اقتصاد۲۴- دونالد ترامپ در میانه فشارهای سیاسی ناشی از جنگ با ایران و لاینحل ماندن بحرانهای منطقهای، با فروش جنگندههای پیشرفته اف‑۳۵ به عربستان سعودی موافقت کرده است! این خبر بیش از یک قرارداد فروش تسلیحاتی ساده بوده و حکم یک بیانیه استراتژیک در قلب معادلات قدرت، اقتصاد دفاعی و دیپلماسی واشنگتن را دارد.
این تصمیم و معامله نظامی بین آمریکا و عربستان را میتوان یک چرخش بزرگ در سیاست ایالات متحده در خاورمیانه توصیف کرد، حرکتی که هم پیام امنیتی دارد و هم از لحاظ اقتصادی برای واشنگتن اهمیت بسیاری خواهد داشت.
وقتی آمریکا از فروش تسلیحات پیشرفته حرف میزند، موضوع فراتر از معاملات تجاری است. این فروش در واقع بخشی از یک پازل وسیعتر است که واشنگتن در سالهای اخیر در حال چیدن آن بوده است. ترامپ با استفاده از فروش تسلیحات سنگین، نه فقط متحدان منطقهای را پشتیبانی کرده، بلکه فشار اقتصادی ناشی از تنشها با بازیگران رقیب آنها یعنی ایران را کاهش میدهد.
فروش جنگندههایی مانند اف‑۳۵ به متحدان ثروتمندی، چون عربستان سعودی در حالی که تنشهای منطقهای، خصوصاً بعد از برخورد مستقیم با ایران، هزینههای سیاسی و مالی زیادی را بر واشنگتن تحمیل کرده، میتواند بخش مهمی از منابع مالی صرف شده در این جنگ را برای آمریکا جبران کند. در واقع، عربستان و همپیمانان نفتخیز آمریکا در منطقه با خریدهای کلان نظامی در اوضاع فعلی، نقش بالقوهای فراتر از «مشتری» دارند و بهنوعی بخشی از «کیف پول» دولت آمریکا در نظام مالی تسلیحات محسوب میشوند، بهویژه در دورهای که فشارهای داخلی بر بودجه دفاعی و انتقادات از هزینههای گسترش نفوذ واشنگتن تشدید شده است.
صنعت دفاعی آمریکا، بهویژه شرکتهایی، چون لاکهید مارتین، برای حفظ روند تولید، اشتغالزایی و نوآوری، به بازارهای صادراتی وابستهاند؛ بازاری که بزرگترین مشتریاش در خاورمیانه را از دست داده باشد، ضربه جدی به اقتصاد داخلی میزند. اینجاست که فروش اف‑۳۵ به عربستان، بیش از اینکه یک توافق نظامی باشد، یک معامله اقتصادی و راهبردی است.
اف‑۳۵ که بهعنوان یکی از پیشرفتهترین جنگندههای جهان شناخته میشود، نه فقط توان نظامی دارد بلکه نماد فناوری و قدرت آمریکاست. تا پیش از این، این هواپیما به تعداد محدودی از کشورهای همپیمان آمریکا - از اعضای ناتو تا متحدان آسیایی - فروخته شده، اما در خاورمیانه، تنها اسرائیل توانسته بود آن را در اختیار داشته باشد.
به این ترتیب، تصمیم ترامپ برای ارائه اف‑۳۵ به عربستان به معنای گسترش محدود فناوری آمریکایی به یک رقیب منطقهای جدید است و این خود پیام بزرگی برای بازیگران مختلف دارد. از اسرائیل که برای دههها تنها دارنده این هواپیما در منطقه بود، گرفته تا ایران که اکنون در حال جنگ با آمریکا و اسرائیل است. اکنون که خطر ورودی کشورهای منطقه به جنگ جاری و بالا گرفتن شعلههای آن بیش از هر وقت دیگری است، این معامله جدید آمریکا و عربستان را میتوان تقویت همسویی واشنگتن با متحدان منطقهای نیز تعبیر کرد.
بیشتر بخوانید: ظهور غیرمنتظره «میانجیگر هستهای» / چگونه پاکستان خود را در مرکز مدیریت بحران ایران و آمریکا قرار داد؟
این معامله، در کنار بار اقتصادی، بار سیاسی–امنیتی نیز دارد؛ زیرا آمریکا با این حرکت میخواهد بگوید که همچنان به توازن قدرت در خاورمیانه متعهد است، حتی اگر این به معنای تغییر برداشتهای سنتی درباره برتری نظامی یکی از متحدانش باشد. گفتنی است، برخی گزارشها هم تأکید دارند که تلاشهایی برای حفظ «برتری نظامی کیفی اسرائیل» در جریان است تا این فروش، موازنه قدرت را بهگونهای خطرناک تغییر ندهد.
هرچند این معامله به شکل رسمی اعلام شده، اما چند نکته مهم در پشت صحنه وجود دارد که نشان میدهد این مسیر کاملاً ساده نیست. نگرانیهایی درباره این مطرح است که در نهایت ممکن است دسترسی به فناوری حساس اف‑۳۵ برای بازیگران رقیب مانند چین به شکل غیرمستقیم تسهیل شود؛ انتقادی که برخی مقامات اطلاعاتی پنتاگون نیز آن را ابراز کردهاند.
علاوه بر این، رابطه پیچیده آمریکا با اسرائیل و نگرانی از حفظ برتری نظامی کیفی رژیم اسرائیل همواره در فروش تسلیحات پیشرفته به کشورهای منطقه نقش داشته است. بخشهایی از این نگرانیها باعث شدهاند که آمریکاییها در دهههای گذشته رویههایی برای محدود کردن صادرات سیستمهای حساس به عربها در پیش بگیرند؛ اما اکنون با تغییر سیاست واشنگتن، حتی شرطهایی برای حفظ برتری اسرائیل در این قرارداد مطرح میشود.
اگر این معامله بهطور کامل اجرایی شود، عربستان سعودی اولین کشور عربی در خاورمیانه خواهد بود که به این جنگنده نسل پنجم دست مییابد. این در حالی است که قبلاً تلاش برای فروش چنین تسلیحاتی به امارات متحده عربی هم در دوره قبلی ترامپ مطرح شد، اما بعداً به دلیل مخالفتهای واشنگتن و تغییر دولت در آمریکا بهطور کامل عملی نشد.
این فروش نه فقط ارتقای توان هوایی ریاض را نشان میدهد، بلکه پیامی بزرگ از سوی واشنگتن به متحدان منطقهای و رقبا ارسال میکند. پیامی مبنی بر اینکه آمریکا حاضر است در ازای تقویت روابط، فناوریهای پیشرفته خود را در اختیار کشورهایی قرار دهد که در چارچوب منافع امنیتی و راهبردیاش عمل میکنند.
در مجموع باید معامله فروش اف‑۳۵ به عربستان را تلاقی سه محور اصلی دانست؛ اقتصاد دفاعی آمریکا که به بازارهای صادراتی برای حفظ تولید و اشتغال نیاز دارد، دیپلماسی سیاسی واشنگتن برای بازچینی توازن قدرت در خاورمیانه در دوره بحرانها، و رقابتهای امنیتی جهانی، از چین تا ایران، که واشنگتن را مجبور به انجام چنین فروشهای راهبردی میکند.
این معامله بیش از آنکه صرفاً یک فروش تسلیحات باشد، نشانهای از تحولات عمیق در سیاست خارجی آمریکا است که پیامدهایش در اقتصاد، امنیت و معادلات منطقهای تا سالها آشکار خواهد ماند.