اقتصاد ۲۴-بازار ارز در ماههای اخیر واکنش نامتقارن به اخبار از خود نشان داده است. به این معنا که هر خبر منفی سیاسی یا هر شوک بیرونی که نگرانیها را تشدید کند، بلافاصله خود را در قالب جهش قیمتی دلار نشان میدهد. این واکنشها سریع، شدید و بعضاً به شکل پرشهای قیمتی بودهاند.
در همین بازه زمانی، دلار از دامنههای حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ تومان به سطح ۱۷۰ تومان رسید؛ رشدی در حدود ۶۰ درصد طی چند ماه که عمدتاً به ریسکهای سیاسی و فضای پرتنش نسبت داده میشود. هر بار که احتمال تشدید تنش یا جنگ مطرح شده، بازار ارز بیدرنگ واکنش صعودی نشان داده و نرخها به سطوح بالاتری پرش کردهاند.
نقطه نگرانی دقیقاً همینجاست. زمانی که همان عامل منفی تعدیل میشود یا فضای خبری مثبتتر میشود، دلار به همان سرعت و شدت کاهش نمییابد. بهعنوان نمونه، در همین هفته قیمت دلار در مرز ۱۶۰ تومان قرار داشت. انتشار اخبار منفی درباره احتمال جنگ، آن را تا محدوده ۱۷۰ تومان بالا برد. اما پس از انجام دور سوم مذاکرات و انتشار اخبار امیدوارکننده، بازار ارز آن اصلاح عمیق مورد انتظار را تجربه نکرد.
به بیان ساده، عامل صعود با حذف یا تعدیل خود، الزاماً موجب نزول متناسب نمیشود. این رفتار نامتقارن به این معناست که بازار در برابر ریسکهای منفی بیشواکنشی نشان میدهد، اما در برابر کاهش ریسکها، محتاط و مقاوم است. نتیجه این فرآیند، تثبیت نرخهای بالاتر و دشوارتر شدن اصلاحهای بعدی است.
ماندن طولانیمدت دلار در سطوح بالا صرفاً یک پدیده کوتاهمدت روانی نیست. نرخ ارز بالا بهتدریج خود را در ساختار قیمتهای داخلی منعکس میکند. افزایش هزینه واردات، تغییر انتظارات تورمی و انتقال تدریجی نرخ ارز به سطح عمومی قیمتها، باعث میشود بخشی از این سطوح جدید در اقتصاد تثبیت شود.
بیشتر بخوانید: مذاکرات ایران و آمریکا تنش را از بازار ارز زدود/بازدهی صفر شد
در چنین شرایطی، حتی اگر ریسک سیاسی کاهش یابد یا توافقی حاصل شود، نرخ ارز به سطح پیشین خود بازنمیگردد؛ زیرا در این فاصله، سطح عمومی قیمتها و انتظارات تورمی متناسب با نرخهای بالاتر تعدیل شدهاند. بهعبارت دیگر، بالا ماندن دلار برای مدت قابلتوجه، خود به عاملی برای افزایش سطح تعادلی آینده آن تبدیل میشود.
اکنون این پرسش مطرح است که در صورت دستیابی به توافق سیاسی، چه اتفاقی برای دلار خواهد افتاد. با توجه به رفتار ماههای اخیر، حتی اگر شوک اولیه توافق موجب کاهش نرخ ارز شود و دلار موقتاً به زیر ۱۴۰ تومان برسد، پایداری آن محل تردید است.
رشد حدود ۶۰ درصدی نرخ ارز طی چند ماه، آن هم در بستر ریسکهای سیاسی، بهگونهای در ساختار انتظارات و قیمتها منعکس شده که بازگشت عمیق و پایدار به سطوح پایینتر را دشوار میکند. اگر فرض رفتار نامتقارن بازار ادامه یابد، اصلاحهای احتمالی کمدامنه و ناپایدار خواهند بود.
بازاری که در برابر اخبار منفی جهش میکند، اما در برابر اخبار مثبت مقاومت نشان میدهد، بهتدریج به سمت تثبیت نرخهای بالاتر سوق پیدا میکند. این وضعیت باعث میشود حتی تحقق یک سناریوی مثبت سیاسی نیز نتواند انتظارات را بهطور کامل معکوس کند.
از سوی دیگر، تثبیت نرخهای بالا طی چند ماه اخیر، مبنای تصمیمگیری فعالان اقتصادی شده است؛ از قیمتگذاری کالاها تا برآورد هزینهها و تنظیم قراردادها؛ بنابراین کاهش شدید نرخ ارز، نیازمند تغییر عمیق در انتظارات و بازتنظیم گسترده قیمتهاست؛ امری که بهسادگی رخ نمیدهد.
اگر الگوی رفتاری فعلی ادامه یابد، میتوان انتظار داشت که حتی در صورت توافق، اصلاح دلار محدود و مقطعی باشد. ورود کوتاهمدت به محدودههای پایینتر ممکن است اتفاق بیفتد، اما ماندگاری آن دشوار خواهد بود. در چنین سناریویی، سطوح نزدیک به ۱۴۰ تومان نیز میتواند به یک کف جدید تلقی شود، نه یک بازگشت پایدار به تعادل پیشین.
بازار ارز اکنون بیش از آنکه صرفاً به اخبار واکنش نشان دهد، در حال بازتعریف سطح تعادلی خود است. رفتار نامتقارن اخیر، اگر تثبیت شود، اصلاح عمیق دلار از سطوح فعلی را حتی در فضای سیاسی مثبت، به یک سناریوی کماحتمال تبدیل خواهد کرد.
منبع: جهان صنعت نیوز