تاریخ انتشار: ۰۸:۲۰ - ۰۱ فروردين ۱۴۰۳

چرایی کند بودن چرخ توسعه؛ واکاوی ۸ سیاستی که مانع رشد اقتصاد ایران می‌شود

مسعود نیلی: عملکرد بلندمدت را اصولاً سیاست‌های بلندمدت می‌سازند، نه منابع طبیعی یا شوک‌های مقطعی یا موضوعات دیگر. در اقتصاد ایران هم سیاست‌های بلندمدتی مقصر اصلی هستند که از هویت نظام حکمرانی نشأت می‌گیرند.

چرایی کند بودم چرخ توسعه

اقتصاد۲۴- رشد اقتصادی سالانه ایران از سال ۱۳۶۰ تا الان به طور متوسط حدود ۳٫۱٪ و تولید ناخالص سرانه حدود ۲٪ می‌شود. تورم مزمن بالا، بیکاری، فقر، توزیع نابرابر درآمد و مشکلات محیط زیستی در این کارنامه قرار گرفته‌اند. در واقع می‌توان گفت فارغ از نوسانات کوتاه‌مدت، عملکرد بلندمدت راضی‌کننده نیست. عملکرد بلندمدت را اصولاً سیاست‌های بلندمدت می‌سازند، نه منابع طبیعی یا شوک‌های مقطعی یا موضوعات دیگر. در اقتصاد ایران هم سیاست‌های بلندمدتی مقصر اصلی هستند که از هویت نظام حکمرانی نشأت می‌گیرند. این هشت سیاست عبارتند از:

اول: درگیری با تنش‌های خارجی است که طی دهه‌های گذشته تبدیل شده به جزء پایداری از زندگی اقتصادی و سیاسی ایرانیان.

دوم: کسری بودجه مزمن و پایدار دولت بوده که از دهه چهل برقرار بوده است. این کسری بودجه هم با روش اشتباه پولی کردن کسری بودجه تأمین می‌شود.

سوم: تعیین دستوری نرخ بهره بانکی (معمولاً پایین‌تر از تورم) که از برداشت اشتباه سیاستگذاران از اقتصاد اسلامی تأثیر گرفته است.

چهارم: نظام ارزی چند نرخی است. در واقع در ۴۵ سال اخیر، در ۳۵ سال نظام چندنرخی ارز برقرار بوده و اکثر سال‌های نظام تک‌نرخی هم صرفاً تحت تأثیر وفور ارز نفتی در دست دولت بوده است.

پنجم: قیمت‌گذاری دستوری دولت. در ایران اگر دولتی به قیمت‌گذاری قاطعانه دست نزند، بی‌عرضه تلقی می‌شود و این نگاه اشتباه وجود دارد که دولت برای مقابله با افزایش قیمت‌ها باید به مقابله با کسبه «متخلف» و قیمت‌ها بپردازد.

ششم: نظام تعرفه‌ای خاص اقتصاد ایران. در واقع واردات کالا به ایران با تعرفه‌های بالا و بسیار پیچیده همراه است. علاوه بر این، موانع غیرتعرفه‌ای هم زیاد است (مثل ممنوعیت کلی واردات لوازم خانگی).

هفتم: عرضه ارزان قیمت انرژی که جزو خاصیت حکمرانی اقتصادی ایران این بوده و هست.

هشتم: نظام بنگاه‌داری عظیم غیرخصوصی و غیررقابتی در ایران است. غیر از بخش خصوصی، انواع مالکیت‌های حاکمیتی، بخش عمومی، بخش نظامی و بخش دولتی وجود دارند.

چرا این سیاست‌ها با آنکه غلط هستند دوام می‌آورند؟

نشان پایدار و بلندمدت بودن این موارد این است که سیاست‌های اصلاحی گاه به گاه در این موارد نتوانسته آن‌ها را به کلی از اقتصاد ایران حذف کند. مثلاً اصلاحاتی مانند حذف موانع غیرتعرفه‌ای تجارت یا اصلاح قیمت حامل‌های انرژی مدنظر بوده، اما این اقدامات کوتاه‌مدت نتوانسته است به موفقیت برسد. این موارد نشان‌دهنده ریشه داری این هشت سیاست و گره خوردن آن‌ها به ماهیت نظام حکمرانی کشور است.

سیاست‌های مخرب هشت‌گانه از چه طریقی به نظام حکمرانی ما راه پیدا کرد؟

ریشه برخی از این سیاست‌ها، به باور‌های ایدئولوژیک ابتدای انقلاب برمی گردد. برای نمونه، فهم سیاستگذاران اولیه از شعار استقلال، تقابل با غرب بوده است. این موضوع باعث شده دولت به نقش مسلط در روابط خارجه اقتصاد و «خودکفایی» به عنوان شعاری راهبردی تبدیل شود.

شعار عدالت هم تحت تأثیر یک برداشت خاص قرار داشته که از دهه چهل از مارکسیسم تأثیر پذیرفته است؛ این نگاه عدالت را عرضه ارزان کالا و خدمات به مردم می‌داند؛ بنابراین در تعیین نقش دولت، حرف از تأمین کالای عمومی نبوده بلکه عملاً دولت ورود خود به تأمین کالا‌های خصوصی (که از آن به عنوان «سفره مردم» یاد می‌شود») را مسلم می‌دانسته است. این باور عملاً سازوکار بازار را ضد ارزش‌های انقلاب فرض می‌کرده است. این وضعیت باعث شده است تا دولت مالکیت واحد‌های تولیدی را برعهده بگیرد و منابع طبیعی و مالی و انرژی را ارزان عرضه کند.

هشت سیاست غلط چگونه به هم پاس می‌دهند؟

این هشت سیاست تبعات جدی دارند. به عنوان نمونه به هم افزایی سه سیاست اول می‌پردازیم. وقتی هم‌زمان تنش در روابط خارجی و کسری بودجه دولت وجود دارد و نظام بانکی هم به دلیل نرخ بهره دستوری دچار ناترازی است، عوامل دوم و سوم باعث رشد نقدینگی می‌شود و عامل اول به افزایش هزینه مبادله با خارج و در نتیجه فشار به بازار ارز منجر می‌شود. هم‌زمانی این‌ها با تحت فشار قرار گرفتن منابع ارزی کشور باعث می‌شود نقدینگی به سمت بازار ارز حرکت کند و باعث افزایش نرخ شود. چون سیاستگذار نمی‌خواهد به عامل تنش خارجی دست بزند، به تعیین نرخ‌های اداری متفاوت با نرخ بازار دست می‌زند و واردات انواع کالا‌ها را به نرخ‌های متفاوت ارز گره می‌زند. در این زمان، استمرار کسری بودجه و تنش‌های خارجی افزایش فاصله نرخ ارز بازار و نرخ اداری را باعث می‌شود و به انوع فساد دامن می‌زند.
ترکیب این هشت سیاست به فساد ارزی، قاچاق کالا، تضعیف تجارت خارجی، بی عدالتی، بحران آب و برق و گاز و ... منجر می‌شود.

منبع: شبکه توسعه / دکتر مسعود نیلی

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت دلار و یورو امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های جک و لیفان شرکت کرمان موتور امروز + جدول

هشدار اتحادیه طلا و جواهر به خریداران طلا

فیلم/ مهناز افشار: در ایران پسر بازی هم می کردم

سد چمشیر فاجعه آفرید

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

قیمت سکه و طلا امروز سه‌شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت سکه و طلا امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ +جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت قند و شکر امروز

قیمت روز روغن خوراکی + جدول

عکس/ دورهمی ستارگان سینما در یک کافه

قیمت انواع خودرو‌های مزدا ۳، بسترن و کاپرا گروه بهمن امروز

قیمت تبلت سرفیس و سامسونگ امروز + جدول

قیمت دلار و یورو امروز سه‌شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت سکه پارسیان امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

عکس/ آنا نعمتی قید آرایش را زد

عکس‌های جذاب بازیگر دونگ‌یی در طبیعت کره‌جنوبی

پیشتازی بانک ملی ایران در واگذاری‌ها با ثبت رکورد‌های جدید توسط آینده پویا

عکس/ تغییر چهره جذاب پادشاه سوکجونگ در ۵۲ سالگی

معرفی ورژن جدید خودروی محبوب مولتی‌میلیاردر‌های ایرانی + عکس

حمله هکری به سایت‌های اطلاعاتی اسرائیل

فیلم/لحظه دردناک خودکشی یک زن در ترکیه

اعلام زمان‌بندی مرحله دوم انتخابات مجلس + جدول

عکسی تلخ از التماس سرباز روس برای زنده ماندن!

حمایت صریح محمد خاتمی از پاسخ ایران به اسرائیل

سقف تراکنش‌های بانکی تغییر کرد

بانک رفاه کارگران دستگاه برتر در پیشبرد برنامه‌های تحولی معرفی شد

معرفی ۵ کارت گرافیک عالی برای سیستم گیمینگ و گیمر‌های حرفه‌ای

۱۴۰۲؛ سال ثبات و رشد بیمه معلم

آمریکا درباره حمله به ایران برای اسراییل چه شرطی گذاشت؟

قیمت گوشت گوسفندی امروز ۲۸ فروردین ۱۴۰۳+ جدول

ماجرای احضار مدافع استقلال به کمیته انضباطی

فیلم/استوری مریم مومن از مافیا با صدای خواننده زن قدیمی

زمان صدور کارت سوخت تغییر کرد

عکس/ سلفی مثلا بی‌حواسی حدیثه تهرانی در ماشین

عکس/احترام نظامی به محمدباقر قالیباف در صحن علنی مجلس

قرارداد اوسمار با پرسپولیس تمدید می شود؟

طرح کالابرگ ادامه‌دار می‌شود؟

مخالفت اتاق بازرگانی با تعطیلی پنجشنبه‌ها به جای شنبه‌ها

فیلم/ رقم درآمد حامد آهنگی که شما را شوکه می‌کند!

موافقت رهبر انقلاب با عفو تعدای از محکومان تعزیرات

مخمل کوه در گستره زاگرس - لرستان

خواهر پیمان معادی کیست؟ + عکس

سکه امامی یک کانال بالا رفت

طرح توسعه پروژه «تبادل الکترونیک نسخ دارویی» بیمه تجارت‌نو عملیاتی شد

ناگفته‌های زورگیران صدر

دلار در روند رنج قرار گرفت

فیلم/ محمدرضا گلزار به دیدن بچه های آسمان رفت

استخدام ۷۰ هزار معلم در سال ۱۴۰۳

فیلم/سیل در پارسیان ۲۰۶ را با خود برد

شروع زودهنگام نقل و انتقالات پرسپولیس

اطلاعیه مهم سازمان نظام وظیفه برای مشمولان سربازی

گزارش بورس امروز سه شنبه ۲۸ فروردین ماه ۱۴۰۳

کودکی زیبا و بامزه الناز شاکردوست و برادرش+ عکس

عکس/ پاتوق زیر زمینی معتادان در قلب تهران

آمار فاجعه بار از نابودی جنگل‌های ایران

فیلم/ عاشقانه همسر بهرام رادان و پسرش

جزییات افزایش هزینه خدمات بهشت زهرا در سال ۱۴۰۳

چه چیزهایی گارانتی خودرو را باطل می‌ کند

تمدید ثبت‌نام طرح ترافیک خبرنگاران ۱۴۰۳

علیرضا بیرانوند جدید کیست؟ + عکس

عاشقانه منوچهر هادی برای دخترش سوفیا+ عکس

فیلم/چاپ اسکناس طلا در امارات!

اردن کمک به اسرائیل را تایید کرد!

فیلم/ دختر ایرانی رکورددار روپایی در حال حرکت جهان