تاریخ انتشار: ۰۹:۱۲ - ۰۳ فروردين ۱۴۰۳
سرنوشت نظام پولی جهانی

دلار زدایی یا تک-چندقطبی!

اگرچه ایالات متحده تنها ۲۵درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده، اما دلار همچنان در ۹۰درصد از کل معاملات ارز خارجی نقش اساسی دارد. با وجود نقش مرکزی آن در تجارت فرامرزی و استقراض، سهم دلار از ذخایر ارزی بانک مرکزی از ۷۲درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۹درصد کاهش یافته است.

دلار زدایی یا تک-چندقطبی!

اقتصاد۲۴- تقریبا با پایان جنگ جهانی دوم بود که ایالات متحده آمریکا به دلیل موقعیت ژئوپولیتیکی خود، دوربودن از صحنه اصلی درگیری‌های جنگ و سیاست مهاجرپذیری، پذیرای جریان اقتصادی کشور‌های اروپایی بود و همین امر باعث شد تا آمریکا به بزرگترین بانکدار جهان تبدیل شود.

البته دکترین مونروئه در قدم اول و رویکرد آرمان‌گرایانه وودرو ویلسون در اقدام بعدی نقش بسزایی را در تطهیر چهره آمریکا به عنوان یک دولت قابل اعتماد ایفا کردند. اما رفتار‌های متناقض آمریکا در طول این سال‌ها از یک سو و ظهور الگوی قدرت‌یابی کشور‌های شبه‌پیرامون در قالب بلوک‌های منطقه‌ای از سوی دیگر باعث شد تا نشانه‌هایی از تغییر نظم نوین جهانی و پدیدار شدن قدرت‌های نوظهوری همچون روسیه، چین، هند، آفریقای جنوبی، برزیل و... را شاهد باشیم. وضعیتی که آمریکا را در ابعاد مختلف به چالش کشیده و آن را به طرح‌ریزی و صرف هزینه‌های هنگفت برای محافظت از هژمونی بلامنازع خود سوق داده است؛ در بعد ژئوپلیتیکی با پول‌پاشی در اوکراین و اسرائیل به دنبال سد راه نفوذ قدرت‌های نوظهور و دیکته کردن فرامین خود، در بعد رسانه‌ای به دنبال خفه کردن تیک‌تاک چینی در نطفه و در بعد سیاسی به دنبال ادامه مسیر سیاست‌های تنبیهی خود جهت وادار کردن کشور‌ها به پیروی از ارزش‌هایش است؛ هرچند به نظر می‌آید که مهم‌ترین تهدید آمریکا در آینده نه چندان دور اجماع قدرت‌های نوظهور برای به مقصد رساندن جنبش دلار زدایی از شریان‌های اقتصادی جهانی باشد. در این فرآیند کشور‌ها به دنبال روش‌های جایگزین برای انجام مبادلات تجاری و مالی بین‌المللی هستند و اتکای خود را به دلار آمریکا به عنوان ارز ذخیره جهانی کاهش می‌دهند.

اگرچه ایالات متحده تنها ۲۵ درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده، اما دلار همچنان در ۹۰ درصد از کل معاملات ارز خارجی نقش اساسی دارد. با وجود نقش مرکزی آن در تجارت فرامرزی و استقراض، سهم دلار از ذخایر ارزی بانک مرکزی از ۷۲ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۹ درصد کاهش یافته است.


بیشتر بخوانید: بازدهی دلار در سالی که گذشت


با انتقادات تند مقامات چین، روسیه، برزیل، عربستان سعودی از سیاست ارزی ایالات متحده، ممکن است به نظر برسد که سلطنت بی‌رقیب دلار با گسترش اقتصاد جهانی در حال پایان و افول باشد. بی‌اثر بودن تحریم‌های تحت رهبری ایالات متحده عمدتاً در تغییر رفتار کره شمالی، ایران و روسیه این گزاره را به اثبات رسانده که همانطور که استفاده بیش از حد از آنتی بیوتیک‌ها مقاومت ضد میکروبی را تقویت می‌کند، استفاده و اعمال بیش از حد از تحریم‌ها نیز باعث شده است تا کشور‌های نوظهوری همچون چین، روسیه، هند و ایران تعامل خود را با سیستم مالی ایالات متحده کاهش دهند. همچنین رقابت با چین، پیامد‌های جنگ روسیه در اوکراین و سقف بدهی ایالات متحده، قادر است وضعیت دلار را به عنوان ارز غالب جهانی تحت‌الشاع قرار بدهد.

جنبش رو به رشد دلارزدایی در دنیایی که به شدت به دلار آمریکا وابسته است، شروع شده است، کشور‌ها در سراسر جهان به دنبال روش‌هایی برای کاهش اتکای خود به دلار هستند، زیرا از خطرات و آسیب‌پذیری‌های ناشی از هژمونی آن خسته شده‌اند. سیستم بانکداری بین‌المللی با توجه به گزینه‌های جایگزین شروع به تغییر کرده است. این کشور‌ها به دنبال توسعه سیستم‌های پرداخت جهانی جدید هستند و با استفاده از ارز‌هایی غیر از دلار برای تسویه معاملات تجاری اقدام می‌کنند. این گروه از کشور‌ها و در راس آن‌ها بریکس (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) قصد دارند تا این هژمونی را از بین ببرند و در حال بررسی و ایجاد ارز جدیدی برای تجارت با آن هستند. رنمینبی، ارز قانونی چین، پیشتاز جایگزینی دلار است. غول آسیایی به موازات تقویت نقش خود به عنوان یک نیروگاه اقتصادی در سال‌های اخیر، حضور خود را در معاملات تجاری به طور قابل توجهی افزایش داده است.

با همه این تفاسیر، واقعیت‌ها در صحنه جهانی حاکی از این است که احتمال جابه جایی دلار آمریکا توسط یک ارز غالب جدید غیرمحتمل است. در عوض آنچه می‌توان به صورت منطقی و در مرحله اول متصور بود، احتمال تبدیل سیستم پولی جهانی از یک رژیم تک قطبی با محوریت دلار آمریکا به یک رژیم چند قطبی است که در آن دلار، یورو، یوان و احتمالاً برخی از اتحاد‌های ارزی دیگر همگی نقش مهمی خواهند داشت. این بزرگترین تغییر در امور مالی جهانی از زمان فروپاشی سیستم برتون وودز خواهد بود؛ در چنین فضایی می‌توان به قطعیت گفت که واقعیت اقتصادی و سیاسی جدیدی بر نظام بین‌الملل حاکم شده است.

منبع: دیپلماسی ایرانی/ سعید محمدی کاوند، کارشناس و پژوهشگر مسائل آمریکا و حمیدرضا جوادی قلعه، کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نخستین واکنش سردار حاجی‌زاده به حمله پهپادی سپاه پاسداران به اسراییل

قیمت دلار و یورو امروز یکشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های جک و لیفان شرکت کرمان موتور امروز + جدول

قیمت دلار و یورو امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

عکس/ تصویری از فوج پهپادهای ایران بر فراز کربلا

قیمت ماهی امروز + جدول

قیمت سکه و طلا امروز یکشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های مدیران خودرو امروز

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت قند و شکر امروز

فیلم/ افسر سابق ارتش آمریکا: ایران نشان داد شوخی ندارد!

قیمت تبلت سرفیس و سامسونگ امروز + جدول

قیمت سکه و طلا امروز دوشنبه ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ +جدول

هشدار اتحادیه طلا و جواهر به خریداران طلا

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت خودرو‌های سایپا امروز یکشنبه ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ + جدول

قیمت پلی استیشن و ایکس باکس امروز + جدول

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

فیلم/ یک مقام ارشد پیشین اسرائیل: نتانیاهو یک پایان سیاه برایمان رقم خواهد زد

وعده‌های رییس سازمان بورس به سهامداران

ایران از طریق مصر، به اسراییل پیام داد

فیلم/ استقبال عجیب مردم از بدل داریوش اقبالی

جزییات نخستین حراج سکه در سال جدید

فیلم/ ژیلا صادقی: شهروند آمریکا هستم

فیلم/ سقف متحرک مسجدی در مدینه عربستان

مسئولیت اوضاع جنگی فعلی بر عهده اسرائیل است، نه ایران!/ اگر اسرائیل پاسخ دهد، به نقطه جوش جنگ نزدیک می شویم/ در دولت رئیسی دیپلمات‌ها خانه‌نشین شده‌اند

تمرین امروز پرسپولیس با حضور دختر سروش رفیعی

فیلم/ حمله تازه اسراییل به جنوب لبنان

اینفوگرافی/ ایران در جایگاه بیست و پنجم طولانی‌ترین ساعات کاری در جهان

علم‌الهدی: در صورت هر حماقت اسرائیل، تل‌آویو و حیفا با خاک یکسان خواهد شد

بدنساز پیشین پرسپولیس درگذشت

فتوای رهبر انقلاب درباره کسی که پرداخت فطریه را فراموش کرده است

هفته حساس لیگ و تصمیم مهم فدراسیون

حمله اسراییل به ایران جدی شد؟

فیلم/ رقص مازنی علیزاده با پرچم ایران پس از کسب طلای آسیا

پیامک هم گران شد

اجاره خانه در کدام محله‌های تهران ارزان‌تر است؟

بلژیک سفیر ایران را احضار کرد

جایگزینی تاکسی های فرسوده تهران با تاکسی های برقی کرمان موتور

نیمکت‌نشینی غیرمنتظره یک استقلالی

اینفوگرافی/ حمله سپاه پاسداران به اسراییل چقدر خرج داشت؟

ازدواج‌های صوری برای دریافت وام ازدواج

دومین طلایی کشتی فرنگی ایران در آسیا

فیلم/ نخستین تصاویر از دونالد ترامپ در داخل دادگاه جنایی

نخستین مدال طلای کشتی فرنگی ایران در قرقیزستان

جمهوری چک، سفیر ایران را احضار کرد

فیلم/ شوخی جواد خیابانی با لپ مهران غفوریان

فیلم/ بهروز افخمی: دوره بزمجه‌ها تمام شد و دوره پهلوانان فرا رسید

تراکتوری‌ها به دنبال بازگشت گل‌محمدی

رگبار باران در ۱۷ استان

عکس دیده نشده از بازیگر شب‌های برره با همسرش

فیلم/ اظهارات جدید ابراهیم رئیسی درباره مسکن و تامین هزینه خانواده‌ها

افشین قطبی در یک‌قدمی نیمکت تیم ملی

آلمان سفیر ایران را احضار کرد

ماجرای تبادل پیام میان ایران و آمریکا قبل از حمله موشکی به اسرائیل

پیش‌بینی قیمت دلار فردا سه‌شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۳

پیش‌بینی بورس فردا سه‌شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۳

سقوط آزاد ین ژاپن

شاخص‌های توسعه جهانی چیست؟

هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ تقاضای مس را افزایش می‌دهد؟

لغو کسر ۴۵ درصد از حقوق دانشجومعلمان

بهترین ویتامین برای سفیدی پوست صورت

ماجرای ذخیره ۳ ماهه سرم در کشور چیست؟

زنگ خطر استعفای پرستاران به صدا درآمد!

ترک تحصیل کودکان به دلیل فقر؟!

بازار سیاه فروش سوالات گواهینامه رانندگی

عکس/ نمای زیبایی از بلوار کشاورز در چهار فصل

عکس/ دسته‌گل وزیر خارجه برای سردار حاجی‌زاده