اقتصاد۲۴- بازار کار ایران در شرایطی روزهای پرالتهابی را پشت سر میگذارد که اقتصاد کشور همزمان با چند بحران مزمن و نوظهور دستبهگریبان است؛ از تورمهای بالای نقطهبهنقطهای که مرکز آمار اعلام کرده تا کاهش تمایل سرمایهگذاران به سرمایهگذاری، رکود تولید و افزایش فشار بر بنگاههای اقتصادی.
در چنین شرایطی، گزارشهای رسمی و غیررسمی از افزایش فشار بر بازار کار، کاهش قدرت خرید خانوارها و دشوارتر شدن شرایط اشتغال برای گروههایی چون جوانان، زنان و فارغالتحصیلان حکایت دارد.
حمید حاجاسماعیلی، کارشناس بازار کار، در گفتوگو با فرارو از مجموعه عواملی سخن میگوید که به باور او، بازار کار ایران را در یکی از حساسترین مقاطع سالهای اخیر تحت تأثیر قرار داده است.
حمید حاجاسماعیلی درباره مهمترین چالشهای فعلی بازار کار کشور گفت: «بازار کار ایران چند مشکل بزرگ دارد. دولت باید برای هر یک از این مشکلات برنامهریزی داشته باشد. اولین مشکل این است که با ریسک و خطر امنیتی در بازار کار مواجهیم. این مشکل هنوز به شکل قطعی حل نشده است. نه مشخص است که جنگ است و نه مشخص است که صلح است. همین موضوع، وضعیتی از عدم قطعیت ایجاد کرده که به هر حال، بنگاهها، کارفرمایان، سرمایهگذاران و تولیدکنندگان را با ناتوانی در پیشبینی بازار روبهرو میکند.»
وی در ادامه با تأکید بر لزوم حمایت دولت افزود: «دولت باید برای این موضوع برنامهریزی کند. لازم است شرایط نابسامان موجود هرچه سریعتر برطرف شود. هیچکس حاضر نمیشود در چنین شرایطی به سمت کارهای تولیدی، سرمایهگذاری و برنامهریزی برای فعالیتهای بزرگ کسبوکار حرکت کند. همین کارآفرینهایی هم که اکنون با این همه ریسک در بازار فعالیت میکنند، نیاز به حمایت دارند. عدم قطعیت یکی از ریشهایترین مشکلات بازار کار کشور در حال حاضر است.»
حاجاسماعیلی با اشاره به تحولات سیاست خارجی تصریح کرد: «بر اساس اخباری که توسط رسانههای غیرایرانی و خارج از کشور منتشر میشود، ایران با میانجیگریهایی، از جمله میانجیگری پاکستان، در حال مذاکره با آمریکا است. مسئله فعلی، توافق درباره پایان جنگ یا ترک مخاصمه است. اما مدت زیادی از این موضوع میگذرد و هنوز هم سرانجامی برای آن تعیین نشده است.»
وی با انتقاد از خلأ اطلاعرسانی داخلی گفت: «متأسفانه خبرهای پراکنده و ضدونقیض را فقط از زبان رئیسجمهور آمریکا میشنویم؛ کسی که یک روز از نزدیک بودن توافق سخن میگوید و روز دیگر میگوید هیچ خبری نیست. شرایط برای اینکه مردم از وضعیت موجود اطمینان حاصل کنند، فراهم نیست. مردم انتظار دارند از مراجع داخلی و رسمی کسب اطلاع کنند. حتی اکنون که تبادل آتش متوقف شده، هیچگونه اطمینان دقیقی برای سرمایهگذاری وجود ندارد. بسیار مهم است که اخبار رسمی را از زبان مقامات کشور خودمان بشنویم، نه از مقامات آمریکا.»
وی درباره نقش تورم در تشدید مشکلات بازار کار گفت: «مشکل مهم دیگر، تورم است. تورم یک مانع جدی است که حدود ۸ سال است با نرخ بالای ۴۰ درصدی، فضای کسبوکار کشور را تحت تأثیر قرار داده است. در حال حاضر، برآوردهای رسمی از تورم بالای ۶۰ درصدی خبر میدهند و ارقام غیررسمی حتی تورم ۸۵ تا ۹۰ درصدی را مطرح کردهاند. دولت در این بخش نیز برنامه واضحی ارائه نکرده است.»
این کارشناس افزود: «تورم همیشه برای اقتصاد و بازار کار بهعنوان «سم مهلک» شناخته میشود. نمیتوانیم در شرایطی که تورم سر به فلک گذاشته، از توسعه بازار کار صحبت کنیم. دولت باید حتماً برای کنترل و کاهش تورم، برنامههای خود را معرفی کند یا بگوید دقیقاً میخواهد چه کند.»
حاجاسماعیلی درباره وضعیت اشتغال و افزایش بیکاری در کشور خاطرنشان کرد: «عرضه نیروی کار در بازار کشور توازن ندارد. نرخ بیکاری بهخاطر شرایط اقتصادی و تهدیدات امنیتی افزایش پیدا کرده و تقاضا برای کار بهشدت بالا رفته است. ما طی ماههای اخیر با موج سنگین بیکاری مواجه شدهایم.»
وی تأکید کرد: «تا پیش از جنگهای اخیر، ما سه گروه فعال در بازار کار داشتیم که نرخ بیکاری قابل توجهی داشتند؛ جوانان، فارغالتحصیلان و زنان سالهاست با مشکل بیکاری مواجهاند. برای این سه گروه، در دهههای اخیر عملاً هیچ اقدام ویژهای انجام نشده و اکنون که شرایط جنگی هم به کشور تحمیل شده، وضعیت بیکاری آنها تشدید شده است.»
حاجاسماعیلی درباره تأثیر حضور اتباع در بازار کار گفت: «در حال حاضر با مهاجران و اتباع پرشماری در کشور روبهرو هستیم. بخش زیادی از این اتباع مجبورند برای امرار معاش، به هر دستمزد و شرایطی تن دهند. بنابراین، در یک رقابت نابرابر برنده میشوند و فرصتهای شغلی عادلانه را از نیروی کار ایرانی میگیرند.»
وی با اشاره به طرحهای نیمهتمام دولت افزود: «دولت قول داده بود این مشکل را ساماندهی کند. تلاشهایی هم شد که کارگران و اتباع غیرقانونی اخراج شوند، اما دوباره این موضوع رها شد و بسیاری از اتباع غیرقانونی دوباره به بازار کار کشور برگشتند.»
این کارشناس اقتصادی با اشاره به آسیبهای واردشده به بخش تولید گفت: «از ابتدای جنگ تاکنون، بسیاری از بنگاههای اقتصادی بزرگ کشور آسیب دیدهاند و مشخص نیست چه زمانی قرار است به چرخه تولید برگردند. برخی از آنها، مانند صنایع پتروشیمی یا فولاد، تعداد زیادی از نیروی کار خود را از دست دادهاند.»
وی ادامه داد: «همچنین در بخش خدمات نیز آسیب زیادی متحمل شدهایم؛ چراکه بخش خدمات بهشدت به قدرت خرید مردم وابسته است. تورم باعث شده مردم توان خرید خود را از دست بدهند و بیشتر بر نیازهای ضروری متمرکز شوند. حوزههای گردشگری، حملونقل و بسیاری از حوزههای مشابه دیگر نیز محدود شدهاند.»
وی در پایان، درباره ضرورت حمایت از تولید تأکید کرد: «نابسامانیهای پولی و ارزی که منتهی به کمبود منابع ارزی شده، تأثیر منفی قابل توجهی بر وضعیت تولیدکنندگان گذاشته است. بسیاری از تولیدکنندگان برای تأمین مواد اولیه خود به ارز نیاز دارند و در شرایط سختی قرار گرفتهاند. تهدیدات سیاست خارجی حتی بر بخش گمرکات نیز تأثیر منفی داشته است.»
حاجاسماعیلی تصریح کرد: «بسیاری از بنگاههای کوچک اقتصادی نیازمند سرمایه در گردش هستند. دولت بستههایی را برای حمایت معرفی کرده، اما هنوز آنها را اجرایی نکرده است. از وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی هم انتظار ویژه داریم که تغییراتی قابل قبول در سیاستهای اشتغال اعمال کند.»