اقتصاد۲۴- در روزهای اخیر و زیر سایه جنگ جاری و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، بناها و موزههای کشورمان آسیبهای جدی دیدهاند. علی دارابی، قائممقام وزیر میراث فرهنگی، با انتشار یادداشتی در فضای مجازی اعلام کرده که تاکنون ۱۲۹ بنای تاریخی در ۱۷ استان کشور دچار آسیب شده است. این آمار (که هفته گذشته اعلام شده) شامل ۲۵ شهر، ۶ بافت تاریخی و ۵ اثر ثبت جهانی میشود که همگی در معرض خسارت قرار گرفتهاند.
بر اساس تازهترین خبر که روز یکشنبه منتشر شده، استان تهران با ۶۶ اثر آسیبدیده، بیشترین صدمه را تجربه کرده است. بناهای شاخصی مانند کاخ گلستان، کاخ مرمر، موزه دانشگاه جنگ، برج آزادی و سینما شکوفه دچار خسارت شدهاند و سه اثر معماری معاصر شامل ساختمان سابق ژاندارمری، کلانتری بازار و ساختمان کلانتری بهارستان به طور کامل تخریب شدهاند.
علی طلوعی، مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران، ضمن اعلام اینکه تیمهای تخصصی بلافاصله بعد از وقوع بحران وارد عمل شدهاند، گفت: «اموال موزهای به مخازن امن منتقل شده و فرآیند ارزیابی و مستندسازی خسارات آغاز شده است.»
سید احمد علوی، رئیس کمیته میراث فرهنگی شورای شهر تهران، نیز تأکید کرد: «تهران با بیش از ۵۰ اثر آسیبدیده، در صدر فهرست استانهاست و این حملات تأثیر عمیقی بر میراث تاریخی و فرهنگی پایتخت گذاشته است.»
تخریب آثار تاریخی و میراث فرهنگی، نه تنها یک جرم علیه فرهنگ و تاریخ ایران بلکه نقض آشکار حقوق بینالملل به شمار میآید. کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و معاهدات یونسکو، حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ را به عنوان یک الزام حقوقی مطرح کردهاند.
کارشناسان معتقدند حملات اخیر، علاوه بر تخریب فیزیکی، هویت تاریخی ایران را هدف گرفتهاند. این آثار نه تنها ارزش هنری و فرهنگی دارند، بلکه سند زندهای از تمدن چند هزار ساله ایران هستند. هر آسیب به این آثار، گسست تاریخی و فرهنگی ایجاد میکند و پیامدهای آن فراتر از مرزهای ملی است.
تخریب آثار تاریخی و فرهنگی ایران، اما تنها یک مسئله هنری یا فرهنگی نیست؛ این یک بحران اقتصادی گسترده نیز محسوب میشود که میتواند سالها اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار دهد. بازسازی بناهای آسیبدیده، نگهداری موقت آثار منتقلشده به مخازن امن و تأمین امنیت مراکز تاریخی، هزینههای سنگینی بر بودجه عمومی تحمیل میکند. در حالی که ایران هم اکنون با تورم بالا، کسری بودجه و پیامدهای اقتصادی ناشی از جنگ مواجه است، فشار مالی ناشی از بازسازی میراث فرهنگی میتواند منابع محدود کشور را به شدت تحت فشار قرار دهد.
بیشتر بخوانید: ۱۰۰ درصد آژانسهای گردشگری تعطیل و ضریب اشغال هتلها کمتر از ۱۰ درصد است/ وزارت گردشگری عملا تعطیل است!
هر یک از آثار آسیب دیده بهویژه بناهای ثبت جهانی و شاخص، نیازمند متخصصان مرمت، مصالح ویژه و تجهیزات فنی خاص هستند که هزینه آنها با محاسبات مالی معمول قابل مقایسه نیست. برای مثال، بازسازی یک کاخ تاریخی میتواند صدها میلیارد تومان بودجه نیاز داشته باشد، بدون آنکه خسارتهای غیرمستقیم ناشی از توقف گردشگری و کاهش ارزش اقتصادی محوطههای تاریخی در نظر گرفته شود.
میراث فرهنگی ایران بخش مهمی از صنعت گردشگری کشور است. بناها، موزهها و محوطههای تاریخی سالانه میلیونها بازدیدکننده داخلی و خارجی جذب میکنند و درآمد قابل توجهی برای اقتصاد محلی و ملی ایجاد مینمایند. تخریب این آثار نه تنها گردشگران خارجی را کاهش میدهد، بلکه باعث افت بازدید داخلی نیز میشود. کاهش بازدیدها به معنای کاهش درآمد هتلها، رستورانها، صنایع دستی و خدمات وابسته است که همگی بخشی از زنجیره اقتصادی مرتبط با گردشگری فرهنگی محسوب میشوند.
در شرایط کنونی، بسیاری از موزهها و بناها آسیبدیده یا در معرض خطر هستند. این توقف در جذب گردشگر، فشار مالی مستقیم بر بخشهای خصوصی و دولتی مرتبط با گردشگری ایجاد میکند و میتواند باعث افزایش بیکاری و کاهش درآمدهای محلی شود. ضمن اینکه بخش خصوصی که روی گردشگری فرهنگی سرمایهگذاری کرده، مجبور به تعلیق فعالیتها یا جبران خسارتهای خود خواهد بود.
بازسازی آثار تاریخی نه تنها هزینههای فوری دارد بلکه نیازمند برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری مجدد است. ایران با توجه به محدودیت منابع مالی، باید انتخابهای سخت اقتصادی انجام دهد؛ هزینه کردن برای مرمت بناهای تاریخی ممکن است به معنای کاهش بودجه در بخشهای دیگر مانند آموزش، سلامت یا زیرساختهای حیاتی باشد.
به علاوه، بازسازی آثار تاریخی فرایندی زمانبر است و حتی با بهترین برنامهریزی، سالها طول میکشد تا آثار به حالت قبل بازگردند. این تأخیر نه تنها فرصتهای اقتصادی گردشگری را کاهش میدهد، بلکه میتواند باعث افت اعتماد عمومی و سرمایهگذاران خارجی شود، چرا که امنیت سرمایهگذاری در مناطق فرهنگی و گردشگری تحت تأثیر قرار میگیرد.
آثار تاریخی تنها سرمایه فرهنگی نیستند؛ آنها دارایی اقتصادی هستند که ارزش خود را در طول زمان حفظ میکنند. هر آسیب به یک بنا یا موزه، علاوه بر هزینه مرمت، کاهش ارزش سرمایههای فرهنگی-اقتصادی کشور را در پی دارد. این مسئله به ویژه در شرایط تورم بالا و کاهش قدرت خرید مردم، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کارشناسان هشدار میدهند که ادامه تخریبها، هم به اقتصاد داخلی و هم به تصویر بینالمللی ایران آسیب میزند و کشور را از فرصتهای درآمدزایی فرهنگی و گردشگری محروم میکند. بنابراین، حفاظت از میراث فرهنگی نه تنها یک وظیفه فرهنگی بلکه یک ضرورت اقتصادی است که میتواند از زیانهای مالی بیشتر جلوگیری کند.
تخریب آثار تاریخی، احساسات مردم را نیز جریحهدار کرده است. ایرانیان میراث فرهنگی را نه فقط یک سرمایه ملی بلکه بخشی از هویت خود میدانند. شبکههای اجتماعی و رسانهها پر از تصاویری است که آسیب به کاخها و موزهها را نشان میدهد و واکنشهای گستردهای از خشم و اندوه مردم ایجاد کرده است.
مسئولان میراث فرهنگی نیز با انتشار گزارشهای دقیق و تصویری از وضعیت آثار، تلاش میکنند آگاهی عمومی را افزایش دهند و حساسیت جامعه نسبت به حفاظت از میراث ملی را بیشتر کنند.
با وجود شرایط بحرانی، تیمهای میراث فرهنگی به سرعت وارد عمل شده و اموال فرهنگی را به مکانهای امن منتقل کردهاند. وزارت میراث فرهنگی همچنین با ارسال نامه به یونسکو، سپر آبی و کمیته جهانی موزهها، خواستار محکومیت خسارتها و جلوگیری از ادامه تخریبها شده است.
این اقدامات نشان میدهد ایران در تلاش است تا با همبستگی ملی و همکاریهای بینالمللی، میراث فرهنگی خود را از هرگونه آسیب بیشتر حفظ کند.