از بانک سپه تا آنتن تلویزیون؛ زنجیره اختلالهای مشکوک سایبری در ایران چه پیامی دارد؟
اقتصاد۲۴- فضای سیاسی و امنیتی کشور تحت تاثیر حوادث دی ماه همچنان ملتهب است و در این بین انتشار خبرهایی درباره اختلال در سامانههای بانک سپه، اوضاع را پیچیدهتر میکند. به خصوص که همین چند روز قبل طی یک حمله سایبری به صداوسیما فراخوان رضا پهلوی از روی آنتن ماهوارهای پخش شده و این سوال جدی را ایجاد کرده بود که آیا ایران وارد مرحلهای تازه از فشار و تقابل سایبری شده یا آنچه رخ میدهد صرفاً «اختلالهای مقطعی» است؟
ماجرای هک بانک سپه چیست؟
نام بانک سپه دوباره در مرکز توجه قرار گرفت؛ اینبار نه بهخاطر یک تصمیم اقتصادی یا بخشنامه بانکی، بلکه بهدلیل انتشار ادعاهایی در فضای مجازی درباره وقوع حمله سایبری به سامانههای این بانک. مردم ایران هنوز زیر سایه محدودیتهای اینترنتی به شبکههای اجتماعی و فضای مجازی دسترسی ندارند، اما برخی رسانهها مثل عصر ایران از شایعه هک شدن بانک سپه در فضای مجازی گزارش دادهاند. واکنش رسمی بانک محتاطانه بوده است. خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی بانک سپه اعلام کرد که «گروههای آیتی و امنیت سایبری در حال بررسی ابعاد ادعا هستند» و تأکید شد که نتیجه نهایی پس از بررسی، از مجاری رسمی اطلاعرسانی خواهد شد. تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ تأیید رسمی مبنی بر هک قطعی یا سرقت دادهها منتشر نشده است.
اما اهمیت این ماجرا به خاطر این است که در خلأ اتفاق نیفتاده. همین چند روز پیش از آن، صداوسیما نیز با رخدادی مشابه مواجه شد. در جریان پخش ماهوارهای برخی شبکهها، برای چند لحظه تصویری غیرعادی روی آنتن رفت که در آن فراخوانی منتسب به رضا پهلوی نمایش داده شد. صداوسیما در توضیح رسمی خود اعلام کرد که این اتفاق ناشی از اختلال فنی در دریافت سیگنال ماهوارهای بوده و فقط برای مدت کوتاهی رخ داده و تأکید کرد که پخش زمینی و داخلی شبکهها دچار مشکل نشده است. با این حال، همین «چند لحظه اختلال» کافی بود تا بحث نفوذ و آسیبپذیری زیرساختهای رسانهای کشور دوباره به صدر شبکههای اجتماعی بازگردد.
اختلال معمولی یا مرحلهای از جنگ ترکیبی؟
مرور عقبتر ماجرا، تصویر نگرانکنندهتری ترسیم میکند. در جریان جنگ ۱۲ روزه – که در آن تنشهای امنیتی و سایبری به اوج رسید – بانک سپه پیشتر نیز هدف حمله سایبری قرار گرفته بود. در آن مقطع، اختلال در برخی خدمات بانکی گزارش شد و گروهی هکری مسئولیت حمله را بر عهده گرفت؛ هرچند روایت رسمی، همان زمان هم میان «اختلال»، «حمله» و «بازیابی سریع سیستمها» در نوسان بود.
قرار دادن این رخدادها کنار هم، از یک الگوی تکرارشونده حکایت دارد: نهادهای حساس مالی و رسانهای، ابتدا با ادعای حمله یا نفوذ مواجه میشوند، سپس توضیح رسمی بر «محدود بودن اختلال» و «در حال بررسی بودن موضوع» تأکید میکند، بیآنکه جزئیات فنی روشنی درباره منشأ یا ابعاد ماجرا ارائه شود. این فاصله اطلاعاتی، همان خلأیی است که شایعه، گمانهزنی و جنگ روانی را تغذیه میکند.
در شرایطی که بحث جنگ ترکیبی و فشار چندلایه علیه ایران بهطور جدی در محافل رسمی مطرح میشود، اختلالهای سایبری – حتی اگر کوتاه و کنترلشده باشند – دیگر صرفاً یک مسئله فنی نیستند. بانک، رسانه و زیرساخت دیجیتال، هر سه در خط مقدم این نبرد جدید قرار دارند؛ نبردی که الزاماً با قطع گسترده یا فروپاشی سیستمها همراه نیست، بلکه گاه با چند دقیقه اختلال، پیام خود را منتقل میکند.
پرسش اصلی، اما همچنان بیپاسخ مانده است؛ آیا این رخدادها نشانه ورود ایران به مرحلهای تازه از تقابل سایبری است، یا مدیریت اطلاعرسانی بهگونهای است که افکار عمومی هر بار تنها با «روایت حداقلی» مواجه میشود؟ تا زمانی که پاسخ شفافتری داده نشود، هر اختلال تازه، نه یک اتفاق فنی، بلکه یک علامت سؤال امنیتی تلقی خواهد شد.
