اقتصاد۲۴- ماراتن فشرده گفتوگو میان ایران و آمریکا در اسلامآباد، پس از بیش از ۲۱ ساعت مذاکره مستقیم و غیرمستقیم، بدون دستیابی به توافق پایان یافت؛ نتیجهای که بیش از آنکه نشانه شکست یک دور مذاکره باشد، بازتابی از شکافهای عمیقتر در اهداف و محاسبات دو طرف است.
هیات ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف و با حضور سیدعباس عراقچی و علی باقری شامگاه ۲۰ فروردین وارد اسلامآباد شد و پیش از آغاز مذاکرات، دیدارهایی با عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و شهباز شریف نخستوزیر این کشور داشت. این رایزنیها با هدف هماهنگی سیاسی و امنیتی پیش از گفتوگو با طرف آمریکایی انجام شد.
مذاکرات رسمی از ظهر روز ۲۱ فروردین آغاز شد و در ادامه، گفتوگوها میان هیاتهای اصلی و سپس تیمهای کارشناسی ادامه یافت. این روند تا بامداد روز بعد نیز کشیده شد، اما در نهایت بدون توافق متوقف شد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، پس از پایان مذاکرات اعلام کرد که با وجود گفتوگوهای فشرده، توافقی که برای هر دو طرف قابل قبول باشد، به دست نیامده است. او با اشاره به تلاشهای میانجیگرانه پاکستان، تاکید کرد که اختلافات همچنان پابرجاست و هیات آمریکایی بدون نتیجه به واشنگتن بازمیگردد.
ونس همچنین مدعی شد که «ایران تضمین کافی درباره عدم حرکت به سمت سلاح هستهای ارائه نکرده و همین موضوع یکی از موانع اصلی توافق بوده است.»
روایت تهران، زیادهخواهی آمریکا مانع شد
در تهران، اما منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایرانی روایت دیگری داشتند. اینکه تهران در طول مذاکرات، پیشنهادهای «معقول» و ابتکارات جدیدی را مطرح کرده، اما آنچه مانع پیشرفت شده، «زیادهخواهی» و عدم انعطاف طرف آمریکایی بوده است.
یک منبع آگاه به خبرگزاری فارس گفته است که تیم آمریکایی بیش از آنکه به دنبال توافق باشد، به دنبال یافتن بهانهای برای ترک میز مذاکره بوده است. خبرگزاری تسنیم نیز گزارش داده که ایران عجلهای برای رسیدن به توافق ندارد و تا زمانی که واشنگتن رویکرد خود را اصلاح نکند، تغییری در وضعیت فعلی ایجاد نخواهد شد.
اکسیوس درباره مذاکرات نوشت: اختلافات اصلی در ۲۱ ساعت مذاکره ایران و ایالات متحده، مربوط به درخواست ایران برای کنترل تنگه هرمز است و امتناع از واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده بود.
این دو موضوع، بهطور مستقیم با ملاحظات امنیتی و راهبردی هر دو کشور گره خورده و به نظر میرسد هیچیک حاضر به عقبنشینی در این حوزهها نبودند.
همزمان با ساعات اولیه شروع مذاکرات، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی خود از «پاکسازی تنگه هرمز» خبر داد و مدعی شد قایقهای مینریز ایران نابود شدهاند. با اینحال تهران هنوز محدودیتها بر سر تنگه هرمز را حفظ کرده است که مهمترین دلیل آن حملات متعدد اسرائیل به لبنان طی روزهای اخیر بوده است. همچنین در پی انتشار اخباری مبنی بر عبور ناوهای آمریکا از تنگه هرمز، سخنگوی قرارگاه خاتم الانبیاء این موضوع را قویاً تکذیب کرد.
آتش بس دو هفتهای که با پیش شرط بازگشایی تنگه هرمز ایجاد شده بود، به همین دلیل شکننده به نظر میرسد و بعید نیست واشنگتن و تلآویو حملات علیه تهران را زودتر از موعد از سر بگیرند.
با وجود پایان بدون نتیجه این دور، نشانههایی از احتمال تداوم مسیر دیپلماتیک دیده میشود. برخی منابع پاکستانی از احتمال بازگشت دوباره طرف آمریکایی با ترکیب متفاوتی از هیات مذاکرهکننده در روزهای آینده خبر دادهاند. همچنین نقش میانجیهایی مانند پاکستان و ترکیه میتواند همچنان تعیینکننده باشد.
هنوز از جزئیات گفتوگوها چیزی نمیدانیم و مشخص نیست تیم مذاکرهکننده به چه علت از تحویل اورانیوم غنی شده ۶۰ درصد خود خودداری کرده است و یا پیشنهاداتی همچون تحویل این اورانیوم به مسکو مطرح شده است یا نه، اما عجیب نیست که طرح مقابل این موضوع را به عنوان عدم حسن نیت تهران درباره تلاش برای ساخت سلاح هستهای برداشت کند. از طرفی تهران همواره بر عدم تمایل برای رسیدن به سلاح هستهای تاکید داشته است. احتمالاً تهران نمیخواهد این اهرم فشار را که میتواند واشنگتن را مجبور به امتیازدهی کند، از دست بدهد. اما در شرایطی که کشور مورد تهدید نابودی زیرساختی قرار گرفته بهترین موقعیت برای استفاده از این اهرم فشار و تضمین پایان جنگ نیست؟ به هر حال میتوان دیگر ملاحظات از جمله احتمال حمله مجدد حتی در صورت عمل به وعدهها از سوی تهران را معقول دانست، اما نباید فراموش کرد پذیرفتن این نکته به معنای قرار گرفتن در یک جنگ فرسایشی و احتمالاً طولانی است.