اقتصاد۲۴- سالهای اخیر، مشکلات اقتصادی در ایران به شدت افزایش یافته و یکی از مسائل اساسی، کاهش قدرت خرید مردم به ویژه در میان کارگران و حقوقبگیران است.
حمید حاجیاسماعیلی، کارشناس حوزه کاربه بررسی ریشههای این بحران اقتصادی، چرخه معیوب دستمزد و تورم و همچنین پیشنهادات برای اصلاحات ساختاری پرداخته است.
حاجیاسماعیلی تأکید میکند که بدون کنترل تورم، هیچ برنامهای برای افزایش دستمزد نمیتواند مؤثر باشد.
*با توجه به کاهش شدید ارزش دستمزدها در طول سالهای اخیر و وضعیت اقتصادی کشور، به ویژه کاهش ارزش دلار، شما چه ارزیابیای از تأثیر این تغییرات بر قدرت خرید مردم و دستمزدها دارید؟
در سالهای اخیر، ارزش دستمزدها در ایران به شدت کاهش یافته است. برای مثال، دستمزد کارگران که در دهههای گذشته حدود ۲۰۰ دلار بود، امروز به ۶۰ تا ۶۶ دلار کاهش یافته است. این کاهش قابل توجه به علت نوسانات ارزی و بحرانهای اقتصادی است. در کنار این، باید توجه داشت که تغییرات ارزش دلار و نوسانات شدید آن به شدت بر معیشت مردم تأثیر گذاشته و در عمل باعث شده که قدرت خرید عملاً به یک سوم کاهش یابد.
در واقع، همزمان با افزایش نرخ ارز، نرخ تورم نیز به صورت افسارگسیخته افزایش یافته است و این موضوع مشکلات زیادی را برای طبقه کارگر و حقوقبگیران ایجاد کرده است. این وضعیت نشاندهنده ضعف در سیاستگذاریهای اقتصادی و عدم کنترل مؤثر تورم در کشور است.
*به نظر شما، چرا علیرغم تمامی تلاشهای دولت برای افزایش دستمزدها، همچنان شاهد بیاثر بودن این افزایشها در برابر تورم و کاهش قدرت خرید مردم هستیم؟
در ایران ما گرفتار یک چرخه معیوب هستیم. سالهاست که دولتها برای افزایش دستمزدها تلاش کردهاند، اما این افزایشها به هیچوجه در برابر تورم و افزایش هزینههای زندگی کافی نبوده است. دستمزدها برای یک سال افزایش پیدا میکند، اما تورم در طول سال به صورت مداوم و به سرعت بالا میرود.
این یک دور باطل است که ما در آن گرفتار شدهایم. اول باید تورم را مهار کرد، اما این اتفاق زمانی رخ میدهد که برنامه اقتصادی کشور در کنترل تورم و قیمتها ناتوان است. اگر نتوانیم تورم را مهار کنیم، افزایش دستمزدها هیچ تأثیری نخواهد داشت و تنها موجب افزایش فشار بر طبقات پایینتر جامعه میشود. در واقع، این افزایشها فقط بر روی کاغذ مثبت به نظر میرسند، اما در عمل هیچگونه بهبودی در وضعیت معیشتی مردم به وجود نمیآید.
سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران کشور میگوید: «تورم خسارت مستقیم دولت به جیب مردم است و تا مهار نشود، هیچ ترمیم مزدی نمیتواند معیشت کارگر را نجات دهد.»
بیشتر بخوانید:هشدار جمهوری اسلامی درباره افزایش ۱۰۰ درصدی دستمزد کارگران
مشکل اساسی این است که ما همزمان با تورم، دستمزدها را افزایش میدهیم، اما این افزایشها نمیتوانند با رشد روزانه قیمتها همگام شوند. من معتقدم که برای حل این معضل باید ابتدا به کنترل تورم و قیمتها پرداخته شود. اگر دولت بتواند تورم را مهار کند و قیمتها را در سطح معقولی ثابت نگه دارد، آنگاه میتوان به افزایش دستمزدها به طور واقعی فکر کرد. اما تا زمانی که تورم کنترل نشود، هرگونه افزایش دستمزد به صورت مقطعی و غیرمؤثر خواهد بود.
در حقیقت، اگر دولت نتواند این چرخه معیوب را بشکند، درآمد گروههای حقوقبگیر همچنان کاهش خواهد یافت و مشکلات اقتصادی تشدید خواهد شد.
*به نظر شما چه اصلاحات اساسی باید در ساختار اقتصادی ایران صورت گیرد تا شرایط معیشتی کارگران و اقشار آسیبپذیر جامعه بهبود یابد و عادلانهتر شود؟
برای بهبود شرایط اقتصادی ایران، باید ابتدا به سراغ اصلاحات اساسی در ساختار اقتصادی کشور برویم. یکی از بزرگترین مشکلات این است که ما هنوز در مدیریت منابع و پرداخت حقوقها ناعادلانه عمل میکنیم. در دولتها و بخشهای مختلف، افرادی با تخصصهای ضعیف به کار گرفته شدهاند و در نتیجه، حقوق و دستمزدها بر اساس شایستگیها و تخصصهای افراد پرداخت نمیشود. در این شرایط، تأثیرات منفی آن نه تنها بر کارگران، بلکه بر تمامی اقشار جامعه مشهود است.
اگر دولت بخواهد این شرایط را بهبود بخشد، باید برنامهریزیهای دقیق و علمی بر اساس دادههای معتبر انجام دهد و همچنین در سطح بینالملل به دنبال کاهش تنشهای سیاسی باشد. چرا که بحرانهای اقتصادی در ایران بیشتر از آنکه داخلی باشند، ناشی از مشکلات در روابط بینالمللی هستند. تا زمانی که این مسائل حل نشوند، هیچگونه پیشرفتی در حوزه اقتصادی امکانپذیر نخواهد بود.