اقتصاد ۲۴- خودروهای خودران سالهاست که به عنوان یکی از نمادهای آینده فناوری معرفی میشوند؛ خودروهایی که بدون نیاز به راننده حرکت میکنند و با کمک حسگرها، هوش مصنوعی و پردازش دادههای لحظهای مسیر خود را تشخیص میدهند. آنچه زمانی بیشتر شبیه داستانهای علمیتخیلی بود، امروز به مرحله آزمایشهای واقعی در خیابانهای برخی شهرهای جهان رسیده است. با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا خودروهای خودران واقعاً آماده ورود گسترده به زندگی روزمره هستند یا هنوز فاصله قابل توجهی با تحقق کامل دارند؟
خودروهای خودران بر پایه ترکیبی از فناوریهای پیشرفته کار میکنند. دوربینها، رادارها، لیدار و حسگرهای مختلف محیط اطراف خودرو را به طور مداوم اسکن میکنند. این دادهها سپس توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی تحلیل میشوند تا خودرو بتواند تصمیم بگیرد چه زمانی ترمز کند، تغییر مسیر دهد یا سرعت خود را تنظیم کند.
سیستمهای یادگیری ماشین نقش کلیدی در این فرآیند دارند. خودروها با تحلیل میلیونها کیلومتر داده رانندگی، الگوهای رفتاری رانندگان و شرایط جاده را یاد میگیرند. همین قابلیت یادگیری باعث شده عملکرد آنها در سالهای اخیر به شکل محسوسی بهبود پیدا کند و میزان خطا نسبت به نسخههای اولیه کاهش یابد.
واقعیت این است که همه خودروهایی که «خودران» نامیده میشوند، کاملاً مستقل نیستند. صنعت خودرو پنج سطح برای خودران بودن تعریف کرده است؛ از سیستمهای کمکراننده ساده تا خودروهایی که هیچ نیازی به دخالت انسان ندارند. بسیاری از خودروهای امروزی تنها در سطح دوم یا سوم قرار دارند، یعنی هنوز حضور راننده برای کنترل شرایط اضطراری ضروری است.
شرکتهایی مانند تسلا قابلیتهایی نظیر رانندگی نیمهخودکار را ارائه کردهاند، اما این فناوری هنوز به مرحلهای نرسیده که بتوان راننده را کاملاً حذف کرد. تفاوت میان «کمک رانندگی» و «خودران کامل» همان فاصلهای است که صنعت خودرو هنوز در تلاش برای عبور از آن است.
در برخی شهرهای آمریکا و چین، خودروهای خودران به طور آزمایشی در حال فعالیت هستند. شرکت وایمو که زیرمجموعه آلفابت محسوب میشود، تاکسیهای بدون راننده را در مناطق محدودی راهاندازی کرده و کاربران میتوانند با اپلیکیشن درخواست سفر ثبت کنند.
همچنین شرکت کروز پروژههای مشابهی را اجرا کرده است. این آزمایشها نشان میدهد فناوری تا حدی قابل استفاده شده، اما همچنان در محدودههای جغرافیایی کنترلشده و تحت نظارت شدید انجام میشود. خودروها هنوز در مواجهه با شرایط پیچیده و غیرقابل پیشبینی، مانند رفتار ناگهانی عابران یا وضعیتهای خاص آبوهوایی، با چالش روبهرو هستند.
مهمترین مانع گسترش خودروهای خودران، مسئله ایمنی است. رانندگی در دنیای واقعی بسیار پیچیدهتر از محیطهای آزمایشگاهی است. خیابانها پر از موقعیتهایی هستند که حتی انسانها نیز به سختی درباره آنها تصمیم میگیرند؛ از رانندگان قانونگریز گرفته تا شرایط غیرمنتظره جاده.
هوش مصنوعی هنوز در درک کامل برخی موقعیتهای انسانی ضعف دارد. به عنوان مثال، تشخیص نیت یک عابر پیاده یا پیشبینی رفتار راننده دیگر، نیازمند درک اجتماعی و تجربهای است که الگوریتمها هنوز به طور کامل به آن دست نیافتهاند. هر حادثه مرتبط با خودروهای خودران نیز حساسیت افکار عمومی و نهادهای نظارتی را افزایش میدهد و روند توسعه را کندتر میکند.
علاوه بر چالشهای فنی، قوانین نیز نقش تعیینکنندهای دارند. بسیاری از کشورها هنوز چارچوب حقوقی مشخصی برای مسئولیت حوادث خودروهای خودران ندارند. اگر تصادفی رخ دهد، مسئولیت با سازنده خودرو است یا شرکت نرمافزاری یا مالک وسیله نقلیه؟ این پرسشی است که پاسخ قطعی برای آن وجود ندارد.
از سوی دیگر، پذیرش اجتماعی نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از افراد هنوز به نشستن در خودرویی بدون راننده اعتماد کامل ندارند. تجربه نشان داده که پذیرش فناوریهای جدید، به ویژه در حوزه حملونقل، معمولاً زمانبر است و نیازمند اثبات ایمنی در مقیاس گسترده است.
خودروهای خودران به میدان رقابت فناوری میان شرکتها و کشورها تبدیل شدهاند. خودروسازان سنتی نیز به سرعت وارد این حوزه شدهاند. برای مثال، مرسدس بنز توانسته مجوز استفاده محدود از سیستم رانندگی خودکار سطح بالا را در برخی کشورها دریافت کند. این رقابت نشان میدهد صنعت خودرو آینده خود را بدون فناوری خودران قابل تصور نمیداند.
سرمایهگذاری میلیاردی در این حوزه ادامه دارد، زیرا موفقیت خودروهای خودران میتواند ساختار حملونقل شهری، بیمه، تاکسیرانی و حتی طراحی شهرها را تغییر دهد. کاهش تصادفات، مصرف سوخت بهینهتر و افزایش دسترسی افراد ناتوان به حملونقل از جمله مزایایی است که طرفداران این فناوری مطرح میکنند.
با وجود پیشرفتهای چشمگیر، خودروهای خودران هنوز به مرحله استفاده عمومی و گسترده نرسیدهاند. فناوری به واقعیت نزدیک شده، اما نه به شکلی که بتوان در همه شهرها و شرایط به آن اعتماد کامل داشت. احتمالاً در سالهای آینده ابتدا شاهد گسترش خودروهای خودران در مسیرهای مشخص، ناوگان حملونقل شهری و خدمات تاکسی هوشمند خواهیم بود، نه مالکیت شخصی فراگیر.