اتصال بدون دیش و تجهیزات به استارلینک در ایران؛ آرزو یا واقعیت؟

اقتصاد۲۴- در حالی که در ژانویه ۲۰۲۶، شرکت اسپیس‌اکس با بهره‌گیری از ماهواره‌های نسل دوم (Gen۲) توانسته است گام‌های بلندی در جهت تجاری‌سازی سرویس «اتصال مستقیم به سلول» (Direct to Cell) بردارد، پرسش‌های کلیدی درباره امکان‌پذیری فنی و قانونی استفاده از این فناوری در جغرافیای سیاسی پیچیده‌ای مانند ایران مطرح است.

زیرساخت فنی و معماری شبکه «اتصال مستقیم به موبایل» استارلینک

بنیان فنی سرویس اتصال مستقیم به تلفن همراه بر توانمندی‌های سخت‌افزاری ماهواره‌های نسل دوم (Gen۲) استوار است که تفاوت‌های بنیادینی با نسخه‌های اولیه استارلینک دارند. تا ژانویه ۲۰۲۶، کمیسیون ارتباطات فدرال ایالات متحده (FCC) مجوز استقرار ۱۵،۰۰۰ ماهواره نسل دوم را صادر کرده است که این امر ظرفیت شبکه را برای ارائه خدمات پهن‌باند با سرعت گیگابیتی و همچنین پوشش مکمل تلفن همراه در سراسر جهان فراهم می‌کند. این ماهواره‌ها که با ابعاد و وزن بسیار بزرگتر نسبت به نسل‌های قبلی طراحی شده‌اند، مجهز به آنتن‌های آرایه فازی پیشرفته‌ای هستند که قادرند سیگنال‌های رادیویی را در باند‌های فرکانسی مورد استفاده در شبکه‌های سلولی زمینی منتشر کنند.

بیشتر بخوانید: استارلینک چگونه به تله‌ای برای معترضان تبدیل شد؟

تراکم و ارتفاع مداری این ماهواره‌ها نقش حیاتی در پایداری اتصال ایفا می‌کند. ماهواره‌های استارلینک در ارتفاعی بین ۳۴۰ تا ۴۸۵ کیلومتری زمین فعالیت می‌کنند که این فاصله نزدیک، تأخیر سیگنال (Latency) را به شدت کاهش داده و به ۲۵ تا ۶۰ میلی‌ثانیه می‌رساند. در سال ۲۰۲۶، استفاده از لینک‌های لیزری بین‌ماهواره‌ای (Laser Mesh) به یک استاندارد در منظومه استارلینک تبدیل شده است که اجازه می‌دهد داده‌ها بدون نیاز به ایستگاه‌های زمینی محلی (Gateway) در کشور‌های مقصد، بین ماهواره‌ها جابجا شده و در نهایت از طریق ایستگاه‌های زمینی در کشور‌های مجاز به اینترنت جهانی متصل شوند.

مکانیسم عملکرد Direct to Cell و الزامات سخت‌افزاری

فناوری Direct to Cell به گونه‌ای طراحی شده است که ماهواره به عنوان یک «دکل مخابراتی در فضا» عمل می‌کند. این سیستم از پروتکل‌های استاندارد LTE و در آینده نزدیک ۵G استفاده می‌کند، به طوری که تلفن‌های هوشمند معمولی که از باند‌های LTE پشتیبانی می‌کنند، ماهواره را به عنوان یک ایستگاه پایه (eNodeB) شناسایی کرده و به آن متصل می‌شوند. از دیدگاه فنی، این فرایند مستلزم حل چالش‌های پیچیده‌ای نظیر شیفت داپلر (Doppler shift) به دلیل سرعت بالای حرکت ماهواره نسبت به کاربر و همچنین تاخیری‌های زمانی ناشی از مسافت است.

در ژانویه ۲۰۲۶، شرکت استارلینک اعلام کرد که بیش از ۶۵۰ ماهواره اختصاصی با محموله DTC در مدار دارد که برای ارائه خدمات پیام کوتاه (Text) در سراسر جهان کافی است. با این حال، استفاده از این سرویس برای تماس صوتی و تبادل داده‌های حجیم (اینترنت پرسرعت) مستلزم تراکم بیشتری از ماهواره‌های نسل جدید است که انتظار می‌رود با افزایش پرتاب‌های موشک استارشیپ در سال ۲۰۲۶ محقق شود.

بر اساس مستندات فنی سال ۲۰۲۶، سرویس Direct to Cell با اکثر گوشی‌های هوشمند مدرن که از استاندارد‌های LTE پشتیبانی می‌کنند، سازگار است و نیازی به تغییر در سخت‌افزار، سفت‌افزار (Firmware) یا نصب اپلیکیشن‌های خاص ندارد. در حال حاضر حدود ۶۰ مدل گوشی از برند‌های موتورولا، سامسونگ و آیفون به طور مستقیم در برنامه‌های تست اپراتور‌های همکار مانند تی-موبایل (T-Mobile) مورد استفاده قرار می‌گیرند. گوشی‌های آیفون از مدل ۱۴ به بعد و گوشی‌های اندرویدی جدید مجهز به مودم‌های کوالکام و مدیاتک که از استاندارد ۳GPP NTN پشتیبانی می‌کنند، بهترین عملکرد را در این شبکه دارند.

پاسخ به این پرسش که آیا کاربران عادی در ایران می‌توانند همین امروز با گوشی خود به استارلینک وصل شوند، نیازمند کالبدشکافی موانع فنی و قانونی است.

مانع طیف فرکانسی و مالکیت اپراتور‌ها

سرویس Direct to Cell برای فعالیت در هر کشور نیاز به استفاده از فرکانس‌هایی دارد که به طور معمول در اختیار اپراتور‌های تلفن همراه محلی (MNO) است. در مدل همکاری استارلینک، این شرکت با اپراتور‌هایی مانند تی-موبایل در آمریکا، اپتوس در استرالیا و کی‌یف‌استار در اوکراین قرارداد می‌بندد تا از فرکانس‌های آنها برای برقراری ارتباط با گوشی‌ها استفاده کند. در ایران، هیچ‌یک از اپراتور‌های داخلی (همراه اول، ایرانسل یا رایتل) به دلیل فشار‌های حکومتی و عدم مشروعیت استارلینک از دید دولت، اجازه همکاری با اسپیس‌اکس را ندارند.

محدودیت ظرفیت و نوع خدمات در سال ۲۰۲۶

حتی در کشور‌هایی که سرویس DTC به طور رسمی راه‌اندازی شده است، در اوایل سال ۲۰۲۶ تمرکز اصلی بر ارسال پیام‌های متنی، پیام‌های اضطراری (SOS) و اپلیکیشن‌های با پهنای باند کم نظیر واتس‌اپ یا گوگل‌مپس است. گزارش‌های فنی تایید می‌کنند که ارائه اینترنت پرسرعت واقعی (پهن‌باند) مستقیماً روی گوشی موبایل، بدون واسطه دیش، هنوز در مرحله بتا قرار دارد و برای پوشش همزمان میلیون‌ها کاربر در کشوری مانند ایران، شبکه ماهواره‌ای نیاز به ارتقای گسترده به نسل سوم (V۳) دارد که قرار است با ظرفیت انتقال ۶۰ ترابیت بر ثانیه در هر پرتاب استارشیپ وارد مدار شوند.

بیشتر بخوانید: مجازات سنگین برای استفاده از استارلینک در ایران

تا زمانی که استارلینک به قرارداد با اپراتور‌های زمینی وابسته باشد، اتصال گوشی‌ها با مشکل قانونی رو‌به‌رو خواهد بود. با این حال، خرید طیف فرکانسی S-band و MSS توسط اسپیس‌اکس در سال ۲۰۲۶ نشان‌دهنده استراتژی این شرکت برای تبدیل شدن به یک اپراتور جهانی مستقل است که می‌تواند بدون نیاز به اجازه دولت‌های محلی، سیگنال‌های خود را به گوشی‌ها برساند.

در حال حاضر، کاربران در ایران نمی‌توانند به سادگی و تنها با در دست داشتن یک گوشی هوشمند، به اینترنت پرسرعت استارلینک متصل شوند. دسترسی به استارلینک، مستلزم داشتن دیش و تجهیزات سخت‌افزاری است که به صورت قاچاق و غیرقانونی وارد شده‌اند.

با این حال، تکنولوژی Direct to Cell به سرعت در حال پیشرفت است. با استقرار کامل ماهواره‌های نسل دوم و سوم و استفاده از طیف فرکانسی اختصاصی اسپیس‌اکس، این احتمال وجود دارد که تا اواخر سال ۲۰۲۶ یا ۲۰۲۷، امکان ارسال پیام‌های متنی و تماس‌های اضطراری مستقیماً از طریق گوشی فراهم شود.