اقتصاد۲۴- روز گذشته مذاکرات حساس اسلامآباد در حال آغاز شد که سرنوشت میلیاردها دلار از داراییهای ارزی ایران مشخص نشده بود. این در حالیست که هیئت دیپلماتیک ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، تصریح کرده بود که «آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای بلوکهشدهٔ ایران قبلاز شروع مذاکرات، دو موضوعی است که باید انجام شود.»
تهران تاکید کرده بود که آزادسازی پولهای بلوکه شده ایران موضوعی است که باید پیش از ورود به جزئیات مذاکرات محقق شوند.
با اینحال با اینکه رویترز از آزادسازی این منابع خبر داده بود، شبکه سیبیاس نیوز آمریکا به نقل از مقامات کاخ سفید اعلام کرد که واشنگتن با این اقدام مخالفت کرده است. منابع ایرانی نیز تأیید کردهاند که اگرچه پیامهایی از طریق واسطهها مبنی بر آزادسازی منابع دریافت شده، اما تیم ایرانی تا زمان اطمینان کامل و تأیید نهایی، این موضوع را محقق شده تلقی نمیکند.
بررسیهای آماری نشان میدهد که رقم دقیق داراییهای بلوکه شده ایران به دلیل نبود آمار رسمی و قطعی، همواره موضوعی چالشبرانگیز بوده است. برآوردهای مختلف ارقامی از ۲۷ میلیارد دلار تا بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار را نشان میدهند. این داراییها که عمدتاً حاصل درآمدهای نفتی و گازی هستند، در کشورهای متعددی مسدود شدهاند:
چین: بزرگترین میزبان داراییهای ایران محسوب میشود که رقمی بین ۲۲ تا ۳۰ میلیارد دلار از منابع ارزی کشور را در حسابهای خود نگه داشته است.
کره جنوبی: پروندهای جنجالی که حدود ۷ میلیارد دلار را شامل میشد. اگرچه ۶ میلیارد دلار آن در سال ۱۴۰۲ به بانکهای قطر منتقل شد، اما گزارشهای اخیر نشان میدهد که دسترسی ایران به این منابع در قطر بار دیگر با محدودیت مواجه شده است.
عراق: بدهیهای این کشور بابت واردات برق و گاز از ایران، رقمی بین ۶ تا ۱۶ میلیارد دلار تخمین زده میشود که به دلیل تحریمهای بانکی، انتقال آن با دشواریهای فراوانی روبهروست.
ژاپن و لوکزامبورگ: این دو کشور نیز به ترتیب حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد دلار و ۱.۶ میلیارد دلار از منابع مالی ایران را مسدود کردهاند.
ایالات متحده: علاوه بر داراییهای مالی که حدود ۲ میلیارد دلار برآورد میشود، املاک و مستغلاتی به ارزش ۵۰ میلیون دلار نیز از زمان انقلاب در این کشور مسدود باقی مانده است.
اهمیت این ارقام زمانی روشن میشود که بدانیم بر اساس دادههای بانک جهانی، ۱۰۰ میلیارد دلار معادل یکچهارم اقتصاد ایران (با توجه به GDP سال ۲۰۲۳) است. کارشناسان معتقدند آزادسازی این منابع میتواند تحولی جدی در زیرساختهای کشور، نوسازی ناوگان هوایی و بهبود وضعیت معیشتی ایجاد کند. آنهم در شرایط کنونی که به دلیل حملات به زیرساختهای کشور هزینههای زیادی روی دست ایران گذاشته شده است. البته تفاوت میان «داراییهای ارزی» و «ذخایر ارزی قابل دسترس» نشان میدهد که بخشی از این مبالغ در قالب وثیقههای پروژهای یا اوراق مالی هستند و امکان دسترسی فوری به تمام آنها وجود ندارد.
به هرحال برخی تحلیلگران این اقدام آمریکا در بلوکه کردن اموال را «دزدی بینالمللی» مینامند و با وجود اینکه مذاکرات روز گذشته تهران- واشنگتن در اسلام آباد بدون نتیجه به پایان رسید، اما هنوز امیدها به اسلامآباد معطوف شده است تا مشخص شود آیا دیپلماسی میتواند قفل این میلیاردها دلار را بشکند یا خیر. تهران تاکید دارد آزادسازی داراییها را نه یک امتیاز، بلکه حق مسلم مردم ایران است و آن را پیشنیاز هرگونه گفتوگوی سازنده میداند.