اقتصاد۲۴- تهدیدهای دونالد ترامپ مبنی بر هدف قرار دادن زیرساختهای ایران گریبان بازار نفت را گرفت. با بالا گرفتن تنشها در خلیج فارس، بازار جهانی نفت وارد فاز جدیدی از نوسان و افزایش قیمت شده است؛ روندی که بیش از هر چیز به نگرانیها درباره سرنوشت تنگه هرمز و امنیت عرضه انرژی گره خورده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، معاملات نفت در آغاز هفته میلادی در سطوح بالایی دنبال شده است. نفت برنت به عنوان شاخص جهانی با رشد همراه بوده و در محدوده بالای ۱۰۹ دلار در هر بشکه قرار گرفته، در حالی که نفت خام آمریکا (WTI) نیز حتی از این سطح عبور کرده و در کانال ۱۱۱ دلار ایستاده است. در برخی گزارشها نیز از جهش بیشتر قیمتها خبر داده شده؛ بهطوریکه بهای نفت برنت تا حدود ۱۱۰ دلار و نفت آمریکا تا نزدیکی ۱۱۴ دلار افزایش یافته و حتی نشانههایی از عبور قیمتها از مرز ۱۱۵ دلار در بازار آمریکا دیده میشود.
این افزایش قیمتها در شرایطی رخ میدهد که بازار انرژی بهشدت تحت تأثیر تنشهای ژئوپلیتیک قرار گرفته است. حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و پیامدهای پیشبینینشده آن برای تنگه هرمز، یکی از مهمترین عوامل رشد قیمتها ارزیابی میشود. این آبراه استراتژیک که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، اکنون به کانون نگرانی معاملهگران تبدیل شده است.
در همین چارچوب، مواضع اخیر رئیسجمهوری آمریکا نیز به این فضای ملتهب دامن زده است. ترامپ با تعیین ضربالاجلی برای بازگشایی تنگه هرمز و استفاده از ادبیاتی تند، هشدار داده که در صورت عدم تحقق این خواسته، ایران با پیامدهای جدی مواجه خواهد شد. او حتی پس از مخالفت برخی متحدان ناتو با همراهی در این مسیر، آنها را به شدت مورد انتقاد قرار داده و مسئولیت بحران را متوجه دیگر کشورها دانسته است.
در مقابل، تهران نیز شرطهایی برای ازسرگیری تردد در این مسیر مطرح کرده و اعلام کرده است که بخشی از درآمدهای حاصل باید صرف جبران خسارات جنگ شود. این موضعگیری متقابل، بر نگرانیها درباره تداوم محدودیت در کشتیرانی منطقه افزوده و عملاً ریسک اختلال در عرضه نفت را بالا برده است.
بازار در کنار این تنشها، به تحولات سمت عرضه نیز چشم دوخته است. ائتلاف اوپکپلاس از برنامه افزایش تولید در ماه مه خبر داده، اما فعالان بازار نسبت به اثرگذاری فوری این تصمیم تردید دارند. محدودیتهای لجستیکی و موانع انتقال، باعث شده این افزایش تولید در کوتاهمدت نتواند فشار صعودی قیمتها را بهطور کامل خنثی کند.
در سطحی دیگر، قیمت انواع نفت نیز روندی ناهمگون داشته است. نفت موربان امارات رشد قابل توجهی را تجربه کرده، در حالی که نفت عمان با کاهش مواجه شده است. سبد نفتی اوپک نیز افتی را ثبت کرده، اما در مجموع قیمتها همچنان در سطوح بالا باقی ماندهاند. نفت ایران نیز در این میان نوسانات محدودی را تجربه کرده و در بازه کمتر از ۱۰۱ دلار برای نفت سبک و حدود ۹۸ دلار برای نفت سنگین معامله میشود.
پیامدهای این جهش قیمتی تنها به بازار انرژی محدود نمانده و آثار آن به سرعت در شاخصهای کلان اقتصادی نمایان شده است. برآوردها نشان میدهد در صورت تداوم وضعیت فعلی برای چند هفته آینده، نرخ تورم مصرفکننده در آمریکا میتواند به حدود ۳.۷ درصد برسد؛ سطحی که بالاترین میزان از پاییز ۲۰۲۳ خواهد بود. حتی در سناریوی پایه نیز تورم در محدوده ۳ درصد قرار دارد، اما ادامه جنگ و اختلال در عرضه انرژی، مسیر افزایشی آن را تقویت میکند.
افزایش هزینههای انرژی فشار مستقیمی نیز بر مصرفکنندگان وارد کرده است. از زمان آغاز درگیریها در اواخر فوریه، شهروندان آمریکایی روزانه صدها میلیون دلار بیشتر برای سوخت پرداخت کردهاند؛ رقمی که در مجموع طی بیش از یک ماه گذشته به چندین میلیارد دلار رسیده است.
در چنین شرایطی، بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار نفت بیش از آنکه به عوامل کلاسیک عرضه و تقاضا واکنش نشان دهد، تحت تأثیر ریسکهای سیاسی و امنیتی قرار گرفته است. تداوم انسداد یا محدودیت در تنگه هرمز میتواند هزینههای حملونقل و تولید را در سطح جهانی افزایش دهد و به تبع آن، فشار تورمی گستردهتری را به اقتصاد بینالملل تحمیل کند.
ترکیب تهدیدات سیاسی، نااطمینانی در مسیرهای حیاتی انرژی و تردید نسبت به کارآمدی افزایش تولید، باعث شده چشمانداز بازار نفت همچنان صعودی و پرریسک باقی بماند؛ وضعیتی که در صورت ادامه، میتواند پیامدهایی فراتر از بازار انرژی و تا عمق اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.