواشی انتقاد کردند.
گفته میشود کنگره تا روز دوشنبه ادامه دارد و قرار است بخشهای بیشتری از تاریخ روابط خارجی ایران و راهبردهای آینده بررسی شود، موضوعاتی که بهزودی بازتابهای جدیدتری در رسانههای رسمی و فضای مجازی خواهند داشت.