اقتصاد۲۴- انرژی خورشیدی طی یک دهه اخیر به یکی از مهمترین منابع تولید برق در جهان تبدیل شده است. رشد سرمایهگذاری کشورها در حوزه انرژی پاک، کاهش قیمت پنلهای خورشیدی و پیشرفت فناوری ساخت سلولهای خورشیدی باعث شده بسیاری از کشورها وابستگی خود به سوختهای فسیلی را کاهش دهند. آمارهای جدید نشان میدهد که چین نهتنها بزرگترین تولیدکننده پنل خورشیدی جهان است، بلکه بیشترین میزان برق خورشیدی را نیز تولید و مصرف میکند. در این میان، قیمت جهانی پنلهای خورشیدی نیز به پایینترین سطوح تاریخی خود رسیده است.
بر اساس گزارش منتشرشده توسط وبسایت Sunsave، چین بزرگترین تولیدکننده پنل خورشیدی در جهان محسوب میشود و بخش عمده زنجیره تأمین این صنعت را در اختیار دارد. این کشور در تولید پلیسیلیکون، ویفر، سلول خورشیدی و مونتاژ نهایی پنلها سهم غالب بازار جهانی را در اختیار گرفته است.
طبق آمارهای بینالمللی، چین اکنون بیش از ۸۰ درصد تولید جهانی پنل خورشیدی را کنترل میکند و برندهای بزرگی مانند LONGi، Trina Solar و Jinko Solar از اصلیترین بازیگران بازار جهانی هستند. تسلط چین بر این صنعت باعث شده قیمت تمامشده پنلهای خورشیدی در جهان بهشدت کاهش پیدا کند.
دادههای منتشرشده از سوی Statista نشان میدهد چین در سال ۲۰۲۵ با تولید حدود ۱۱۷۵ تراواتساعت برق خورشیدی، بزرگترین تولیدکننده انرژی خورشیدی جهان بوده است. پس از چین، آمریکا، هند، ژاپن و آلمان در رتبههای بعدی قرار دارند. این پنج کشور در مجموع حدود ۷۰ درصد برق خورشیدی جهان را تولید میکنند.
همچنین گزارش Global Electricity Review نشان میدهد ظرفیت نصبشده انرژی خورشیدی چین از ۶۰۰ گیگاوات عبور کرده و این کشور فاصله قابلتوجهی با سایر رقبا دارد.
بیشتر بخوانید: سقوط قیمت نفت با تکرار وعده ترامپ درباره پایان جنگ/ بازار انرژی محتاط ماند
در آمریکا نیز ایالتهای کالیفرنیا، تگزاس، فلوریدا و آریزونا بیشترین تولید برق خورشیدی را دارند. گزارش Choose Energy نشان میدهد کالیفرنیا همچنان رهبر اصلی تولید انرژی خورشیدی در آمریکا است و بخش بزرگی از برق این ایالت از طریق نیروگاههای خورشیدی تأمین میشود.
از نظر سهم انرژی خورشیدی در سبد برق، کشورهای اروپایی مانند آلمان، اسپانیا، هلند و یونان نیز جزو مصرفکنندگان بزرگ برق خورشیدی محسوب میشوند. در برخی کشورهای اروپایی، سهم برق خورشیدی از کل مصرف برق به بیش از ۲۰ درصد رسیده است.
بازار جهانی پنل خورشیدی طی سالهای اخیر با افت شدید قیمت روبهرو شده است. گزارش Solar Choice نشان میدهد هزینه سیستمهای خورشیدی خانگی نسبت به یک دهه قبل کاهش چشمگیری داشته و قیمت هر وات پنل خورشیدی اکنون در بسیاری از بازارها به کمتر از ۰.۳۵ دلار رسیده است.
در بازار جهانی، یک پنل خورشیدی ۵۵۰ واتی معمولاً بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار قیمت دارد. همچنین هزینه نصب کامل یک سیستم خورشیدی خانگی ۵ تا ۶ کیلوواتی در کشورهایی مانند استرالیا و آمریکا معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ هزار دلار برآورد میشود؛ البته این رقم به نوع پنل، اینورتر و هزینه نصب بستگی دارد.
کارشناسان دلیل اصلی کاهش قیمتها را افزایش تولید انبوه در چین، رقابت شدید میان شرکتهای تولیدکننده و توسعه فناوریهای جدید سلول خورشیدی میدانند. بر اساس آمارها، قیمت پنلهای خورشیدی از سال ۲۰۱۵ تاکنون بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است.
در بازار ایران، قیمت پنل خورشیدی بهشدت تحت تأثیر نرخ ارز و هزینه واردات قرار دارد. اکنون پنلهای خورشیدی ۵۴۰ تا ۵۵۰ واتی چینی در بازار ایران معمولاً بین ۲۵ تا ۲۸ میلیون تومان قیمت دارند. با در نظر گرفتن نرخ ارز آزاد، این قیمت معادل تقریبی ۱۳۰ تا ۱۶۰ دلار برای هر پنل است.
اگرچه قیمت خام پنلها در ایران در برخی موارد نزدیک به نرخ جهانی است، اما هزینه نهایی اجرای نیروگاه خورشیدی بهدلیل قیمت بالای اینورتر، باتری، تجهیزات جانبی و هزینه نصب، اختلاف قابلتوجهی با بازارهای جهانی دارد. در حال حاضر، اجرای یک سیستم خورشیدی خانگی ۵ کیلوواتی در ایران (شامل ۳ پنل خورشیدی، ۴ باتری خورشیدی، ۱ شارژ کنترلر خورشیدی، ۱ اینورتر خورشیدی) میتواند ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد.
از سوی دیگر، نوسانات ارزی و محدودیت واردات تجهیزات باعث شده بازار پنل خورشیدی در ایران ثبات قیمتی نداشته باشد؛ موضوعی که توسعه سریع انرژی خورشیدی را با چالش مواجه کرده است.
صنعت انرژی خورشیدی جهان اکنون بیش از هر زمان دیگری تحت سلطه چین قرار دارد؛ کشوری که هم بزرگترین تولیدکننده پنل خورشیدی جهان است و هم بیشترین برق خورشیدی را تولید و مصرف میکند. همزمان کاهش چشمگیر قیمت پنلها باعث شده انرژی خورشیدی به یکی از ارزانترین روشهای تولید برق تبدیل شود. در ایران نیز با وجود رشد تقاضا برای استفاده از پنلهای خورشیدی، نوسانات نرخ ارز و هزینه بالای تجهیزات جانبی همچنان مهمترین مانع توسعه گسترده این صنعت محسوب میشود.