اقتصاد۲۴- در سیاست خاورمیانه، هیچ خبری بیدلیل منتشر نمیشود؛ مخصوصاً اگر منبع آن رسانههای اسرائیلی باشند و موضوعش پروندهای مثل مذاکره ایران و آمریکا. در همین چارچوب، شبکه ۱۵ اسرائیل در گزارشی مدعی شده واشنگتن پیامی به تهران ارسال کرده و از ایران خواسته در دور بعدی مذاکرات، «امتیازاتی» ارائه دهد و عباس عراقچی و تیم همراهش با «محتوایی جدی و معنادار» پای میز حاضر شوند.
این رسانه اسرائیلی توضیح نداده منظور از «محتوای جدی» دقیقاً چیست؛ اما همین جمله مبهم، به اندازه کافی ظرفیت دارد تا هم فضای رسانهای ایران را ملتهب کند، هم پیامهای هشدارآمیز به داخل بدهد و هم دست نتانیاهو را برای فشار بیشتر در واشنگتن بازتر کند.
زمانبندی این ادعا تقریباً از خود ادعا مهمتر است. نتانیاهو قرار بود دو هفته بعد به آمریکا سفر کند، اما حالا طبق روایت منابع اسرائیلی، سفر را جلو انداخته تا «شروط اسرائیل» را درباره توافق احتمالی گوشزد کند. این یعنی تلآویو احساس کرده مسیر مذاکرات ممکن است از نقطهای عبور کند که در آن، اسرائیل نقش تعیینکنندهاش را از دست بدهد یا دستکم نتواند آن را به شکل مستقیم مدیریت کند.
در چنین وضعیتی، رسانه اسرائیلی میتواند دو مأموریت همزمان را پیش ببرد. اول، ساختن تصویر «امتیازخواهی آمریکا» برای افزایش فشار روانی روی تیم مذاکرهکننده ایران و دوم، ارسال پیام به دولت آمریکا که اگر میخواهد توافقی داشته باشد، باید از همان ابتدا «امتیازهای بزرگ» بگیرد، نه اینکه به یک چارچوب محدود و قابل مدیریت رضایت دهد.
ادعای شبکه ۱۵ اسرائیل در ظاهر یک جمله ساده است: آمریکا امتیاز میخواهد. اما در عمل، این جمله به یکی از قدیمیترین نقاط اختلاف اشاره میکند: آیا مذاکره فقط درباره هستهای است یا قرار است دامنهدار شود؟
تهران به شکل رسمی اعلام کرده دستور کار مذاکرات «فقط هستهای» است و موضوعات دیگر قابل بحث نیست. عراقچی پیشتر هم تأکید کرده بود که غنیسازی صفر درصد خط قرمز است و جمهوری اسلامی آن را نمیپذیرد.
اما تجربه مذاکرات در سالهای گذشته نشان داده حتی اگر پرونده روی کاغذ «هستهای» تعریف شود، طرف آمریکایی معمولاً از دو مسیر تلاش میکند آن را به موضوعات دیگر گره بزند؛ یا در میانه مسیر، از طریق مفهوم «تضمینها» و «راستیآزمایی» دامنه را گسترش میدهد و یا در پایان مسیر، رفع تحریمها را به رفتار منطقهای و موشکی مشروط میکند.
در این نقطه، همان چیزی که رسانه اسرائیلی «محتوای جدی» نامیده، میتواند در ترجمه سیاسی به این معنا باشد: ایران باید چیزی بدهد که ترامپ بتواند آن را در رسانههای آمریکا «پیروزی» بفروشد.
در این دور از گفتوگوها، یک عنصر تعیینکننده وجود دارد: ترامپ. او اگرچه از مذاکره حرف میزند، اما همزمان از فشار هم عقب نمینشیند. این همان دوگانهای است که در رفتار او بارها تکرار شده: مذاکره با یک دست، تهدید با دست دیگر.
این سبک در رسانههای غربی معمولاً ذیل مفاهیمی مثل دیپلماسی اجبار تحلیل میشود؛ یعنی توافق از مسیر فشار، نه توافق از مسیر اعتمادسازی.
به همین دلیل هم اگر واقعاً پیامی از واشنگتن به تهران ارسال شده باشد، بعید است یک پیام صرفاً دیپلماتیک باشد؛ بلکه احتمالاً پیام، حاوی «سقف انتظارات» آمریکا برای دور بعدی است. سقفی که اگر پایین باشد، ترامپ در داخل آمریکا متهم میشود به نرمش؛ و اگر بالا باشد، مذاکرات را از همان ابتدا به بنبست میبرد.
اسرائیل در این پرونده یک نقش ثابت دارد: جلوگیری از هر توافقی که به ایران امکان «تنفس اقتصادی» بدهد.
چون حتی اگر توافق صرفاً هستهای باشد، نتیجه طبیعی آن کاهش فشار تحریمهاست؛ و این دقیقاً همان چیزی است که تلآویو نمیخواهد.
در این نقطه، رسانههایی مثل شبکه ۱۵ اسرائیل، بخشی از پازل سیاست رسمی اسرائیل هستند. آنها همزمان که «اطلاعرسانی» میکنند، در واقع در حال «طراحی روایت» هستند. روایت تلآویو نیز معمولاً روی سه محور میچرخد: ایران باید امتیاز بدهد، توافق نباید محدود به هستهای باشد و زمان به نفع ایران است، پس باید فشار بیشتر شود.
اما آیا این ادعا قابل اتکاست؟ واقعیت این است که ادعای شبکه ۱۵ اسرائیل قابل راستیآزمایی نیست و هیچ سند یا نقل قول رسمی از مقامهای آمریکایی ارائه نشده. اما در سیاست خارجی، خبرهایی از این جنس حتی اگر دقیق نباشند، «اثر» دارند. مثلا در ایران میتواند فضای داخلی را علیه مذاکره تحریک و این گزاره را تقویت کند که آمریکا دنبال «امتیازگیری یکطرفه» است.
در آمریکا نیز طوری فضاسازی میکند که ترامپ ناگزیر به اخذ بیشترین امتیاز از ایران بشود، چون در غیر این صورت ضعیف جلوه خواهد کرد. در اسرائیل نیز به همین ترتیب برای افزایش فشارهای نتانیاهو در دیدار با مقامات آمریکایی زمینهچینی میشود.
خلاصه اینکه آنچه امروز منتشر شده، فقط یک «خبر» نیست؛ بخشی از یک نبرد بزرگتر است: نبرد روایتها بر سر اینکه مذاکرات در چه زمینی برگزار شود. تهران میخواهد مذاکرات را در زمین «هستهای و رفع تحریم» نگه دارد. واشنگتن میخواهد آن را به «امتیازهای بیشتر» تبدیل کند و تلآویو میخواهد اساساً زمین بازی را منفجر کند.
در این میان، سفر زودهنگام نتانیاهو به واشنگتن و همزمانی آن با انتشار این ادعا، یک پیام روشن دارد: اسرائیل احساس کرده پنجرهای برای توافق باز شده و حالا میخواهد پیش از آنکه دیر شود، مسیر را تغییر دهد؛ حتی اگر با جنگ روانی، روایتسازی و فشار رسانهای.