اقتصاد۲۴- انتظار میرفت که هرچه جلوتر میرویم وضعیت اینترنت که طی اعتراضات و ناآرامیهای دی ماه روزها به خاموشی مطلق رسیده بود، بهبود یابد، اما اینطور نشد. به طور مشخص بعد از روز ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ وضعیت بدتر شده و به جای آنکه نشانی از پایداری و توسعه ببینیم، وارد فصلی تازه از «فرسایش دیجیتال» شدهایم.
آنچه امروز در رادارهای جهانی کلادفلر و زیرساختهای داخلی همچون آروان مشاهده میشود، فراتر از یک اختلال ساده است؛ ما با یک «سقوط آزاد» در ترافیک بینالملل مواجهیم که نیمی از پهنای باند کشور را در کام خود فرو برده است. در حالی که سکوت سنگین نهادهای متولی، علامت سوالهای بزرگی را در ذهن کاربران ایجاد کرده، واقعیت میدانی نشان میدهد که دسترسی به شبکه جهانی به کمتر از ۴۵ درصد وضعیت عادی رسیده است. این یعنی شهروند ایرانی، در حالی که هزینهی تمامکمال یک سرویس را میپردازد، تنها با نیمی از توان آن به دنیای آزاد متصل است.
اما این سکهی نابرابر روی دیگری هم دارد که مستقیماً معیشت و جیب کاربران را نشانه رفته است. روایت تلخ این روزها، داستان بستههایی است که در یک چشم برهم زدن، تمام میشوند. کاربران بسیاری در گلایههایی همصدا، از پدیدهای به نام «تبخیر حجم» سخن میگویند. گویی میان گرانی افسارگسیختهی تعرفهها و کیفیت رو به زوال، دستاندازی پنهان تعبیه شده است. از یک سو، استفادهی اجباری از ابزارهای تغییر آیپی برای عبور از سد فیلترینگ، مصرف ترافیک را به شکلی تصاعدی بالا میبرد و از سوی دیگر، شائبههایی در دقت محاسبهی ترافیک داخلی و خارجی به گوش میرسد. در شرایطی که ویدیوها با کمترین کیفیت باز میشوند، تمام شدن زودهنگام بستههای چند گیگابایتی، این پرسش را ایجاد میکند که چرا خروجی و کیفیت اینترنت با هزینههای پرداختی همخوانی ندارد؟
تلاقی «گرانی تعرفه» و «کندی سرعت»، پارادوکسی ساخته است که تنها بازندهی آن مصرفکننده نهایی است. اپراتورهایی که با وعدهی بهبود زیرساخت، قیمتها را در نوبتهای متوالی افزایش دادند، اکنون در برابر افت کیفیت سکوت اختیار کردهاند. کاربر ایرانی امروز در محاصرهی دو جبهه قرار دارد: جبههی اول، محدودیتهای فنی که دسترسی او را به ابزارهای کار و زندگی محدود کرده و جبههی دوم، فشارهای اقتصادی که اینترنت را از یک کالای عمومی به یک کالای لوکس و دور از دسترس تبدیل میکند. آنچه امروز در شبکهی زیرساخت میگذرد، نه یک توسعهی فناورانه، که یک عقبگرد تمامعیار است؛ وضعیتی که در آن، شهروند برای نداشتن کیفیت و حجمهایی که نیمی از آن در تونلهای فیلترشکن گم میشود، بهایی سنگین و ناعادلانه میپردازد.