اقتصاد۲۴- سال ۲۰۱۷ بود که کشورهای عضو سازمان ملل متحد، پیشنهاد اسلوونی را برای اعلام ۲۰ مه (می) به عنوان روز جهانی زنبور عسل تصویب کردند و از آن زمان برگزاری این روز در جهان مرسوم و سنت شد.
این روز در ایران با ۳۰ اردیبهشت مصادف است؛ کشوری که براساس دادههای فائو، از نظر تعداد کلنی پس از هند، چین و ترکیه و از نظر میزان تولید بعد از ترکیه و اتیوپی، رتبه برتر جهان را دارد.
در ۴ دهه گذشته تولید سالانه عسل در کشور از ۵ هزار تن به ۱۲۸ هزار تن رسیده است. آذربایجان غربی یکی از قطبهای اصلی تولید عسل در کشور است و به گفته معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی، این استان پایتخت تولید عسل در ایران محسوب میشود.
زنبورداری در آذربایجان غربی پیشینهای بسیار قدیمی دارد و به دلیل طبیعت کوهستانی، مراتع غنی و تنوع گیاهی از گذشته یکی از مهمترین مناطق تولید عسل ایران بوده است.
شواهد تاریخی و سنتهای روستایی نشان میدهد پرورش زنبور عسل در مناطق کوهستانی ارومیه، خوی، مهاباد، سردشت و اشنویه قدمتی چندصدساله دارد. از حدود دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسی، زنبورداری مدرن با ورود کندوهای جعبهای و آموزشهای فنی در استان گسترش یافت. پس از انقلاب نیز توسعه تعاونیها، آموزشهای جهاد کشاورزی و مهاجرت فصلی زنبورداران باعث رشد این صنعت شد.
تنوع گیاهان دارویی و مرتعی، آبوهوای کوهستانی معتدل، وجود مراتع وسیع در نواحی مرزی و کوهستانی و کوچ فصلی زنبورداران بین مناطق گرم و سرد از دلایلی است که این استان را پایتخت شیرین ایران یا همان قطب تولید عسل کرده.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی به همشهری میگوید: «آذربایجان غربی یکی از قطبهای مهم تولید عسل در کشور است و امسال نیز با تولید ۲۸ هزار تن عسل، رتبه نخست تولید عسل کشور را به خود اختصاص داده.»
پرویز بستانچی با بیان اینکه بیش از ۶۵۰۰ زنبوردار به صورت مستقیم در استان فعالیت میکنند و ۱۶ تعاونی زنبورداری نیز در این حوزه فعال هستند، تاکید میکند: «نخستین زنجیره تولید محصولات زنبور عسل در استان شکل گرفته است و واحدهای بسته بندی عسل نیز در حال فعالیت هستند.»
به گفته معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی، هر سال بخشی از تولید عسل آذربایجان غربی به کشورهای اروپایی، کشورهای حوزه خلیج فارس و ترکیه صادر میشود. با وجود این، بستانچی خامفروشی را آفت این حوزه میداند و میگوید: «مشکل اصلی در بخش صادرات خام فروشی است. بخش قابل توجهی از عسل تولیدی کشور به صورت فلهای به کشورهای دیگر از جمله ترکیه صادر و پس از بستهبندی با نام سایر کشورها وارد بازار جهانی میشود.»
او توضیح میدهد: «ایران از نظر تولید عسل در میان کشورهای برتر جهان قرار دارد، اما هنوز برند ملی و شناخته شدهای برای عسل ایران در بازارهای جهانی ایجاد نشده است. لازم است دولت، تشکلها و بخش خصوصی برای توسعه بستهبندی، برندسازی و صادرات هدفمند همکاری بیشتری داشته باشند تا عسل ایران با نام و هویت مشخص در بازارهای جهانی عرضه شود.»
بیشتر بخوانید:افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت دارو زنبور
معاون بهبود تولیدات دامی با تاکید بر ضرورت توسعه بازارهای صادراتی یادآور میشود: «با فراهم شدن زیرساختهای مناسب و کاهش موانع صادراتی، میتوان بازارهای خوبی در اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس به دست آورد. همچنین ایجاد فروشگاههای تخصصی عرضه عسل در مرزهای خروجی کشور از پیشنهادهای مطرح شده در استان است تا مسافران و تجار بتوانند محصولات بسته بندی شده ایرانی را به راحتی تهیه و منتقل کنند.»
پرویز بستانچی بر این باور است که توسعه محصولات جانبی زنبور عسل در آذربایجان غربی اهمیت ویژهای دارد. او عنوان میکند: «در کنار تولید عسل، روی تولید و فرآوری محصولات جانبی مانند گرده گل، شانه عسل و زهر زنبور نیز کار میشود. امسال آذربایجان غربی در تولید زهر زنبور عسل نیز رتبه نخست کشور را کسب کرده است.»
معاون بهبود تولیدات دامی ادامه میدهد: «سودآوری محصولات جانبی زنبور عسل در بسیاری موارد بیشتر از خود عسل است و باید صنعت زنبورداری از حالت تک محصولی خارج شود. در همین راستا فرهنگسازی و آموزش زنبورداران برای تولید محصولات جانبی در دستور کار قرار گرفته است.»
بستانچی درباره نوسازی صنعت زنبورداری نیز اضافه میکند: «در استان تلاش میشود کندوهای مدرن و مقاوم در برابر شرایط محیطی و بیماریها جایگزین کندوهای قدیمی شوند. همچنین ایستگاههای پرورش ملکه زنبور عسل در استان فعال هستند و بخشی از این فعالیتها به شرکتهای دانشبنیان و تشکلهای توانمند واگذار شده است تا ملکههای سازگار با شرایط اقلیمی استان، با توان تولید و مقاومت بیشتر، پرورش داده شوند.»