اقتصاد۲۴- در میانه آتشبس موقت ۲ هفتهای و تداوم ابهام در فضای جنگی، بازارهای مالی در وضعیتی تعلیق، لغزنده و متلاطم قرار گرفتهاند؛ وضعیتی که به گفته شاهین شایان آرانی، کارشناس بازارهای مالی، تحلیل و برآورد در آن با خطای بالا همراه است.
این کارشناس بازارها در گفتگویی که با اقتصادنیوز انجام داده، میگوید؛ «در شرایط فعلی بسیاری از ترس تورم، به سمت خرید طلا میروند و داراییهایی را انتخاب میکنند که ارزش آنها با تورم افزایش مییابد. داراییهایی مانند سهام بورس، اوراق قرضه و اوراق تبعی عملاً مورد بیتوجهی قرار میگیرند و سرمایهگذاران از آنها فاصله میگیرند.»
گفتگوی شاهین شایان آرانی، کارشناس بازارهای مالی بین الملل را بخوانید.
آقای شایان آرانی! با توجه به اعلام آتشبس موقت دو هفتهای، رفتار بازارهای مختلف بهویژه طلا و ارز را چگونه ارزیابی میکنید؟
در فضای ملتهبی که تحت تاثیر جنگ ایجاد شده و حتی تلاطمهای اجتماعی و سیاسی نیز بر آن اثرگذار است، رفتار کنشگران اقتصادی به سمت ریسکگریزی سوق پیدا میکند، نه ریسکپذیری. زیرا فضا متلاطم است و تحلیل آینده و ریسکهای پیشرو دشوار میشود.
به همین دلیل، افراد بهشدت محافظهکار میشوند. از ترس تورم، بسیاری به سمت خرید طلا میروند و داراییهایی را انتخاب میکنند که ارزش آنها با تورم افزایش مییابد. اگر مسئله ارزی مطرح باشد، به سمت خرید ارز حرکت میکنند.
در چنین شرایطی، داراییهای مالی مانند سهام بورس، اوراق قرضه و اوراق تبعی عملاً مورد بیتوجهی قرار میگیرند و سرمایهگذاران از آنها فاصله میگیرند.
*وضعیت شرکتهای بورسی چگونه خواهد بود؟ انتظار میرود در چنین شرایطی، شرکتها میزان آسیبها و زیانهای خود را شفافسازی کنند. در این زمینه چه ارزیابی دارید؟
در وضعیت جنگی که اکنون در آن قرار داریم، احتمال بسیار زیاد بورس باز نخواهد شد. از سوی دیگر چرا شرکتهای بورسی باید چه بر اساس ارزشهای مالی و چه بر اساس حملاتی که داشتیم، این موارد را اعلام کنند؟
در این وضعیت، ابهام وجود دارد و اطلاعات مختلف میتواند بهصورتهای نادرست، چه مثبت و چه بیش از حد منفی، منتشر شود و این موضوع میتواند بازار را بهشدت متلاطم کند.
برآورد صحیح از رخدادهای مختلف برای شرکتهایی که بهصورت مثبت یا، بهتر بگویم، بیشتر منفی تحت تأثیر قرار گرفتهاند، در حال حاضر بسیار دشوار است. حتی خود شرکتها نیز اگر بخواهند برآوردی ارائه دهند، به نظر میرسد این برآوردها با خطای زیادی همراه باشد.
بیشتر بخوانید:ورود ۴.۲ همت پول حقیقی به صندوق های درآمد ثابت
با این حساب، در چنین وضعیتی معمولاً بورسها را باز نمیکنند. اگر هم باز کنند، احتمالاً شرکتهایی که دچار تلاطم یا مشکلات ناشی از این حملات جنگی شدهاند، نمادشان باز نخواهد شد تا وضعیت روشن شود. اگر هم بازگشایی صورت گیرد، شرکتهایی که کارخانهها یا فعالیتهایشان تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است، بهاحتمال زیاد آثار مخربی در عملکردشان مشاهده خواهد شد و این به معنای سقوط قیمتها است.
این موضوعی است که مسئولان نظارت بر بازار باید به آن توجه ویژه داشته باشند؛ چرا که منافع سهامداران مطرح است. اگر همین حالا بازار باز شود، برداشت عمومی این خواهد بود که بههرحال آسیبها جدی بوده، درآمدها کاهش پیدا میکند، تولید کارخانهها بهشدت افت میکند، مواد اولیه بهسختی تأمین میشود و تورم افزایش یافته است. این یعنی ممکن است قیمت سهمی که هزار تومان بوده، به ۴۰۰ تومان برسد.
باید توجه داشت که اینگونه برآوردهای غیرکارشناسی یا احساسی و هیجانی خطرناک است. بنابراین، اساساً در چنین شرایطی چگونه میتوان شفافسازی کرد؟ این موضوع مربوط به زمانی است که منطق و روال عقلایی بر رفتارها و عملیات اقتصادی و مدیریتی حاکم باشد تا بتوان بر اساس آن تحلیل کرد.
*در سطح بینالمللی، این شرایط جنگی چه بازتابی در بازارها داشته است؟
هرگاه فضا به دلایل نظامی، امنیتی یا اجتماعی متلاطم میشود و پیشبینیها با ابهام همراه میشود، تحلیل مسیر آینده دشوار خواهد شد. در چنین شرایطی، اوراق مالی مانند سهام یا اوراق قرضه دولتی و مشارکت دچار رکود میشوند، زیرا سرمایهگذاران نمیتوانند آینده آنها را پیشبینی کنند.
در نتیجه، سرمایهها به سمت داراییهایی حرکت میکنند که پشتوانه واقعی دارند. این موضوع باعث افزایش قیمت طلا و کاهش شاخصهای بورس میشود.
در سطح بینالمللی نیز این روند بهوضوح مشاهده شده است. پیش از دستیابی به توافق، در چند روز قیمت نفت بهشدت افزایش یافت و حتی تا ۱۵ دلار رشد کرد، در حالی که شاخصهای بورس در آمریکا و اروپا کاهش پیدا کردند.
اما با انتشار خبر آتش بس، قیمت نفت بهطور ناگهانی کاهش یافت و در مقابل، شاخصهای بورس که پیشتر افت کرده بودند، دوباره رشد کردند. این موضوع بهخوبی نشاندهنده تأثیر روانی تحولات بر بازارها است.
*با این شرایط، آینده بازارها را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا با رکود مواجه خواهیم شد یا نوعی توقف موقت یا...؟
در داخل کشور، با توجه به تورم بالا و مشکلات ناشی از جنگ، بسیاری از شرکتهای بورسی اثر منفی پذیرفتهاند. در حال حاضر نیز معاملات آنها متوقف شده است. اگر این بازار باز شود، به نظر من اقدام خطرناکی خواهد بود.
در چنین شرایطی، اساساً نمیتوان از رونق صحبت کرد. بازارها در وضعیتی شبیه به توقف یا رکود قرار دارند. سایر بازارهای مالی نیز وضعیت مشابهی دارند. برای مثال، بازار ارز بهصورت محدود در حال انجام معاملات خرد است و در سطح کلان، بانک مرکزی برای تأمین نیازهای اساسی تخصیصهایی انجام میدهد.
در مورد اوراق نیز باید کنترلهایی صورت گیرد و فعلاً از انجام معاملات گسترده جلوگیری شود. ایجاد ثبات نسبی در چنین فضایی بسیار دشوار است.
بازار بورس و سهام متعلق به زمانی است که اقتصاد در شرایط عادی فعالیت کند، در حالی که اکنون با فضایی بسیار لغزنده مواجه هستیم. اگر بازار در این شرایط باز شود، این خطر وجود دارد که بسیاری از ارزشها بهصورت ناعادلانه از بین برود.
ممکن است فردی سهام بسیار ارزندهای در اختیار داشته باشد که در شرایط عادی نباید کاهش قیمت داشته باشد، اما به دلیل نبود شفافیت اطلاعات و شرایط مبهم، ارزش آن کاهش یابد.
بهتر است ابتدا وضعیت مذاکرات و تفاهمها روشن شود و آثار اقتصادی آن مشخص شود. پس از آن، بهتدریج میتوان بازارها را فعال کرد. در حال حاضر، نقدینگی در اختیار مردم است و بخش تولید نیز با مشکلات جدی مواجه است و نسبت به تولیدات سال آینده نگرانی وجود دارد.
در مجموع، فضای حاکم فراتر از یک فضای اقتصادی است و در چارچوب یک وضعیت کلان و بحرانی که چندان خوشبینی هم به آن وجود ندارد، قرار دارد.