اقتصاد۲۴- بازار سهام در روزهای اخیر وارد فازی صعودی شده است. بازارساز موفق شد، امید سرمایهگذاران نسبت به رشد بورس را تقویت کند و براساس قواعدی که سازمان بورس متولی آن بود، بازار روند بسیار مثبتی را از زمان بازگشایی بورس آغاز کرد. ثبت رشدهای سنگین شاخص کل در برخی روزها بیش از ۸۰ هزار واحد و ورود گسترده نقدینگی خرد، تصویری از یک بازار پررونق پیش چشم مردم ساخته است و سرمایهها از بازارهای موازی در حال منتقل شدن به بازار سهام است. تنها در یکی از روزهای معاملاتی اخیر، بیش از ۶.۳ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بورس شد، عددی که نشان میدهد تب سرمایهگذاری در بازار سهام به شدت بالا گرفته است.
اما این تصویر سبز یک نکته مهم دارد. تقریباً همه چیز در بورس در حال رشد است. در روز نهم خرداد ماه تعداد نمادهای منفی به نزدیک صفر رسیده و عملاً کل بازار یکدست مثبت بوده است. توضیح این اتفاق در اقتصادی پرریسک مانند ایران، سخت به نظر میرسد.
برای درک بهتر این شرایط، باید از فضای بورس فاصله گرفت و نگاهی به شاخصهای واقعی اقتصاد انداخت. در حالی که شاخص کل در حال رکوردزنی است، در کف جامعه نشانههای متفاوتی دیده میشود. تورم همچنان در سطوح بالا قرار دارد، قدرت خرید خانوارها به شدت کاهش یافته و بازارهای موازی از جمله خودرو و مسکن در وضعیت رکودی یا نیمهتعطیل هستند و خرید و فروش به دلیل شدت گرفتن قیمتها و عدم همخوانی با قدرت خرید کف جامعه انجام نمیشود.
بیشتر بخوانید: پیشبینی رشد بورس تا سقف مقاومتی ۴.۵ میلیون واحد در کوتاه مدت/ صنایع طلایی با پتانسیل رشد بالا در روزهای آتی کداماند؟
بازار خودرو نمونه روشنی از این وضعیت است. با وجود افزایش قیمتهای خودروهای اقتصادی تا بیش از یک میلیارد تومان آن هم در شرایطی که پیش از بهمن ماه نیز یک موج صعودی در این بازار مشاهده شده بود، معاملات به شدت کاهش یافته و بسیاری از خریداران از بازار خارج شدهاند. در بازار مسکن نیز حجم معاملات در برخی شهرها به کمترین سطح در سالهای اخیر رسیده است. در بازار ارز نیز یک ثبات نسبی شکننده حاکم است.
در این شرایط چگونه ممکن است اقتصادی که با رکود و فشار معیشتی مواجه است، در بازار سرمایه چنین رشد پرشتابی را تجربه کند؟
یکی از مهمترین دلایل رشد بازار سهام در این روزها را باید در مسیر حرکت نقدینگی جستوجو کرد. در شرایطی که سایر بازارها یا قفل شدهاند یا با ریسکهای بالا مواجه هستند، بورس به تنها گزینه در دسترس برای سرمایههای خرد تبدیل شده است که به دلیل نقدشوندگی بالا مورد توجه قرار گرفته است.
ورود روزانه هزاران میلیارد تومان پول حقیقی، بیش از آنکه نشانه اعتماد عمیق به اقتصاد کشور باشد، میتواند نشانه «بیپناهی سرمایهها» باشد. سرمایهگذاران خرد در فضایی قرار گرفتهاند که انتخابهای محدودی دارند و بورس، هرچند پرریسک، به عنوان آخرین پناهگاه عمل میکند.
این وضعیت زمانی نگرانکنندهتر میشود که رشد همزمان شرکتهای سودده و زیانده، افزایش قیمت سهام بدون پشتوانه بنیادی و شکلگیری صفهای خرید سنگین، همگی نشانههایی از ورود بازار به فاز هیجانی هستند.
برای برخی از تحلیلگران بازار، این شرایط یادآور دورههایی در گذشته است که رشد سریع بورس، بدون پشتوانه واقعی، در نهایت به ریزشهای سنگین منجر شد و سرمایههای مردم دود شد. در دولت حسن روحانی بود که سرمایه گذاری در بازار بورس نقل محافل شده بود و نیز ورود گسترده نقدینگی و رشد یکدست بازار، فضایی از خوشبینی افراطی ایجاد کرده بود؛ فضایی که دوام چندانی نداشت و با یک سقوط ناگهانی برخی از مردم که نتوانستند سرمایه خود را به موقع از بازار خارج کنند، به شدت ضرر کردند.
البته هنوز مشخص نیست چنین شرایطی مجدداً تکرار شود، اما همچنان باید هوشیار بود. وقتی در یک بازار، تمایز میان شرکتهای قوی و ضعیف از بین میرود و همه چیز صرفاً بر اساس موج نقدینگی رشد میکند، باید نسبت به پایداری آن تردید کرد.
در کنار عوامل داخلی، متغیرهای بیرونی نیز بر این وضعیت تأثیرگذار هستند. روابط میان و آمریکا شکنندهتر از همیشه است، نوسانات قیمت نفت و ابهام در روابط بینالملل، همگی میتوانند به سرعت مسیر بازار را تغییر دهند. اقتصادی که تا این حد به عوامل غیرقابل پیشبینی وابسته است، نمیتواند رشد پایدار و قابل اتکایی را تضمین کند.
در یک اقتصاد سالم، بازار سرمایه باید بازتابی از وضعیت تولید، سودآوری شرکتها و چشمانداز اقتصادی باشد. اما آنچه امروز در بورس دیده میشود، بیشتر به یک «ویترین سبز» شباهت دارد تا یک وضعیت واقعی.
رشد فعلی بورس را نمیتوان بهطور کامل نادیده گرفت؛ بخشی از آن میتواند ناشی از تعدیلهای واقعی و انتظارات تورمی باشد. به اعتقاد برخی تحلیلگران بورس بازاری است که به دلیل تعطیلی کامل طی ۸۰ روز مستعد جبران عقب ماندگی خود بوده و به همین دلیل روند صعودی را پیموده است. اما وقتی این رشد به شکل یکدست، سریع و بدون تفکیک رخ میدهد، باید نسبت به ماهیت آن لااقل اندکی تردید کرد.