تاریخ انتشار: ۰۸:۲۰ - ۰۱ فروردين ۱۴۰۳

چرایی کند بودن چرخ توسعه؛ واکاوی ۸ سیاستی که مانع رشد اقتصاد ایران می‌شود

مسعود نیلی: عملکرد بلندمدت را اصولاً سیاست‌های بلندمدت می‌سازند، نه منابع طبیعی یا شوک‌های مقطعی یا موضوعات دیگر. در اقتصاد ایران هم سیاست‌های بلندمدتی مقصر اصلی هستند که از هویت نظام حکمرانی نشأت می‌گیرند.

چرایی کند بودم چرخ توسعه

اقتصاد۲۴- رشد اقتصادی سالانه ایران از سال ۱۳۶۰ تا الان به طور متوسط حدود ۳٫۱٪ و تولید ناخالص سرانه حدود ۲٪ می‌شود. تورم مزمن بالا، بیکاری، فقر، توزیع نابرابر درآمد و مشکلات محیط زیستی در این کارنامه قرار گرفته‌اند. در واقع می‌توان گفت فارغ از نوسانات کوتاه‌مدت، عملکرد بلندمدت راضی‌کننده نیست. عملکرد بلندمدت را اصولاً سیاست‌های بلندمدت می‌سازند، نه منابع طبیعی یا شوک‌های مقطعی یا موضوعات دیگر. در اقتصاد ایران هم سیاست‌های بلندمدتی مقصر اصلی هستند که از هویت نظام حکمرانی نشأت می‌گیرند. این هشت سیاست عبارتند از:

اول: درگیری با تنش‌های خارجی است که طی دهه‌های گذشته تبدیل شده به جزء پایداری از زندگی اقتصادی و سیاسی ایرانیان.

دوم: کسری بودجه مزمن و پایدار دولت بوده که از دهه چهل برقرار بوده است. این کسری بودجه هم با روش اشتباه پولی کردن کسری بودجه تأمین می‌شود.

سوم: تعیین دستوری نرخ بهره بانکی (معمولاً پایین‌تر از تورم) که از برداشت اشتباه سیاستگذاران از اقتصاد اسلامی تأثیر گرفته است.

چهارم: نظام ارزی چند نرخی است. در واقع در ۴۵ سال اخیر، در ۳۵ سال نظام چندنرخی ارز برقرار بوده و اکثر سال‌های نظام تک‌نرخی هم صرفاً تحت تأثیر وفور ارز نفتی در دست دولت بوده است.

پنجم: قیمت‌گذاری دستوری دولت. در ایران اگر دولتی به قیمت‌گذاری قاطعانه دست نزند، بی‌عرضه تلقی می‌شود و این نگاه اشتباه وجود دارد که دولت برای مقابله با افزایش قیمت‌ها باید به مقابله با کسبه «متخلف» و قیمت‌ها بپردازد.

ششم: نظام تعرفه‌ای خاص اقتصاد ایران. در واقع واردات کالا به ایران با تعرفه‌های بالا و بسیار پیچیده همراه است. علاوه بر این، موانع غیرتعرفه‌ای هم زیاد است (مثل ممنوعیت کلی واردات لوازم خانگی).

هفتم: عرضه ارزان قیمت انرژی که جزو خاصیت حکمرانی اقتصادی ایران این بوده و هست.

هشتم: نظام بنگاه‌داری عظیم غیرخصوصی و غیررقابتی در ایران است. غیر از بخش خصوصی، انواع مالکیت‌های حاکمیتی، بخش عمومی، بخش نظامی و بخش دولتی وجود دارند.

چرا این سیاست‌ها با آنکه غلط هستند دوام می‌آورند؟

نشان پایدار و بلندمدت بودن این موارد این است که سیاست‌های اصلاحی گاه به گاه در این موارد نتوانسته آن‌ها را به کلی از اقتصاد ایران حذف کند. مثلاً اصلاحاتی مانند حذف موانع غیرتعرفه‌ای تجارت یا اصلاح قیمت حامل‌های انرژی مدنظر بوده، اما این اقدامات کوتاه‌مدت نتوانسته است به موفقیت برسد. این موارد نشان‌دهنده ریشه داری این هشت سیاست و گره خوردن آن‌ها به ماهیت نظام حکمرانی کشور است.

سیاست‌های مخرب هشت‌گانه از چه طریقی به نظام حکمرانی ما راه پیدا کرد؟

ریشه برخی از این سیاست‌ها، به باور‌های ایدئولوژیک ابتدای انقلاب برمی گردد. برای نمونه، فهم سیاستگذاران اولیه از شعار استقلال، تقابل با غرب بوده است. این موضوع باعث شده دولت به نقش مسلط در روابط خارجه اقتصاد و «خودکفایی» به عنوان شعاری راهبردی تبدیل شود.

شعار عدالت هم تحت تأثیر یک برداشت خاص قرار داشته که از دهه چهل از مارکسیسم تأثیر پذیرفته است؛ این نگاه عدالت را عرضه ارزان کالا و خدمات به مردم می‌داند؛ بنابراین در تعیین نقش دولت، حرف از تأمین کالای عمومی نبوده بلکه عملاً دولت ورود خود به تأمین کالا‌های خصوصی (که از آن به عنوان «سفره مردم» یاد می‌شود») را مسلم می‌دانسته است. این باور عملاً سازوکار بازار را ضد ارزش‌های انقلاب فرض می‌کرده است. این وضعیت باعث شده است تا دولت مالکیت واحد‌های تولیدی را برعهده بگیرد و منابع طبیعی و مالی و انرژی را ارزان عرضه کند.

هشت سیاست غلط چگونه به هم پاس می‌دهند؟

این هشت سیاست تبعات جدی دارند. به عنوان نمونه به هم افزایی سه سیاست اول می‌پردازیم. وقتی هم‌زمان تنش در روابط خارجی و کسری بودجه دولت وجود دارد و نظام بانکی هم به دلیل نرخ بهره دستوری دچار ناترازی است، عوامل دوم و سوم باعث رشد نقدینگی می‌شود و عامل اول به افزایش هزینه مبادله با خارج و در نتیجه فشار به بازار ارز منجر می‌شود. هم‌زمانی این‌ها با تحت فشار قرار گرفتن منابع ارزی کشور باعث می‌شود نقدینگی به سمت بازار ارز حرکت کند و باعث افزایش نرخ شود. چون سیاستگذار نمی‌خواهد به عامل تنش خارجی دست بزند، به تعیین نرخ‌های اداری متفاوت با نرخ بازار دست می‌زند و واردات انواع کالا‌ها را به نرخ‌های متفاوت ارز گره می‌زند. در این زمان، استمرار کسری بودجه و تنش‌های خارجی افزایش فاصله نرخ ارز بازار و نرخ اداری را باعث می‌شود و به انوع فساد دامن می‌زند.
ترکیب این هشت سیاست به فساد ارزی، قاچاق کالا، تضعیف تجارت خارجی، بی عدالتی، بحران آب و برق و گاز و ... منجر می‌شود.

منبع: شبکه توسعه / دکتر مسعود نیلی

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت سکه و طلا امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

گمانه‌زنی درباره تعطیلی عروسی‌ها در ایام عزای عمومی؛ بی‌خبری ادامه دارد/ رئیس اتحادیه تالار‌های پذیرایی: فعلا بی‌سروصدا جشن بگیرید

معرفی جنگنده بمب افکن فانتوم F۴ آمریکا

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

قیمت انواع زعفران + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های میتسوبیشی اوتلندر، لنسر و میراژ در بازار امروز + جدول

اولین عکس از خانواده شهید امیرعبداللهیان

قیمت سکه پارسیان امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

فیلم/ استقبال اعضای دولت از پیکر ابراهیم رئیسی در فرودگاه

عکس/ مراسم تشییع جنازه حادثه بالگرد رئیسی در تبریز

عکس/ توییت جنجالی آمنه‌سادات ذبیح‌پور علیه محمود احمدی نژاد

عکس/ جمیله علم‌الهدی هنگام بدرقه رئیسی

تصویری از مالک رحمتی استاندار آذربایجان شرقی و پسرش

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

عکس/لبخند لیلا حاتمی در مراسم یادبود مادرش

متن متفاوت نفیسه روشن برای تسلیت شهادت رئیسی

عکس/استوری پربازدید ژیلا صادقی برای ابراهیم رئیسی

عکس/تغییر چهره نازنین بیاتی در عکس جدیدش

چشم انداز مبهم اقتصاد ایران؛ همه چیز وابسته به دو انتخابات مهم/ سیاست بانک مرکزی در تخریب بورس، برخلاف منافع اقتصادی کشور است

آرتروز انگشت شست پا چیست؟

عکس شوکه‌کننده‌ای که امروز از تهران ثبت شد

عکس/آماده‌سازی محل دفن رئیس جمهور فقید در حرم مطهر امام رضا«ع»

فردا راس ساعت ۹ صبح نماز بر پیکر رئیس‌جمهور و همراهانش اقامه خواهد شد

عکس قدیمی از رئیسی

عکس‌/تصادف شدید هافبک سابق استقلال در راه تهران

روز پنجشنبه؛ پیکر امیرعبداللهیان در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) به خاک سپرده می‌شود

برنامه جدید امتحانات پایه ششم و نهم

فیلم/حرف‌های مادر آیت الله رئیسی پس از شهادت

رئیس دفتر رئیس جمهور: بعد از سانحه سقوط بالگرد من ۳ یا ۴ بار با آقای آل هاشم صحبت کردم

صدراعظم آلمان شهادت سید ابراهیم رئیسی را تسلیت گفت

نامه مهم اژه‌ای خطاب به نمایندگان مجلس

برقراری قطار‌های فوق العاده تهران-مشهد

عکس/دیوارنگاره میدان جهاد به یاد شهدای خدمت تغییر کرد

فیلم/روایت تاثربرانگیز ۳ نفر اولی که به بالگرد رئیسی رسیدند

فهرست شعب کشیک بانک سینا در روز چهارشنبه دوم خردادماه ۱۴۰۳ اعلام شد

علاقه رئیس‌جمهور شهید به این شخصیت طنز

تمدید فعالیت مترو تهران امشب تا ساعت ۲۴

عکس/ جمیله علم‌الهدی هنگام بدرقه رئیسی

فیلم / گریه و بی‌تابی شدید وزرای دولت

عکس/۱۳۶۰؛ مراسم تشییع دومین رئیس جمهور

عکس/ احمدی نژاد در افتتاحیه مجلس خبرگان

گاف تاریخی بایدن در سخنرانی جدیدش

واکنش مهدی ترابی به شهادت آیت الله رئیسی

مرگ بیش از ۲ هزار ایرانی در سانحه هوایی تا دی ماه ۱۳۹۸

چشم‌انداز اقتصاد ایران بعد از ابراهیم رئیسی

کدام سبزیجات برای لاغری خوب است؟

عکس/ توییت جنجالی آمنه‌سادات ذبیح‌پور علیه محمود احمدی نژاد

راهکار جالب و جدید برای درمان افسردگی

ماجرای دیه شهدای سانحه بالگرد رئیسی چه می‌شود؟

اقامه نماز رهبر انقلاب بر پیکر رئیس‌جمهور و همراهانش

عکس/ مجلس یازدهم به پایان رسید

ستاره پرسپولیس پدر شد+ عکس

اعلام برنامه جدید امتحانات نهایی دانش‌آموزان+ عکس

فیلم/ ورود پیکر ابراهیم رئیسی به قم

زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری مشخص شد

محمدرضا گلزار از جان ورزش چه می خواهد؟

فیلم/ نشست شانگهای هم با یک دقیقه سکوت

فیلم/ پیکر ابراهیم رئیسی توسط ارتش تشییع شد

فیلم/ بازگشت رئیس‌جمهور از آخرین سفر استانی

فیلم/ استقبال اعضای دولت از پیکر ابراهیم رئیسی در فرودگاه

عکس/ جدول زمان‌بندی انتخابات ریاست‌جمهوری

نگاهی به سوابق علی باقری، سرپرست جدید وزارت خارجه؛ سکان سیاست خارجی در اختیار چه کسی است؟

نیم‌سکه پرچمدار بیشترین کاهش قیمت در بازار طلا

وداع امشب تهرانی‌ها با ابراهیم رئیسی و همراهانش