اقتصاد۲۴- مذاکرات ایران و روسیه برای نهاییسازی قرارداد صادرات گاز به مراحل پایانی رسیده است. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به همکاریهای اقتصادی دو کشور تأکید کرد که تکمیل زیرساختهای صادراتی و تعیین نقاط تحویل از مهمترین محورهای فنی این قرارداد بوده است. به گفته وی، تمامی بندهای قرارداد، فنی و حقوقی با صرف زمان طولانی مورد بررسی قرار گرفته و اکنون تنها دو موضوع قیمت و نحوه پرداخت نیازمند توافق نهایی است.
بیشتر بخوانید: صادرات گاز به عراق موقتاً قطع شد
توکلی همچنین اشاره کرد که مسیر صادرات گاز ایران به روسیه به دلیل نبود مرز زمینی مشترک از طریق کشور ثالث و مسیرهای آبی انجام خواهد شد و هر مسیر پیشنهادی مزایا و محدودیتهای خود را دارد. علاوه بر این، مدیرعامل شرکت ملی گاز به اهمیت زیرساختهای داخلی و ارتقای بهرهوری انرژی اشاره کرد و گفت استفاده از گاز در صنایع مولد به جای خامسوزی و صرفهجویی در مصرف، هم برای محیط زیست و هم برای افزایش تولید ارزش افزوده صنایع داخلی مفید است.
یکی از مهمترین مزایای این قرارداد، اتوسعه زیرساختها و فناوریهای مرتبط با گاز است. آنهم در شرایطی که ایران با شرایط تحریمی مواجه است. صادرات گاز به روسیه میتواند از طریق همکاریهای انرژی میان دو کشور، امکان توسعه زیرساختها و فناوریهای مرتبط با گاز را نیز فراهم کند. همکاری با روسیه همچنین به ایران این فرصت را میدهد که در چارچوب بازارهای منطقهای انرژی نقش فعالتری ایفا کند و نفوذ اقتصادی خود را در حوزه انرژی افزایش دهد.
مزیت دیگر قرارداد، بهبود بهرهوری و شاخص شدت مصرف انرژی داخلی است. همانطور که توکلی اشاره کرده، استفاده بهینه از گاز در صنایع مانند نانواییهای صنعتی و آجرپزی، علاوه بر کاهش مصرف گاز، گواهی صرفهجویی صادر میکند و این موضوع علاوه بر سودآوری برای شرکتهای داخلی، از منظر محیط زیست و کاهش انتشار آلایندهها نیز اثرگذار است. به عبارت دیگر، قرارداد صادراتی میتواند همزمان با اثرگذاری مثبت بر محیط زیست، ارزش افزوده صنعتی و بهرهوری انرژی را افزایش دهد.
با این حال، معایب و محدودیتهایی نیز وجود دارد. نخستین چالش نحوه پرداخت ارز از سوی روسیه است از آنجا که بارها بازگشت منابع ارزش کشور با مشکل مواجه بوده و اخیراً نیز ماجرای تراستیها که ارز را به کشور بازنگرداندند سروصدای زیادی به پا کرده، مشخص نیست چگونه قرار است درآمدها به کشور بازگردد. چالش دیگر مسیر صادرات از طریق کشور ثالث و مسیرهای آبی است که هزینهها و پیچیدگیهای لجستیکی بیشتری نسبت به مسیر زمینی ایجاد میکند و ریسکهای سیاسی و امنیتی را نیز بالا میبرد. از سوی دیگر، موضوع قیمت و نحوه پرداخت هنوز قطعی نشده و تأخیر در توافق نهایی میتواند اثر منفی بر درآمد ارزی و زمانبندی پروژه داشته باشد. علاوه بر این، همکاری با روسیه میتواند ایران را در معرض وابستگی به یک بازار خاص و فشارهای ژئوپلیتیک قرار دهد و گزینههای تجاری دیگر را محدود کند.
از منظر کارشناسی، موفقیت قرارداد به توانایی ایران در مدیریت زیرساختهای داخلی و هماهنگی با قوانین بینالمللی بستگی دارد، اما از آنجا که اخیراً دولت آمریکا تعرفه بیش از ۲۵ درصدی برای تجارت کنندگان با ایران در نظر گرفته معلوم نیست آینده این قرارداد چگونه خواهد بود. ضمناً توسعه خطوط لوله، تضمین کیفیت تحویل و ایجاد مکانیزمهای مالی مطمئن از اهمیت ویژه برخوردار است. به هر حال این قرارداد فرصتی است تا ایران نشان دهد میتواند در حوزه انرژی با رعایت استانداردهای فنی و قراردادی، همکاری منطقهای موفقی داشته باشد و به تقویت جایگاه خود در بازار انرژی بینالمللی بپردازد.