اقتصاد۲۴- بازار جهانی نفت در بازهای که با تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه همراه شد، وارد یکی از پرنوسانترین دورههای چند دهه اخیر خود شد؛ دورهای که در آن، منطق سنتی عرضه و تقاضا تا حد زیادی جای خود را به متغیرهای ژئوپلیتیک و امنیتی داد.
در ابتدای این دوره، قیمت نفت در محدوده نسبتاً پایدار ۶۵ تا ۷۵ دلار قرار داشت، اما با آغاز درگیریهای مستقیم و افزایش ریسک جنگ میان ایران و آمریکا و اسرائیل، بازار به سرعت وارد فاز «ریسک امنیت انرژی» شد. همین تغییر انتظارات باعث شد قیمت نفت بدون کاهش واقعی عرضه، در چند موج صعودی به کانال ۹۰، ۱۰۰ و حتی ۱۲۰ دلار برسد.
نقطه کانونی این بحران، تنگه هرمز بود؛ شاهراهی که بخش مهمی از نفت جهان از آن عبور میکند. حتی بدون بسته شدن کامل، افزایش تهدیدها، ناامنی دریایی و رشد هزینه بیمه نفتکشها، عملاً عرضه مؤثر نفت را محدود کرد و کف جدیدی برای قیمتها ساخت. همزمان، احتمال محاصره دریایی ایران و افزایش حضور نظامی در منطقه، ریسک جهانی انرژی را تشدید کرد.
در این میان، مذاکرات دیپلماتیک نیز بهجای کاهش تنش، خود به منبع نوسان تبدیل شد؛ هر خبر مثبت باعث اصلاح کوتاهمدت قیمتها و هر خبر منفی موجب جهش دوباره بازار میشد. در نتیجه، سفتهبازی و رفتار هیجانی در بازار نقش پررنگتری پیدا کرد.
از منظر کلان، این تحولات به موج جدید تورم انرژی در جهان انجامید؛ اروپا، آمریکا و اقتصادهای آسیایی همگی تحت فشار افزایش قیمت سوخت و انرژی قرار گرفتند.
در جمعبندی، بازار نفت وارد ساختاری جدید شده که در آن سه عامل اصلی تعیینکنندهاند: ژئوپلیتیک، امنیت مسیرهای انتقال انرژی و نقش پررنگ معاملات مالی. در چنین شرایطی، قیمت نفت بیش از آنکه تابع تولید باشد، بازتاب مستقیم سطح تنشهای سیاسی و نظامی در جهان است.