اقتصاد۲۴- افزایش ۶۰ درصدی حداقل دستمزد برای ۱۴۰۵، نرخی کم سابقه است زیر پس از سال ۵۸ هیچگاه چنین افزایشی برای حداقل دستمزد تجربه نشده بود. با وجود این افزایش کم سابقه، شدت تورم آن قدر بود که تنها در عرض ۴۵ روز کل اثر این افزایش را خنثی کرد.
شورای عالی کار، حقوق پایه ماهانه را در حالی به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان افزایش داد که در سال ۱۴۰۴ حقوق پایه ماهانه ۱۰ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان بود. در روز ۲۶ اسفند ماه ۱۴۰۴، حداقل دستمزد مصوب برای ۱۴۰۵ معادل ۱۱۶ دلار بود. حال آنکه در حداقل دستمزد ۱۴۰۴ در بهمن ماه ۸۴ دلار ارزش داشت. این افزایش، اما تا میانه اردیبهشت امسال هم دوام نیاورد، زیرا نرخ هر دلار آمریکا به شکل محسوسی افزایش یافت و به ۱۹۰ هزار تومان رسید تا حداقل مزد معادل ۸۷.۵ دلار باشد. دلیل این اتفاق تضعیف ارزش ریال است؛ در روز ۲۶ اسفند ماه نرخ هر دلار آمریکا ۱۴۳ هزار و ۷۰۰ تومان بود، اما تا روز ۱۴ اردیبهشت قیمت دلار حتی به ۱۹۰ هزار تومان هم رسید.
حداقل دستمزد براساس ارزش طلا هم در این مدت به شدت کاهش یافته است. در روز ۲۶ فروردین و دو روز بعد تصویب مزد ۱۴۰۵، هر گرم طلای ۱۸ عیار ۱۶ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان بود، که معادل ارزش حداقل حقوق پایه را به اندکی بیش از یک گرم طلا میرساند. هر گرم طلای ۱۸ عیار در روز ۱۴ اردیبهشت معادل ۲۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان خرید و فروش شد که بر این اساس، حداقل حقوق پایه ۰.۸۱ گرم طلا است. به زبان سادهتر پس از گذشت ۴۵ روز از سال ۱۴۰۴ معادل ۲۰ درصد از قدرت خرید خانوارهای مزدبگیر و طبقه کارگر کاسته شده است.
در این رابطه محسن باقری، عضو تیم کارگری شورای عالی کار و از اعضای کمیته دستمزد با حضور در کافه خبر خبرآنلاین توضیحاتی دربارهی وضعیت کنونی داد. او نسبت به افزایش قیمت بنزین هشدار داد و از رایگان شدن حمل و نقل عمومی دفاع کرد. او با یادآوری شوک ارزی در دولت سیزدهم و چهاردهم، منطق پشت این اقدامات را زیان بار و غیرواقعی دانست. او همچنین خواهان آغاز مذاکرات مزدی برای ترمیم حداقل دستمزد امسال شد.
افزایش ۶۰ درصدی حداقل دستمزد ۱۴۰۵، از ابتدای انقلاب تاکنون بی سابقه بود. با وجود این و احساسات مثبتی که ناشی از آن پیش آمد، اما به نظر میرسد همان زمان هم تصوری از افزایش این چنینی قیمت نمیرفت. شما که از اعضای تیم کارگری شورای عالی کار بودید انتظار این افزایش قیمتها را داشتید؟
همانطوری که گفتید افزایش دستمزد بی سابقه بوده ولی این افزایش قیمتها هم بیسابقه بوده است. یعنی ما در طول این سالها نداشتیم که قیمتها به این شکل افزایش یابد و دولت به این شکل آزادسازی نرخ ارز را انجام دهد و ما در همان اوایل بحث دستمزدها به مصوبه ارزی دولت ایراد گرفتیم و پیشبینی هم میکردیم تا پایان خرداد ما با تکانههای چشمگیر قیمتی مواجه شویم. منتها وزارت اقتصاد نظر دیگری داشت و وزیر اقتصاد هم در همان دوره قول دادند از بهمن سیر تورم نزولی خواهد شد. البته مصاحبه و موضع گروه کارگری شورای عالی کار هم موجود است که ما با توجه به سیاست ارزی پیشبینی کردیم، قیمتها تا ۵ برابر رشد خواهند کرد.
به همین دلیل گروه کارگری سبد هزینهها را روی ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان بستیم، با شرکای اجتماعی یعنی کارفرمایان به توافق رسیدیم، پس از مشخص شدن اثر حذف ارز ترجیحی، بر سفره مردم محاسبات مزدی را انجام دهیم. البته مشخص بود تبعات آن اقدام ارزی تا خرداد ماه لااقل ادامه خواهد داشت و ما هم به همین دلیل بحث حق تاهل و بن کارگری به امسال موکول کردیم.
ما در ۵ سال اخیر چه در دولت پیش و چه این دولت وعده دادند اگر تورم بالا رفت در طول سال ترمیم میکنیم ولی در طول سال هرگز به آن تن ندادند. پس ما در مصوبه مزدی ۱۴۰۵ این نکته را به تصویب رساندیم و الان مشخص شده پیشبینی اقتصادی ما درست آمده و هر روز هم قیمتها دارد افزایش پیدا میکند. خودرو دیگر قیمتش افسانهای شده، اما حتی نرخ کالاهای اساسی هم شدیدا بالا رفته است.
به عنوان عضو کمیته دستمزد برآوردی از میزان هزینههای خانوار در خرداد ۱۴۰۵ دارید؟
کمیته دستمزد سه ضلع دارد و نمایندگان کارگری یک ضلع هستند و ما منتظر تشکیل جلسهایم. تیم کارگری مستقلا در چند استان از جمله تهران کمیتههایی تشکیل داده و هزینهها را برآورد میکند. هنوز با وجود گذشت ۱۰ روز از خرداد ماه هنوز مرکز آمار و بانک مرکزی گزارش تورم اردیبهشت را ندادند. هر گاه این آمار اعلام شود، با فرمولهایی که داریم به محاسبه هزینهها دست خواهیم زد.
ما الان منتظریم به شکل رسمیتر و با همکاری شرکای اجتماعی چنین کنیم وگرنه خودمان در مقام تیم کارگری این کار را میکنیم.
آقای باقری در ماههای گذشته کشور دچار مسائل مختلفی شد و حتی یک جنگ هم به وجود آمد. صراحتا اگر بخواهید بگویید چه سهمی جنگ در تورم امروز دارد و چه سهمی سیاستگذاری؟
جنگ به یک نوعی کاهش تقاضا را به دنبال داشت و اثر معکوس تورمی داشت. ما هم میدانیم جنگ خانمانسوز است و ما هم طرفدار جنگ نیستیم، اما جنگ باعث شد مردم فقط به خرید کالاهای ضروری دست زدند و به نوعی با کاهش تقاضا اثر معکوس بر تورم داشت. صد درصد شوک ارزی دی ماه نقش پررنگتری در بحران تورمی امروز داشته است.
تیم کارگری از گذشته سابقه داشته که با کشور همراهی دارد. ما در زمان جنگ ۸ ساله، چندین سال افزایش مزد نداشتیم و کارگران هم با کشور در جنگ همراه شدند. قطعا اگر جنگ درازمدتی در کار باشد باز هم کارگران همراهی خواهند داشت و کارگران ما نجیب و شریف هستند و به کشور خود پایبندند. اما چیزی که ما میبینیم، تورم مربوط به جنگ نیست.
یعنی فکر میکنید عامل این وضعیت سیاستگذاری و شوک ارزی بود؟
صد در صد. ما بارها تجربه این سیاست و تبعات تورمی آن را داشتیم.
در دولت سیزدهم نیز شوک ارزی وارد شد و شما آن زمان هم مخالفت کردید. به طور کلی با شوک درمانی مخالف هستید؟
بله همین طور است. آن زمان هم عرض کردیم و خیلی از افراد قول دادند به آقای رییسی که قیمتها باقی میماند و ایشان عصبانی شدند که این اتفاق نیافتاد. حتی جایی که رییس جمهوری مقاومت کرد، مجلس فشار آورد و به دولت نامه زد که عجله کنید. به هر حال از همان کانال ما در دولت جدید آسیب دیدیم.
تفکری وجود دارد که با گران کردن میخواهد کمبودها را جبران کند. یعنی بنزین و تخم مرغ کم است و میگویند گرانش کنید. به هر حال برای جبران کمبود باید تولید هم بیشتر شود. کاری کردند که نفت دیگر برای ما ملی نیست، چون در داخل با قیمت جهانی عرضه میکنیم. کاش وقتی اینها جهانی است و قیمتها دلاری شده، مزد هم دلاری میشد. ولی ما مزد را ریالی افزایش میدهیم، اما هزینهها که عدد درشتتر هستند با دلار قیمتگذاری میشوند.
بیشتر بخوانید:خبر مهم برای کارگران؛ دستور افزایش حقوق ابلاغ شد
به طور مثال پارسال بهمن سبد هزینهها ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان تعیین شد و دستمزد به مراتب کمتر بود و به اصطلاح هزینهها همیشه درشتتر هستند و همان نسبت افزایش هزینهها روی حداقل دستمزد میرود و همین امر موجب میشود دستمزد عقب بماند. همزمان هزینهها دلاری شده و من نمیدانم چرا در اقتصاد روند کشور متفاوت است؛ در همین جنگ اخیر که از سر گذراندیم، برای خودم باور پذیر نبود که باقی بمانیم، اما سپاه با وجود اینکه از ابتدای انقلاب تحریم بود، ایستادگی کرد. با وجود اینکه نیروی نظامی هم تحریم شد، پیشرفت داشتیم، اما در اقتصاد با اینکه برخی شعار مرگ بر امریکا میدهند، به دانش آموختگان پایبند مکتب شیکاگو و صندوق بینالمللی پول هستند، حتی بیش از آمریکاییها.
در حالی به تمام دستورات صندوق بین المللی پول تن میدهیم که به خیلی از مقاوله نامههای سازمان بینالمللی کار یا نمیپیوندند یا در داخل آن را تبدیل به قانون کردند. به هر حال من در بحث اقتصادی واقعا از مسئولان تعجب میکنم.
نگران افزایش قیمت بنزین هستید؟
بسیار زیاد. بنزین و انرژی پیشران تورم است، اگر در حذف ارز ترجیحی این طور تورم بالا رفت، با گرانسازی بنزین اثر تورمی چند برابری بر خیلی از مولفهها وارد میشود. به زبان سادهتر هشدارها در مورد خطر بازی با نرخ ارز برای قیمت بنزین چند برابر است. این یک تصمیم بسیار غلط است در شرایط فعلی. البته اینجا یک اتفاق خوبی هم افتاد، آن هم رایگان کردن اتوبوس و مترو است که امیدوارم ادامه دار باشد، چون بخشی از بار هزینهای را کاست.
واقعا موثر بود؟
کارگران ماهی ۵ میلیون هزینه حمل و نقل دارند که به هر حال این اقدام، این هزینه را کاست. ضمن اینکه مصرف بنزین را هم کاست و به سود محیط زیست هم بود. این جزو تصمیمات خوب این دوره است که ما بابت آن تشکر میکنیم، اما متاسفانه سهم تصمیمات اشتباه آنقدر بالا است که به نظر میرسد اثر تصمیمات خوب در این حد را از بین ببرد.
با اینکه دولت قول داد کالا برگ را با توجه به تورم افزایش دهد، اما اخیرا به نظر میرسد از این تصمیم منصرف شدهاند و در پی فریز کردن آن هستند. در این مورد چه نظری دارید؟
با اینکه این بحثی اقتصادی است ولی ما را نگرانتر کرد. در قانون کار تاکید شده کارگران باید هزینه معیشت خود را با دستمزد تامین کنند و ما هم نظرمان همین است که هزینهها را با مزد بپردازند. کالا برگ هم بماند برای افراد از کارافتاده، بیکاران و کسانی که زیر پوشش کمیته امداد هستند. این امر مورد تاکید قانون است.
با این همه دولت قول داده و با وجود مخالفتهای ما، انجام شد. گفتند رانت را از ابتدای زنجیره به انتهای آن خواهند داد و باید به این قول خود پایبند بمانند. امیدوارم این همه ترمیم شود که در کنار ترمیم حق عائله مندی و تاهل تا حدی قدرت خرید را تقویت کند.
از چه زمانی وارد بحث ترمیم دستمزد خواهید شد. وزیر کار میگوید تا شهریور مزد ترمیم نمیشود ولی در مصوبه آمده که باید تا شهریور این اتفاق بیافتد؟
دقیقا همین طور است و بنا است تا شهریور این اتفاق بیافتد. حتی اگر بخواهیم برای شهریور افزایش مزد دهیم هم از حالا باید شورای عالی کار جلساتش را آغاز کند. رییس شورای عالی کار وزیر کار هستند و انشالله هر وقت رییس شورا این را در دستور کار شورا بگذارد، کمیته دستمزد هم کارش را شروع میکند.
در جلسات اخیر بحثها حول چه موضوعاتی بود؟
در جلسه آخر شورای عالی کار در مورد ماده ۱۹۱ قانون کار است. اختیار داده قانون گذار که شورای عالی کار برخی مشاغل را استثنا کند. اینها مطرح شد و در سالهای گذشته این اتفاق تا حدی افتاده و الان عملا ماده ۱۹۰ و ۱۹۱ مسکوت مانده و حول آن بحث بود. جلسه پیشین هم در مورد واحدهای آسیب دیده بود.
در خواست کارگران هم از ما این است که کمیته دستمزد تشکیل جلسه دهد تا بتوانیم سبد معیشت را تعیین کنیم تا حق تاهل و بن کارگری را افزایش دهیم و به این شکل مزد را ترمیم کنیم.
قرار است افزایش این دو آیتم انقدر محسوس باشد که تضعیف قدرت خرید را تا حدی جبران کند؟
به هر حال ما یک تورم ماهانه دو، سه یا ۴ درصدی داشتیم ولی با حذف ارز ترجیحی ناگهان ۲.۵ درصد به حوالی ۱۰ درصد افزایش یافت. وقتی نرخ پایه ضربدر سه میشود، قیمتها سه برابر میشوند. به همین دلیل تصمیم گرفته شد تا زمانی که اثر تورمی آن اقدام تخلیه نشده، مزد فرصت ترمیم داشته باشد که در حق تاهل و بن کارگری هم قرار شده دیده شود.
برای مسکن که هزینههایش بسیار بالا رفته، فکری کردید؟ با وجود افزایش حدود ۳۰۰ درصدی حق مسکن، چالش مسکن مطرح است هنوز.
همین بن مسکن هم که تصویب شد، در آن، اما و اگر آوردند. ما ۹۰۰ هزار تومان را به سه میلیون افزایش دادیم. سالها بود حق مسکن رشد نکرده بود و امسال افزایش چشمگیر به لحاظ درصدی داشتیم ولی در واقع چندان بزرگ نبود. ۳۰۰ درصد دهان پرکن است، اما در عمل سه میلیون تومان سهمی بسیار ناچیز دارد و شاید اجاره یک روز کارگران باشد.
موضع اصلی ما تعاونیهای مسکن کارگری است. در این سالها تعاونیها از بین رفته و حتی رهبر شهید هم تاکید بر بخش تعاون داشتند. تعاون در حالی سهم کمتر از ۵ درصدی از اقتصاد ما دارد و قرار بود این سهم به ۲۵ درصد برسد که موفق نشدیم.
ما حتی متوجه نشدیم قرارگاه مسکن که تشکیل شده، توسط چه کسانی اداره میشود. زیرا گروه کارفرمایی میگفتند خیلی از بنگاهها امکان ساخت مسکن کارگری در حاشیه بنگاهها را هم دارند و تنها نیاز است دولت تسهیلگری کند. همه این بحثها مسکوت ماند و با این ارقام ناچیز مشکل مسکن حل نمیشود. اکنون مشاهده میکنیم کارگران از شهرها به سمت حاشیهها رفتند و این خودش هزینه زاست. زیرا برای آمدن به محل کار، حمل و نقل عمومی در حاشیه ضعیفتر است و اینها به هزینههای موجود خواهد افزود، در عین حال مصرف سوخت هم در این شرایط هدر خواهد رفت. پرداختن به مسکن کارگران از هر دو جهت برای دولت سود آور است.
برآوردی از تعداد بیکاران ناشی از جنگ دارید؟ ارقام یکی دو میلیون نفر هم شنیده شده است.
استعلامی که ما از سامانه جامع روابط کار گرفتیم این ارقام بالا را تایید نمیکند. ما استان تهران را میدانیم حدود ۷ هزار نفر بودند و مجموع کسانی که در کل کشور در این سامانه ثبت نام کردند حدود ۱۵۰ هزار نفر بوده است، البته نمیدانم چند نفر را تایید شدند. در زمان کرونا ۸۶۰ هزار نفر برای بیکاری ثبت نام کردند.
خیلی از واحدها دستمزدها را برای امسال افزایش ندادند. کارگرانی که دچار این وضعیت شدند، چه میتوانند انجام دهند؟
مصوبه شورای عالی کار ناظر بر حداقلها است، یعنی کف دستمزد را تعیین میکنیم و انتظار داریم به عنوان مرجع رسمی این حوزه هستیم، حتما کارفرمایان به آن تن دهند. در غیر این صورت کانون شوراهای اسلامی استان تهران و دیگر استانها چه به صورت مکتوب، چه حضوری و چه به شکل پیامکی به ما اطلاع دهند. ما میتوانیم از شورای عالی کار درخواست کنیم که کمکی به واحدهای متضرر بدهند، اما اینکه واحدی به هر دلیلی مصوبه مزدی را اجرا نکند، باید مورد پیگرد قرار بگیرد.
برآورد و پیشبینی برای نرخ تورم امسال دارید؟
آن طور که باز هم از نهادهای رسمی شنیدم و سازمان برنامه و بودجه در برنامه اقتصادی امسال، ۵۰ درصد را گمانه زنی کردند و قطعا بیش از این خواهد شد. یعنی وقتی دولت تورم ماهانه ۴ درصد را دیده، تورم بیشتر هم خواهد شد خصوصا با این تکانههای قیمتی که میبینیم به ویژه در بخش نهادهها و محصولات پتروشیمی، تورم بیش از ۵۰ درصد احتمال بیشتری دارد.
در این وضعیت تورمی برخی میگویند مزد بیشتر، به تورم بیشتری میرسد؟
نظرات مختلفی در این مورد مطرح است. الان دیگر نظریه غالب دیگر تزهای کینز و فریدمن نیست که افزایش مزد را تورمزا میدانستند. دیوید کارد برنده نوبل ۲۰۲۱ نشان داد که این طور نیست. سالها اقتصاددانان این نظریه را زیر سوال بردند ولی امروز همان نظر برنده نوبل میشود. کارد اقتصاددان کاربردی است و نگاهی میدانی به مساله دارد. نگاه او نشان میدهد اگر حداقل دستمزد حتی بیش از متوسط درآمدهای مزدبگیران افزایش یابد هم موجب تورم نمیشود و به بهبود رفاه منجر میشود.