اقتصاد۲۴- شبکه اجتماعی ایکس «تیک آبی» را از حسابهای کاربری برخی از چهرههای برجسته جمهوری اسلامی ایران حذف کرد؛ اقدامی که بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی و بینالمللی داشته و پرسشهایی درباره معنای تیک آبی، پیامدهای آن و علت حذفش ایجاد کرده است.
نشان آبی که پیش از تغییر مالکیت توییتر، علامت تایید هویت رسمی یک حساب کاربری بود، حالا معنای متفاوتی پیدا کرده است. قبلا بودن تیک آبی کنار نام کاربران معروف یا حسابهای رسمی به معنای آن بود که این حساب واقعاً به آن شخص یا نهاد تعلق دارد و جعلی یا تقلیدی نیست. این علامت به کاربران امکان میداد در دریایی از اطلاعات شبکههای اجتماعی، حسابهای واقعی و معتبر را تشخیص دهند.
با خرید توییتر توسط ایلان ماسک و تبدیل آن به ایکس، اما معنای تیک آبی هم تغییر کرد. امروز این نشان بیشتر نمادی از عضویت در سرویس پولی «X Premium» است تا تأیید هویت واقعی. این تغییر باعث شده است تا کاربران و ناظران، ارزش اجتماعی تیک آبی را زیر سؤال ببرند و آن را نماد وضعیت اقتصادی یا عضویت پولی بدانند، نه اعتبار رسمی.
ماجرای حذف تیک آبی مقامات جمهوری اسلامی ایران، اما به گزارشهای اخیر رسانههای غربی بازمیگردد. این گزارشهایی با این محور که ایلان ماسک با دریافت هزینه اشتراک پریمیوم از حسابهای مسئولانی که در فهرست تحریمهای اقتصادی آمریکا قرار دارند، قوانین تحریم را نقض میکند. این رسانهها اشاره کردهاند که برخی از حسابهای رسمی مقامات ایرانی، در حالی که تحت تحریم هستند، از خدمات پولی ایکس استفاده کردهاند. فروش خدمات پولی به افراد یا نهادهای تحریمشده میتواند با قوانین اقتصادی آمریکا در تضاد باشد و تبعات قانونی برای پلتفرم ایجاد کند.
شبکه اجتماعی ایکس هم در واکنش به این گزارشها و انتقادها به سرعت اقدام به حذف تیک آبی حسابهای برخی مقامات ایرانی کرده است. تا این لحظه، این نشان از حسابهای عباس عراقچی، علی لاریجانی، علیاکبر ولایتی و غلامحسین محسنی اژهای برداشته شده است.
اقدام ایکس تنها یک تغییر فنی یا نمادین نیست و پیامهای سیاسی و رسانهای مشخصی دارد. مثلا نشان میدهد که حتی حسابهای رسمی و شناختهشده در برابر تغییر سیاستهای پلتفرمهای جهانی آسیبپذیر هستند. این اقدام به وضوح نشان میدهد که فشار رسانهها و قوانین بینالمللی میتواند عملکرد شبکههای اجتماعی را تغییر دهد.
این اقدام همچنین به نوعی به کاربران و دولتها هشدار میدهد که حضور در شبکههای اجتماعی جهانی همیشه با قواعد و محدودیتهای خاصی همراه است.
از منظر حقوقی نیز اگر واقعا خدمات پولی ایکس به افرادی که در فهرست تحریم هستند فروخته شده باشد، این امر میتواند پلتفرم را در معرض چالشهای قانونی در آمریکا قرار دهد. بسیاری از کارشناسان هشدار دادهاند که عدم رعایت قوانین تحریم اقتصادی میتواند به پیگرد حقوقی یا جریمههای سنگین منجر شود.
حذف تیک آبی از حسابهای عباس عراقچی، علی لاریجانی، علیاکبر ولایتی و غلامحسین محسنی اژهای، نمونهای روشن از افزایش فشارهای سیاسی به مقامات مسئول در جمهوری اسلامی ایران است، این فشارها همزمان با تحولات اخیر در منطقه، آرایش نظامی و تهدیدات مکرر تهران، همچنین تحت فشار گذاشتن ایران برای توافق هستهای با آمریکا لحاظ شده است.
ناگفته نماند که این اتفاق بار دیگر بحثهای جدی درباره نقش شبکههای اجتماعی جهانی، محدودیتهای قانونی و پیامدهای سیاسی استفاده از پلتفرمهای خارجی برای مسئولان کشورها را مطرح میکند.